Kompleks wodorotlenku żelaza(III) z polimaltozą

Doustny preparat żelaza trójwartościowego (Fe3+), w którym żelazo jest trwale związane w kompleksie z polimaltozą (kod ATC B03AB05). Stosowany w niedoborze żelaza. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w dwóch postaciach: syrop 50 mg żelaza w 5 ml oraz tabletki do rozgryzania i żucia 100 mg żelaza.

Działanie kompleksu żelaza(III) z polimaltozą

Kompleks wodorotlenku żelaza(III) z polimaltozą to doustne źródło żelaza uzupełniające jego niedobór. Różni się budową od soli żelaza dwuwartościowego (Fe2+): żelazo jest tu związane w dużym, stabilnym kompleksie, który w warunkach fizjologicznych nie uwalnia wolnych jonów żelaza, a wchłania się w procesie aktywnego transportu podobnym do przyswajania żelaza z ferrytyny.

W praktyce oznacza to, że lek można przyjmować w trakcie lub tuż po posiłku, interakcje ze składnikami pokarmu i innymi lekami są mało prawdopodobne, a ryzyko przedawkowania jest małe, ponieważ organizm przyswaja żelazo z kompleksu w sposób kontrolowany.

Farmakologia

Wielojądrzaste rdzenie zawierające wodorotlenek żelaza(III) są na powierzchni otoczone przez niekowalencyjnie połączone cząsteczki polimaltozy, co tworzy kompleks o masie cząsteczkowej około 50 kD. Kompleks ten jest na tyle duży, że jego transport przez błonę śluzową jest około 40 razy mniejszy niż transport kompleksu żelaza dwuwartościowego, a przy tym jest stabilny i nie uwalnia jonów żelaza w warunkach fizjologicznych. Żelazo w rdzeniu związane jest w sposób podobny do fizjologicznie występującej ferrytyny, dzięki czemu tylko żelazo trójwartościowe z kompleksu jest wchłaniane w procesie aktywnego transportu, a po wchłonięciu magazynowane jest głównie w wątrobie w połączeniu z ferrytyną, a następnie wbudowywane do hemoglobiny w szpiku kostnym^1,2.

W odróżnieniu od soli żelaza dwuwartościowego kompleks nie wykazuje właściwości utleniających, a podatność lipoprotein VLDL i LDL na utlenianie jest zmniejszona. Zgodnie z charakterystykami produkt leczniczy w postaci syropu i tabletek do rozgryzania i żucia nie powoduje przebarwienia zębów^1,2.

Farmakokinetyka

Wchłanianie żelaza, którego miarą jest stężenie hemoglobiny w erytrocytach, jest odwrotnie proporcjonalne do podanej dawki (im większa dawka, tym mniejsze wchłanianie), a przy tym istnieje ujemna korelacja między stopniem niedoboru żelaza a ilością żelaza wchłanianego (im większy niedobór, tym lepsze wchłanianie). Największe wchłanianie następuje w dwunastnicy i jelicie czczym, a żelazo niewchłonięte jest wydalane z kałem^1,2.

Wydalanie przez złuszczanie komórek nabłonka przewodu pokarmowego i skóry oraz z potem, żółcią i moczem wynosi około 1 mg żelaza na dobę, przy czym u kobiet należy dodatkowo uwzględnić utratę żelaza podczas miesiączki^1,2.

Wskazania leków z kompleksem żelaza(III) z polimaltozą

Oba preparaty na receptę mają te same wskazania: leczenie utajonego niedoboru żelaza, leczenie niedokrwistości spowodowanej niedoborem żelaza (jawny niedobór żelaza) oraz zapobieganie niedoborom żelaza w okresie ciąży^1,2.

Postaci różnią się grupą wiekową, dla której są przeznaczone. Syrop można stosować u dzieci w każdym wieku, w tym u niemowląt w leczeniu jawnego niedoboru żelaza, natomiast tabletki do rozgryzania i żucia nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 12 lat, u których należy stosować syrop².

Dawkowanie kompleksu żelaza(III) z polimaltozą

Dawkowanie i czas leczenia zależą od stopnia niedoboru żelaza. Dawki wyrażono w ilości żelaza (syrop zawiera 10 mg żelaza w 1 ml, czyli 50 mg w łyżce miarowej 5 ml, tabletka zawiera 100 mg żelaza).

Grupa	Jawny niedobór żelaza (niedokrwistość)	Utajony niedobór żelaza i zapobieganie
Niemowlęta do 1 roku (tylko syrop)	początkowo 2,5 ml, następnie stopniowo do 5 ml (25 → 50 mg żelaza)	syropu nie stosować (dawki zbyt małe)
Dzieci od 1 roku do 12 lat (tylko syrop)	5–10 ml (50–100 mg żelaza)	2,5–5 ml (25–50 mg żelaza)
Dzieci powyżej 12 lat, dorośli, kobiety karmiące piersią	syrop 10–30 ml (100–300 mg żelaza) lub 1–3 tabletki (100–300 mg żelaza)	syrop 5–10 ml (50–100 mg żelaza) lub 1 tabletka (100 mg żelaza)
Kobiety w ciąży	syrop 20–30 ml (200–300 mg żelaza), następnie 10 ml (100 mg żelaza) co najmniej do końca ciąży, lub 2–3 tabletki (200–300 mg żelaza), następnie 1 tabletka	syrop 5–10 ml (50–100 mg żelaza) lub 1 tabletka (100 mg żelaza)

Leczenie utajonego niedoboru żelaza trwa około 1–2 miesięcy, a leczenie jawnej niedokrwistości z niedoboru żelaza około 3–5 miesięcy, do uzyskania normalizacji stężenia hemoglobiny, po czym przez kilka tygodni kontynuuje się przyjmowanie leku w dawce jak w niedoborze utajonym, aby uzupełnić zapasy żelaza^1,2.

Dawkę dobową można podawać jednorazowo lub w dawkach podzielonych, zawsze w trakcie lub tuż po posiłku. Syrop można zmieszać z sokiem owocowym lub warzywnym albo dodać do pokarmu podawanego dziecku, a niewielka zmiana jego barwy nie wpływa na smak ani skuteczność¹. Tabletki należy żuć lub połykać w całości podczas posiłku lub natychmiast po nim².

Istotne przeciwwskazania do stosowania kompleksu żelaza(III) z polimaltozą

Nadmierne zasoby żelaza w organizmie

Preparat jest przeciwwskazany przy nadmiernych zasobach żelaza w organizmie, na przykład w hemochromatozie i hemosyderozie^1,2.

Zaburzenia wbudowywania żelaza w hemoglobinę

Preparat jest przeciwwskazany w zaburzeniach wbudowywania żelaza w strukturę hemoglobiny, na przykład w niedokrwistości spowodowanej zatruciem ołowiem, niedokrwistości syderoblastycznej i talasemii^1,2.

Niedokrwistość niespowodowana niedoborem żelaza

Preparat jest przeciwwskazany w niedokrwistości, która nie wynika z niedoboru żelaza, na przykład w niedokrwistości hemolitycznej oraz niedokrwistości megaloblastycznej spowodowanej niedoborem witaminy B12^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu kompleksu żelaza(III) z polimaltozą

Ciemne zabarwienie stolca

Preparat i inne produkty zawierające żelazo mogą powodować ciemne zabarwienie stolca, które nie ma znaczenia klinicznego, o czym warto uprzedzić pacjenta^1,2.

Przebarwienie zębów

Podczas stosowania preparatu możliwe jest przebarwienie zębów, które według doniesień literaturowych ustępuje samoistnie po zakończeniu leczenia lub można je usunąć pastą do zębów o właściwościach ścierających albo profesjonalnym czyszczeniem u dentysty^1,2.

Niedokrwistość w przebiegu zakażenia lub choroby nowotworowej

W niedokrwistości spowodowanej zakażeniem lub procesem nowotworowym żelazo zapasowe jest magazynowane w układzie siateczkowo-śródbłonkowym i uruchamiane dopiero po wyleczeniu choroby podstawowej, dlatego zaleca się ocenę stosunku korzyści z leczenia do ryzyka^1,2.

Ryzyko zatrucia u dzieci

Produkty lecznicze zawierające żelazo mogą spowodować zatrucie, zwłaszcza u dzieci, dlatego należy przechowywać je poza ich zasięgiem^1,2.

Tabletki niewłaściwe dla dzieci poniżej 12 lat

Tabletki do rozgryzania i żucia nie są odpowiednie dla dzieci poniżej 12 lat, u których należy stosować syrop².

Sacharoza i sorbitol w syropie

Syrop zawiera sacharozę i sorbitol, dlatego nie powinni go przyjmować pacjenci z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami tolerancji fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy ani niedoborem sacharazy-izomaltazy. Zawartość 6 g sacharozy w maksymalnej dawce dobowej 30 ml należy uwzględnić u pacjentów z cukrzycą (1 ml syropu zawiera 0,04 wymiennika węglowodanowego)¹.

Parabeny w syropie

Syrop zawiera metylu i propylu parahydroksybenzoesan, które mogą powodować reakcje alergiczne, w tym reakcje typu późnego¹.

Aspartam w tabletkach

Tabletki zawierają aspartam, który jest źródłem fenyloalaniny, co ma znaczenie u pacjentów z fenyloketonurią².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Nie przeprowadzono odpowiednich badań, ale jest mało prawdopodobne, aby preparat wpływał na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^1,2.

Interakcje kompleksu żelaza(III) z polimaltozą

Składniki pokarmu + kompleks żelaza(III) z polimaltozą

Ponieważ żelazo jest związane w kompleksie, interakcje ze składnikami pokarmu, takimi jak fityniany, szczawiany, tanina, witaminy A, D3 i E oraz soja, są mało prawdopodobne, dlatego preparat można przyjmować w trakcie posiłku^1,2.

Tetracykliny + kompleks żelaza(III) z polimaltozą

Związanie żelaza w kompleksie sprawia, że interakcja z jednocześnie przyjmowanymi tetracyklinami jest mało prawdopodobna^1,2.

Leki zobojętniające sok żołądkowy + kompleks żelaza(III) z polimaltozą

Interakcja z jednocześnie przyjmowanymi lekami zobojętniającymi sok żołądkowy jest mało prawdopodobna, ponieważ żelazo pozostaje związane w kompleksie^1,2.

Inne preparaty żelaza + kompleks żelaza(III) z polimaltozą

Należy unikać jednoczesnego stosowania z innymi doustnymi lub pozajelitowymi preparatami żelaza, ponieważ może dojść do znacznego, gwałtownego zahamowania wchłaniania żelaza podawanego doustnie^1,2.

Test na krew utajoną + kompleks żelaza(III) z polimaltozą

Leczenie żelazem nie wpływa na wynik testu na krew utajoną, dlatego nie jest konieczne przerywanie leczenia, jeśli zalecane jest wykonanie takiego badania^1,2.

Działania niepożądane kompleksu żelaza(III) z polimaltozą

Bezpieczeństwo stosowania oceniano na podstawie metaanalizy 24 publikacji lub raportów z badań klinicznych obejmujących łącznie 1473 pacjentów. Obie charakterystyki przypisują działaniom niepożądanym tę samą częstość.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Zmiana zabarwienia stolca jest działaniem bardzo częstym (), dobrze znanym dla doustnych preparatów żelaza, bez znaczenia klinicznego, a jego rzeczywistą częstość uznaje się za niedoszacowaną^1,2. Biegunka, nudności, ból brzucha (obejmujący również niestrawność oraz odczucie dyskomfortu i rozpierania w nadbrzuszu) oraz zaparcie są działaniami częstymi ()^1,2. Wymioty (obejmujące także regurgitacje), zmiana barwy zębów oraz zapalenie błony śluzowej żołądka są działaniami niezbyt częstymi ()^1,2.

Reakcje skórne

Świąd, wysypka (obejmująca wysypkę plamistą i pęcherzykową), pokrzywka oraz rumień są działaniami niezbyt częstymi (), przy czym pokrzywka i rumień pochodzą ze spontanicznych zgłoszeń w okresie po wprowadzeniu produktu do obrotu^1,2.

Ból głowy

Ból głowy jest działaniem niezbyt częstym ()^1,2.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Skurcze mięśni (obejmujące również mimowolne skurcze i drżenie) oraz ból mięśni są działaniami rzadkimi ()^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a kompleks żelaza(III) z polimaltozą

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych przed rozpoczęciem stosowania żelaza w okresie ciąży należy poradzić się lekarza. Brak jest danych dotyczących stosowania kompleksu wodorotlenku żelaza z polimaltozą w pierwszym trymestrze ciąży, natomiast nie zgłoszono dotychczas ciężkich działań niepożądanych po zastosowaniu preparatu w dawkach terapeutycznych w leczeniu niedokrwistości w ciąży, badania na zwierzętach nie wskazują na ryzyko dla płodu i matki, a kontrolowane badania u kobiet w ciąży po pierwszym trymestrze nie wykazały działań niepożądanych na organizm matki ani noworodka. Preparat może być stosowany w ciąży wyłącznie po konsultacji z lekarzem, który ocenia stosunek ryzyka do korzyści^1,2.

Karmienie piersią a kompleks żelaza(III) z polimaltozą

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych żelazo przenika do mleka kobiecego, gdzie występuje w postaci laktoferyny. Nie wiadomo, ile żelaza z kompleksu wodorotlenku żelaza z polimaltozą przenika do mleka, ale jest mało prawdopodobne, aby powodowało to działania niepożądane u karmionego piersią noworodka. Preparat może być stosowany w okresie karmienia piersią wyłącznie po konsultacji z lekarzem, który ocenia stosunek ryzyka do korzyści^1,2.

Produkty handlowe z kompleksem żelaza(III) z polimaltozą

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Ferrum Lek	syrop 50 mg Fe3+/5 ml	Rp
Ferrum Lek	tabletki do rozgryzania i żucia 100 mg Fe3+	Rp