Off-label, czyli pozarejestracyjne stosowanie leku

Pozarejestracyjne stosowanie leku (off-label use, OLU) to praktyka polegająca na podawaniu zarejestrowanego i dostępnego na rynku leku w sposób inny, niż określono w Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL).
W wąskim ujęciu – off-label to stosowanie leku w innych w wskazaniach, niż wymienione w ChPL.
W szerszym rozumieniu, to również każde zastosowanie tego leku niezgodne z ChPL, na przykład – stosowanie leku:

  • w innych dawkach
  • przy innym schemacie dawkowania
  • inną drogą podania
  • niezgodnie z zaleceniami wiekowymi
  • w populacji, dla której lek nie jest przeznaczony
  • pomimo przeciwwskazań.[1]http://www.korektorzdrowia.pl/wp-content/uploads/prezes-aotm-wojciech-matusewicz-stosowanie-lekow.pdf[2]http://www.prawodlalekarza.pl/baza-wiedzy/uzycie-leku-off-label/[3]Gil, L., Styczyński, J., Komarnicki, M. Pozarejestracyjne stosowanie leków w onkologii i hematologii w różnych grupach wiekowych, Wspolczesna Onkol, 2005; 9(9) 404–407

Praktyka stosowania leku poza wskazaniami rejestracyjnymi jest legalna, powszechna i nieunikniona, choć budzi kontrowersje. [4]http://www.ies.krakow.pl/wydawnictwo/prokuratura/pdf/2012/10/6kanturski.pdf[5]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. doi:10.1016/j.mayocp.2012.04.017.[6]www.webmd.com/a-to-z-guides/features/off-label-drug-use-what-you-need-to-know?[7]http://www.prawodlalekarza.pl/baza-wiedzy/uzycie-leku-off-label/

Przesłankami do stosowania leków poza wskazaniami jest:

  • konieczność ratowania życia i zdrowia pacjenta
  • nieskuteczność / niewystarczająca skuteczność dotychczasowych terapii
  • wyczerpanie wszystkich dostępnych metod leczenia zatwierdzonych w danym przypadku
  • brak leków dopuszczonych dla danej populacji. [8]http://www.korektorzdrowia.pl/wp-content/uploads/prezes-aotm-wojciech-matusewicz-stosowanie-lekow.pdf[9]Gil, L., Styczyński, J., Komarnicki, M. Pozarejestracyjne stosowanie leków w onkologii i hematologii w różnych grupach wiekowych, Wspolczesna Onkol, 2005; 9(9) 404–407

Stosowanie poza wskazaniami to również i korzyści

Podstawowym problemem jest bezpieczeństwo pacjenta. Stosowanie off-label jest obarczone wyższym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych i komplikacji. Ponieważ lek nie był badany i zatwierdzony do stosowania w danym przypadku, nie ma danych odnośnie jego tolerancji, bezpieczeństwa i skuteczności. Efekt terapeutyczny może nie wystąpić. Lek stosowany off-label, w grupie wiekowej/populacji innej, niż określona w ChPL, może charakteryzować się nietypową farmakokinetyką (np. innym wchłanianiem) i farmakodynamiką (innym działaniem na organizm).

Przy współistniejących chorobach i stosowanych równolegle terapiach, lek może wywrzeć nieprzewidywalny efekt, wejść w interakcje z lekami stosowanymi równocześnie, itd. Ryzyko pojawienia się komplikacji jest wysokie zwłaszcza, gdy lek jest relatywnie nowy, a mechanizm jego działania jest nie do końca poznany. Opieranie się na anegdotycznych doniesieniach lub błędnych, niepopartych dowodami przekonaniach lekarza ordynującego lek, również może stwarzać  zagrożenie dla pacjenta.[10]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. doi:10.1016/j.mayocp.2012.04.017.[11]http://www.korektorzdrowia.pl/wp-content/uploads/prezes-aotm-wojciech-matusewicz-stosowanie-lekow.pdf[12]Gil, L., Styczyński, J., Komarnicki, M. Pozarejestracyjne stosowanie leków w onkologii i hematologii w różnych grupach wiekowych, Wspolczesna Onkol, 2005; 9(9) 404–407

Stosowanie leku off-label to szansa dla pacjentów, wobec których opcje formalnie dopuszczonych terapii zostały wyczerpane/nie istnieją. Procedura uzyskania rejestracji leku w nowym wskazaniu jest złożona, czasochłonna i kosztowna. Musimy zdać sobie sprawę, że praktycznie nierealne jest, by każdy lek został dopuszczony do stosowania we wszystkich wskazaniach/przypadkach, gdzie okazał się być skuteczny. Ponadto, z uwagi na długość procesu licencjonowania leku, dokumentacja rejestracyjna zazwyczaj nie zawiera najnowszych danych ogłoszonych w piśmiennictwie naukowym. Procedury administracyjne pozostają zwykle w tyle, w stosunku do praktyki klinicznej.  Pozarejestracyjne stosowanie leków ma kluczowe znaczenie zwłaszcza w onkologii, pediatrii, intensywnej terapii czy psychiatrii.[13]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. doi:10.1016/j.mayocp.2012.04.017.[14]http://www.korektorzdrowia.pl/wp-content/uploads/prezes-aotm-wojciech-matusewicz-stosowanie-lekow.pdf[15]Gil, L., Styczyński, J., Komarnicki, M. Pozarejestracyjne stosowanie leków w onkologii i hematologii w różnych grupach wiekowych,
Wspolczesna Onkol, 2005; 9(9) 404–407

Kiedy w praktyce stosuje się off-label?

Zasadność stosowania leku poza wskazaniami:

  • Gdy jeden lek z danej klasy ma rejestrację w jakimś wskazaniu, może to usprawiedliwiać zastosowanie innych leków z tejże klasy w owym wskazaniu.
  • Gdy lek nie był badany na danej grupie wiekowej (kobiety w ciąży, dzieci, osoby chore psychicznie, seniorzy), a ryzyko wynikające z zastosowania leku pozostaje w dysproporcji z korzyścią wynikającą z zastosowania leku.
  • Gdy występuje stan zagrożenia zdrowia i życia, choroba nieuleczalna etc. – może to wymuszać na lekarzu stosowanie każdej formy leczenia, która jest zgodna z logiką, rozumem, wiedzą i doświadczeniem, bez względu na aspekt rejestracyjny.
  • Gdy patofizjologia pewnych schorzeń jest podobna, a istnieje lek zarejestrowany do stosowania w jednym z tych schorzeń, można pokusić się o zastosowanie tego leku we wskazaniu analogicznym (onkologia, psychiatria).
  • Gdy wiedza o właściwościach leku, mechanizmie jego działania, efektach pożądanych i ubocznych, a także znajomość patofizjologii/fizjologii, podpowiada, że dany lek mógłby wywrzeć korzystny efekt terapeutyczny u danego chorego.[16]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. doi:10.1016/j.mayocp.2012.04.017.

Kluczowe znaczenie mają kwestie etyczne: stosowanie poza wskazaniami nie może nosić znamion eksperymentu naukowego czy badania klinicznego. Celem zastosowania off-label nie może być pogłębianie wiedzy naukowej czy testowanie leku w pozarejestracyjnych wskazaniach. Lekarz przepisujący lek off-label nie może pełnić roli badacza. Motywacją przy terapii lekiem poza wskazaniami rejestracyjnymi powinno być wyłącznie dobro chorego. Terapia off-label może być przepisywana jedynie w dobrej wierze, bez niecnych, ukrytych celów. Wszelkie inne, niż dobro pacjenta motywy stosowania terapii off-label , czynią procedurę nieetyczną. [17]http://www.ies.krakow.pl/wydawnictwo/prokuratura/pdf/2012/10/6kanturski.pdf[18]Wittich CM, Burkle CM, Lanier WL. Ten Common Questions (and Their Answers) About Off-label Drug Use. Mayo Clinic Proceedings. 2012;87(10):982-990. doi:10.1016/j.mayocp.2012.04.017.

W kolejnym artykule: przykłady zaskakujących zastosowań leków poza wskazaniami!

ostatnia aktualizacja: 1.09.2016

mgr farm. Małgorzata Niedzwiecka


Bonus

Poniżej nagranie z dobrym wyjaśnieniem niuansów dot. off-label oraz nadużyciach, jakich dopuszczają się firmy farmaceutyczne (język angielski):

Cytuj ten artykuł jako:
Małgorzata Niedzwiecka, i in.: Off-label, czyli pozarejestracyjne stosowanie leku, Portal opieka.farm (http://opieka.farm/opracowania/off-label-czyli-pozarejestracyjne-stosowanie-leku/) [dostęp: 28 lipca 2017]

Źródła:   [ + ]

Forum dyskusyjne - brak dostępu. Zawartość serwisu kierowana jest tylko do osób wykonujących zawód medyczny, m.in. farmaceutów, lekarzy, techników farmaceutycznych i pielęgniarek. Jeśli posiadasz już konto zaloguj się ↗

Jeśli nie posiadasz konta, a jesteś związany z medycyną lub farmacją - zarejestruj się.