Pytanie
Czasem może się zdarzyć, że pacjent poprosi o zamianę maści na krem lub odwrotnie, w związku z brakiem dostępności konkretnego preparatu. Czy możemy takiej zamiany dokonać bez negatywnego wpływu na skuteczność farmakoterapii?
Krótka odpowiedź
Nie, maści i kremy zawierające tę samą substancję czynną w identycznym stężeniu nie powinny być traktowane jako zamienniki. Jednak w sytuacji braku dostępności preparatu w postaci maści, można go wydać w postaci kremu. Nie można natomiast zamienić kremu na maść. Wynika to z tego, że podłoża maściowe zapewniają głębszą penetrację substancji czynnej i zapewniają silniejsze działanie niż w przypadku kremów.
Wyjaśnienie
Zgodnie z ustawą Prawo Farmaceutyczne z dnia 6 września 2001 roku, mianem zamiennika określa się „produkt leczniczy posiadający taki sam skład jakościowy i ilościowy substancji czynnych, taką samą postać farmaceutyczną, jak referencyjny produkt leczniczy i którego biorównoważność wobec referencyjnego produktu leczniczego została potwierdzona odpowiednimi badaniami biodostępności”. Maści i kremy różnią się rodzajem użytego podłoża, czyli „nośnika” leku, które odpowiada za szybkość wchłaniania, głębokość penetracji, czy wreszcie siłę działania substancji czynnej. Nie można więc powiedzieć, że te postaci leku są biorównoważne, a zatem nie spełniają wymogów definicji odpowiednika. Zasadnicze różnice pomiędzy maścią a kremem przedstawia poniżej:[1]
| Maść | Krem | |
|---|---|---|
| definicja | półstała postać zawiesiny lub emulsji zawierająca <20% wody i składników lotnych oraz >50% węglowodorów, wosków lub glikoli polietylenowych | półstały preparat w postaci emulsji zawierający >20% wody i substancji lotnych i/lub <50% węglowodorów, wosków lub glikoli polietylenowych |
| miejsce aplikacji | dłonie, podeszwy stóp,skóra pokryta krótkim lub rzadkim owłosieniem,zgrubiała skóra | choroby skóry przebiegające z wysiękiem,wszystkie obszary ciała, w tym twarz |
| zalety | działanie okluzyjne zwiększa nawilżenie skóry, penetrację i skuteczność działania substancji czynnej,właściwości zmiękczające skórę,wodoodporność zwiększa czas kontaktu ze skórą,mniej konserwantów zmniejsza ryzyko uczulenia | właściwości nawilżające i zmiękczające,lepsza smarowalność niż w przypadku maści |
| wady | trudniej się rozprowadza niż krem,tłusta, co może negatywnie wpływać na compliance | słabsze działanie okluzyjne i nawilżające niż w przypadku maści, co zmniejsza przezskórne wchłanianie leku |
Maści ze względu na właściwości okluzyjne umożliwiają głębszą penetrację i silniejsze działanie substancji czynnej. Dlatego też można zamienić je na krem, czyli preparat o słabszym działaniu.
Właściwości podłóż samych w sobie również nie przemawiają za traktowaniem maści i kremów jako odpowiedniki. Maści są tłuste, nie wchłaniają się podczas wcierania w skórę, tworząc barierę zabezpieczającą przed utratą wody. Doskonale sprawdzą się przy skórze suchej lub atopowej. Krem ma lżejszą konsystencję, łatwiej rozprowadza się po skórze i może być użyty na twarz, ze względu na to, że nie będzie działał komedogennie.[2][3]
Piśmiennictwo
- Ustawa z dn. 06.09.2001 r. Prawo farmaceutyczne. Dz.U.2021.974 ⬏
- Barnes, T. M., Mijaljica, D., Townley, J. P., Spada, F., & Harrison, I. P. (2021). Vehicles for Drug Delivery and Cosmetic Moisturizers: Review and Comparison. Pharmaceutics, 13(12), 2012. https://doi.org/10.3390/pharmaceutics13122012 ⬏
- Sznitowska M. (2017). Farmacja stosowana technologia postaci leku. Wydawnictwo Lekarskie. ⬏