Preparaty z porostem islandzkim to produkty dostępne w postaci pastylek do ssania, syropów i sprayów, które zaliczane są do wyrobów medycznych lub suplementów diety. Stosowane są głównie w leczeniu infekcji gardła i kaszlu, a także w celu łagodzenia podrażnień błony śluzowej gardła. Preparaty te wykorzystuje się w praktyce zarówno u dzieci, jak i dorosłych, szczególnie w okresach przeziębień i infekcji dróg oddechowych. Porost islandzki w tych preparatach działa ochronnie, nawilżająco i przeciwzapalnie, wspomagając regenerację uszkodzonej śluzówki oraz łagodząc ból i dyskomfort związany z podrażnieniami gardła.
O substancji czynnej
Porost islandzki (inaczej tarczownica islandzka, Cetraria islandica) to plecha płucnicy islandzkiej, rozpowszechniona po całej półkuli północnej aż po obszary arktyczne. Porost występuje również w Polsce, szczególnie w górach, często na skałach i w lasach sosnowych, ale objęty jest ścisłą ochroną. Wykorzystywany w naszym kraju surowiec pochodzi wyłącznie z importu.
Porost islandzki jest surowcem roślinnym stosowanym głównie w stanach zapalnych i podrażnieniach błony śluzowej jamy ustnej, gardła oraz krtani. Preparaty z jego zawartością znajdują zastosowanie przede wszystkim w leczeniu suchego, drażniącego kaszlu oraz chrypki, a także wspomagająco w infekcjach górnych dróg oddechowych i przy obniżonej odporności. W praktyce klinicznej występuje najczęściej w postaci tabletek do ssania, syropów i jest stosowany przez pacjentów jako środek łagodzący i osłaniający błony śluzowe.
Mechanizm działania związany jest głównie z obecnością polisacharydów śluzowych, które tworzą ochronną warstwę na powierzchni błon śluzowych, łagodząc podrażnienia i nawilżając. Porost islandzki zaliczany jest do grupy roślinnych środków leczniczych działających osłaniająco i łagodząco w schorzeniach górnych dróg oddechowych. Dawkowanie zależy od postaci preparatu i zazwyczaj obejmuje kilkukrotne stosowanie w ciągu dnia zgodnie z zaleceniami producenta. Surowiec ten jest uznawany za bezpieczny i dobrze tolerowany, może być stosowany także u dzieci, choć u osób uczulonych na porosty zaleca się zachowanie ostrożności.
Substancje dodatkowe
Preparaty zawierają różne substancje dodatkowe, które pełnią różne funkcje, takie jak nawilżenie, łagodzenie objawów lub wspomaganie wchłaniania. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie substancji dodatkowych, które pojawiły się w analizowanych preparatach:
- Kwas hialuronowy – jest znany ze swoich właściwości nawilżających i ochronnych. W preparatach do stosowania na gardło działa jako substancja nawilżająca, która tworzy ochronną powłokę na błonie śluzowej gardła, zapobiegając jej podrażnieniom i wspomagając regenerację uszkodzonych tkanek. W połączeniu z aktywnymi składnikami, takimi jak wyciągi roślinne czy miód, kwas hialuronowy wspomaga łagodzenie bólu i stanów zapalnych w gardle, poprawiając komfort użytkowania preparatu.
- Mentol działa chłodząco i przeciwbólowo, przynosząc ulgę w stanach zapalnych gardła. Ma również właściwości odświeżające i przeciwzapalne. Mentol w połączeniu z substancjami aktywnymi, takimi jak wyciągi z lipy, wspomaga działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne, łagodząc podrażnienia i kaszel.
- Laktoferyna to białko o działaniu immunomodulującym, które wspomaga odpowiedź układu odpornościowego. Ma także właściwości przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne, dlatego jest często stosowana w preparatach wspomagających odporność. W połączeniu z witaminą C i cynkiem wspiera naturalną odporność organizmu, zwłaszcza w okresach zwiększonego ryzyka infekcji.
- Wyciąg z lipy ma działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz napotne. Jest często stosowany w preparatach łagodzących objawy przeziębienia i infekcji gardła. Wyciąg z lipy w połączeniu z innymi składnikami, jak kwas hialuronowy czy miód, wspomagają leczenie podrażnień gardła, nawilżając je i łagodząc objawy kaszlu.
- Wyciąg z dzikiej róży działa jako naturalny antyoksydant i wspomaga odporność, jest bogaty w witaminę C, której działanie wzmacnia mechanizmy obronne organizmu. Wyciąg z dzikiej róży działa synergistycznie z witaminą C i cynkiem, wspomagając układ odpornościowy w walce z infekcjami.
- Wyciąg z czarnego bzu wykazuje działanie przeciwwirusowe oraz przeciwzapalne, wspomaga walkę z infekcjami dróg oddechowych. Wspomaga działanie witaminy C i cynku, wspierając odporność organizmu w walce z infekcjami gardła, szczególnie w okresach przeziębień i grypy.
- Miód ma właściwości przeciwzapalne, nawilżające i łagodzące. Jest szczególnie skuteczny w leczeniu podrażnionego gardła i kaszlu. Wspomaga działanie kwasu hialuronowego, łagodząc podrażnienia gardła.
- Cynk wspomaga organizm w walce z infekcjami, szczególnie w okresie przeziębień. Wspiera działanie witamin C, D oraz laktoferyny, wzmacniając odpowiedź immunologiczną organizmu i skracając czas trwania infekcji.
Substancje pomocnicze
W preparatach występują różne substancje pomocnicze, które pełnią ważną rolę w formulacji preparatów, takie jak poprawa smaku oraz stabilności produktu. Jednak ich obecność może być problematyczna w niektórych przypadkach, szczególnie u pacjentów z alergiami, cukrzycą lub nietolerancją pokarmową. Poniżej przedstawiono szczegółowe omówienie substancji pomocniczych o znanym działaniu:
- Sacharoza: jest powszechnie stosowanym cukrem, który działa jako substancja słodząca i nośnik dla innych składników w preparatach farmaceutycznych. Jej obecność może być problematyczna u osób z cukrzycą lub w przypadku pacjentów, którzy muszą ograniczać spożycie cukrów prostych (np. osoby z insulinoopornością). Może również prowadzić do próchnicy zębów przy długotrwałym stosowaniu, zwłaszcza u dzieci.
Podsumowanie różnic
Na podstawie analizy można wyciągnąć następujące wnioski:
- dzieciom poleć syropy i żelki, natomiast dorosłym poleć pastylki do ssania. Preparatydostępne w formie pastylek do ssania to np. Argentussin, Fiorda, Isla-Moos, Vocaler, Honikan Gardło, syropów to np. Fervex Phyto, Junior-Angin, Tretussin MED, sprayów to np. Fiorda spray, Pelavo Gardło oraz żelków to np. Honikan Gardło i Odporność.
- dzieciom (od 1. roku życia) można podawać m.in. Fiorda Junior, Fiorda spray, Junior-Angin, Pelavo Gardło czy Syrop islandzki. Preparaty takie jak Vocaler, Isla medic acute czy Zatogrip Junior 6+ przeznaczone są dopiero od 6. roku życia.
- Osobom z cukrzycą i pacjentom, którzy muszą ograniczać spożycie cukrów prostych (np. osobom z insulinoopornością) nie polecaj produktu, który zawiera sacharozę jako substancję pomocniczą np. Isla-Moos, Honikan Gardło
- Kobietom w ciąży i w okresie karmienia piersią poleć preparaty takie jak: Fiorda Junior, Fiorda, Isla medic acute. Nie zalecaj preparatów takich jak Junior-Angin, Tretussin MED. oraz Zatogrip Junior 6+. Dla niektórych preparatów wymagana jest konsultacja lekarska (np. Fiorda spray, Honikan Gardło)
Preparaty zawierające porost islandzki dostępne w obrocie aptecznym
Preparaty zawierające porost islandzki zestawiono w Tabeli poniżej:
| Nazwa handlowa | Kategoria dostępności | Postać | Dawka | Dolna granica wieku | Substancje dodatkowe | Substancje pomocnicze | Ciąża i karmienie piersią |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Argentussin | Wyrób medyczny | Pastylki do ssania | Brak informacji | Brak informacji | nanokoloid srebra | cukier, syrop glukozowy, kwas cytrynowy, koszenila | Brak informacji |
| Fervex Phyto | Wyrób medyczny | Syrop | Brak informacji | 2 rż. | Wyciąg z babki lancetowatej, | sorbitol, guma ksantan, kwas cytrynowy | Brak informacji |
| Fiorda Junior | Suplement diety | Pastylki do ssania | 100 mg | 1 rż. | Wyciąg z lipy, laktoferyna | Sukraloza, kwas cytrynowy, sok z owoców czarnego bzu | Można stosować |
| Fiorda Vocal | Suplement diety | Pastylki do ssania | 100 mg | 4 rż. | Wyciąg ze ślazu dzikiego, kwas hialuronowy, wyciąg z chrząstnicy kędzierzawej | Sukraloza, kwas cytrynowy | Brak informacji |
| Fiorda | Suplement diety | Pastylki do ssania | 100 mg | 4 rż. | Wyciąg z owoców dzikiej róży, wyciąg z kwiatów malwy czarnej | Sukraloza, kwas cytrynowy | Można stosować |
| Fiorda | Wyrób medyczny | Spray | Brak informacji | 1 rż. | Wyciąg z prawoślazu, sól sodowa kwasu hialuronowego, mentol | Ksylitol, | Można stosować po konsultacji z lekarzem |
| Isla-Moos | Wyrób medyczny | Pastylki do ssania | Brak informacji | 4 rż. | Brak | Sacharoza, karmel | Brak informacji |
| Junior-Angin | Wyrób medyczny | Syrop | 5 g (w 100 ml) | 1 rż. | Witamina B5, witamina C, wyciąg z malwy, glukonian cynku | Roztwór maltitolu | Nie zaleca się |
| Pelavo Gardło | Wyrób medyczny | Spray do gardła | Brak informacji | 1. rż. | wyciąg z malwy, wyciąg z lipy, hialuronian sodu | Ksylitol | Brak informacji |
| Syrop islandzki na kaszel | Wyrób medyczny | Syrop | Brak informacji | 1 rż. | Siarczan cynku | Sorbitol, fruktoza | Brak informacji |
| Tretussin MED | Wyrób medyczny | Syrop | Brak informacji | 1 rż. | Ekstrakt z korzenia prawoślazu lekarskiego, ekstrakt z liści bluszczu | Brak informacji | Nie może być stosowany |
| Vocaler | Wyrób medyczny | Pastylki do ssania | 12 mg | 6 rż. | Ekstrakt z korzenia prawoślazu, glukonian cynku, | Kwas cytrynowy | Brak informacji |
| Zatogrip Junior 6+ | Suplement diety | Syrop | 200 mg (w 10 ml) | 6 rż. | Ekstrakt z owoców czarnego bzu, ekstrakt z korzenia pierwiosnka, ekstrakt z kwiatu czarnego bzu, ekstrakt z ziela werbeny, ekstrakt z kwiatu dziewanny, ekstrakt z korzeni pelargonii afrykańskiej, cynk | Brak informacji | Nie może być stosowany |
| Isla medic acute | Wyrób medyczny | Pastylki do ssania | Brak informacji | 6 rż. | Hialuronian sodu, lewomentol | Sorbitol, maltitol, olejek z mięty pieprzowej, olejek z kopru włoskiego | Można stosować |
| Honikan Gardło i Odporność | Suplement diety | Żelki | 120 mg | 4 rż. | Miód, witamina C, witamina D, cytrynian cynku | Kwas cytrynowy, syrop glukozowy | Brak informacji |
| Honikan Gardło | Wyrób medyczny | Pastylki do ssania | Brak informacji | Brak informacji | Ekstrakt z malwy, witamina C, miód z manuka, mentol | Sacharoza, syrop glukozowo-fruktozowy | Można stosować po konsultacji z lekarzem |
Gabriela MarszałekJunior Pharmaceutical Advisor w 3PG. Studentka farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie.






warto polecać porost pacjentom razem z preparatami przeciwbólowymi do ssania, które mogą wysuszać śluzówkę. Nawilżona błona śluzowa gardła szybciej się regeneruje i jest lepszą barierą dla patogenów.