Izoprynozyna należy do grupy leków przeciwwirusowych.
Jak działa izoprynozyna?
Izoprynozyna jako lek przeciwwirusowy działa wirusostatycznie przez zahamowanie różnych etapów cyklu replikacyjnego wirusa w komórce gospodarza, nie oddziałuje zaś na samego wirusa.
Izoprynozyna, a właściwie kompleks inozyny oraz 4-acetyloaminobenzoesanu i 1-dimetyloamino-2-propanolu w stosunku molowym 1:3 określany jako pranobeks inozyny, jest przede wszystkim substancją o działaniu immunomodulującym. Normalizuje niedostateczne lub wadliwe mechanizmy odporności komórkowej. Ponadto, izoprynozyna prawdopodobnie hamuje syntezę wirusowego RNA.
Kiedy i jak wprowadzono do obrotu izoprynozynę?
Izoprynozyna została pierwotnie dopuszczona do obrotu w 1971 roku i jest obecnie sprzedawana w ponad 70 krajach na całym świecie w leczeniu chorób wirusowych[1]. Od 2014 roku dostępna jest w Polsce bez recepty. Marketing na ogromną skalę i reklamy w mediach sprawiły, że izoprynozyna stała się „absolutnym hitem” na przeziębienie i grypę, mimo wątpliwych dowodów na jej skuteczność.
Komu można polecić izoprynozynę?
Według informacji zawartych w ChPL, izoprynozynę możesz polecić wspomagająco pacjentom:
- skarżącym się na początkowe objawy przeziębienia lub grypy (tj. ból gardła, katar, osłabienie),
- o obniżonej odporności, którzy zmagają się z nawracającymi zakażeniami górnych dróg oddechowych,
- którzy wymagają leczenia zakażeń skóry i błon śluzowych wywołanych wirusami Herpes simplex typu I lub typu II (opryszczka zwykła),
- którzy poszukują preparatu wspomagającego leczenie innych zakażeń o etiologii wirusowej.
Warto mieć na uwadze, że zgodnie z wynikami badań klinicznych (przeprowadzonych z randomizacją i próbą kontrolną), izoprynozyna podawana dzieciom nie zmniejsza liczby zachorowań, czasu trwania infekcji, częstości podawania antybiotyku czy liczby dni z kaszlem, zapaleniem gardła, katarem czy gorączką[2]. W innym badaniu nie wykazano istotnej różnicy w częstości zachorowań w liczbie pacjentów, którzy zażyli lek w porównaniu z placebo[3].
Czy izoprynozynę można polecić ciężarnej lub karmiącej?
Nie. Wpływ inozyny na rozwój płodu nie był badany u ludzi, jak również nie wiadomo, czy inozyna przenika do mleka matki. W związku z tym nie proponuj preparatów z izoprynozyną kobietom w ciąży i w okresie karmienia piersią, chyba że lekarz uzna, że korzyści przewyższają ryzyko.
Od jakiego wieku można zarekomendować izoprynozynę?
Możesz rekomendować izoprynozynę pacjentom od 1. roku życia.
Jak dobrać postać i moc?
Syropy (Eloprine, Groprinosin, Groprinosin Baby, Neosine) są dedykowane przede wszystkim dzieciom i dorosłym, którzy mogą mieć problem z połknięciem tabletek.
Groprinosin jest jedynym lekiem z izoprynozyną, który nie zawiera mannitolu lub skrobi pszenicznej, więc będzie lepszym wyborem dla pacjentów z IBS lub celiakią.
Pacjentom, którzy chcą dawkować lek w ciągu dnia możliwie najrzadziej, zaproponuj lek zawierający wyższą dawkę (1000 mg) izoprynozyny (Neosine Forte, Eloprine Forte, Groprinosin Forte).
Jak dawkować izoprynozynę?
Zaleć następujące dawkowanie syropu z izoprynozyną (Eloprine, Groprinosin, Groprinosin Baby, Neosine):
- u dorosłego: 20 ml syropu 3 lub 4 razy dziennie,
- u dziecka powyżej 1. r.ż.: 1 ml syropu na 1 kg masy ciała, 3 razy dziennie. W tabeli poniżej zestawiono schemat dawkowania w zależności od masy ciała dziecka.
| Masa ciała | Dawkowanie |
|---|---|
| 10–14 kg | 3 × 5 ml |
| 15–20 kg | 3 × 5 do 7,5 ml |
| 21–30 kg | 3 × 7,5 do 10 ml |
| 31–40 kg | 3 × 10 do 15 ml |
| 41–50 kg | 3 × 15 do 17,5 ml |
Poinformuj pacjenta, że do dawkowania należy używać miarki dołączonej do opakowania leku, co umożliwia odmierzanie dokładnej dawki izoprynozyny.
Zaleć następujące dawkowanie tabletek z izoprynozyną: (Eloprine, Groprinosin, Neosine, Neosine Forte, Eloprine Forte, Groprinosin Forte):
- u dorosłego: 2 tabletki 500 mg lub 1 tabletkę 1000 mg od 3 do 4 razy dziennie),
Pomóż opiekunowi ustalić dzienne dawkowanie izoprynozyny w tabletkach dla dziecka wiedząc, że zalecana dawka substancji czynnej to 50 mg na kg masy ciała na dobę.
Jak długo można stosować izoprynozynę?
Czas trwania leczenia izoprynozyną wynosi zwykle od 5 do 14 dni. Poinformuj pacjenta, że po ustąpieniu objawów powinien przyjmować lek jeszcze przez 1 do 2 dni. Wytłumacz, że dłuższe stosowanie leku nie jest celowe, ponieważ w przypadku wystąpienia infekcji ważne jest rozpoczęcie leczenia tuż po pojawieniu się pierwszych objawów.
Dawka maksymalna izoprynozyny wynosi 4 g na dobę (80 ml syropu).
Po jakim czasie pacjent odczuje, że izoprynozyna działa?
Na podstawie dostępnych danych ciężko ustalić, kiedy pacjent odczuje efekt działania izoprynozyny. Biorąc pod uwagę informacje zawarte w ChPL można założyć, że objawy powinny zacząć ustępować w ciągu 5 dni od początku terapii izoprynozyną.
Komu stanowczo odradzić stosowanie preparatów zawierających izoprynozynę?
Odradź stosowanie izoprynozyny pacjentowi:
- u którego występuje aktualnie napad dny moczanowej lub zwiększone stężenie kwasu moczowego we krwi,
- stosującemu diuretyki tiazydowe, tiazydopodobne i pętlowe, z uwagi na ograniczoną skuteczność i ryzyko zwiększenia stężenia kwasu moczowego.
Syrop Groprinosin (wyłącznie w stężeniu 250 mg/ml) zawiera ok. 2,5% v/v etanolu. Przekłada się to na 1,6 g etanolu na dawkę dobową dla pacjentów dorosłych (80 ml syropu), co jest równoważne 40 ml piwa lub 17 ml wina. W związku z tym nie polecaj go osobom ze stwierdzoną chorobą alkoholową w wywiadzie, ponieważ ta ilość może być dla nich szkodliwa.
Jakie izoprynozyna ma przewagi nad innymi lekami o tym samym wskazaniu?
Trudno mówić o przewagach izoprynozyny nad innymi lekami w tym samym wskazaniu, ponieważ brakuje jednoznacznych dowodów na jej skuteczność. Warto zwrócić uwagę, że izoprynozyna wywołuje niewiele działań niepożądanych, a większość z nich ma charakter łagodny. Ponadto nie jest przeciwwskazana dla większości pacjentów i nie wchodzi w interakcje z innymi lekami (poza diuretykami, w połączeniu z którymi potęguje ryzyko hiperurykemii).
Jakie działania niepożądane ma izoprynozyna?
Większość często występujących działań niepożądanych w czasie stosowania izoprynozyny ma charakter łagodny. Pamiętaj jednak o zmianach występujących w wynikach badań diagnostycznych.
Izoprynozyna może wywołać przemijające zwiększenie stężenia kwasu moczowego w surowicy i w moczu, a także zwiększone stężenie mocznika we krwi, zwiększoną aktywność aminotransferaz i fosfatazy zasadowej we krwi, czyli wskaźników uszkodzenia wątroby. Pacjentów ze stwierdzoną w wywiadzie dną moczanową, hiperurykemią, kamicą moczową lub z zaburzeniami czynności nerek poinformuj o konieczności ścisłego kontrolowania stężenia kwasu moczowego w czasie stosowania izoprynozyny, lub zaproponuj inny bezpieczniejszy lek o lepiej udokumentowanej skuteczności[4].
Każdy pacjent, u którego izoprynozyna ma być stosowana długotrwale (powyżej trzech miesięcy), musi podlegać regularnej kontroli stężenia kwasu moczowego w surowicy i w moczu, a także czynności wątroby, morfologii krwi oraz parametrów czynności nerek. Przed wydaniem leku upewnij się, że pacjent nie planuje długotrwałego samoleczenia i wyjaśnij, z jakim ryzykiem wiąże się terapia[4].
W jakie istotne interakcje z innymi lekami wchodzi izoprynozyna?
Na podstawie informacji zawartych w ChPL, poinformuj pacjenta o następujących interakcjach:
- stosowanie izoprynozyny z lekami zwiększającymi wydalanie kwasu moczowego z moczem, takich jak diuretyki tiazydowe (indapamid) i pętlowe (furosemid, torasemid) zwiększa ryzyko wywołania ataku dny moczanowej,
- izoprynozyna znosi działanieinhibitorów oksydazy ksantynowej (allopurynol), połączenie tych leków może skutkować atakiem dny moczanowej,
- izoprynozyna może zmieniać działanie terapeutyczne leków immunosupresyjnych, co prowadzi do braku skuteczności farmakoterapii.
W przypadku stosowania przez pacjenta izoprynozyny i wyżej wymienionych leków, zaleć odstawienie izoprynozyny i zaproponuj inny, bezpieczniejszy produkt o podobnym wskazaniu (z pelargonią, dzikim bzem, jeżówką purpurową, lipą).
Jakie produkty komplementarne można polecić pacjentom stosującym izoprynozynę?
Rekomendowanie izoprynozyny w aptece w świetle słabych dowodów na skuteczność wydaje się być złą praktyką. Jeśli jednak pacjent nalega na wydanie mu leku zawierającego izoprynozynę, zaproponuj mu do tego produkt zawierający:
- wyciąg z pelargonii afrykańskiej (Pelafen, Pelavo med),
- jeżówkę purpurową (Esberitox N, Echinasal, Immunofort),
- dziki bez czarny (Pyrosal, Sambucol, Pelafen, Sinulan Forte),
- lipę (Lipomal, Pyrosal).
Ich skuteczność jest lepiej udowodniona w zapobieganiu i leczeniu przeziębienia, a także charakteryzują się lepszym profilem bezpieczeństwa.
Piśmiennictwo
- Sliva, J., Pantzartzi, C. N., Votava, M. (2019). Inosine Pranobex: A Key Player in the Game Against a Wide Range of Viral Infections and Non-Infectious Diseases. Advances in therapy, 36(8), 1878–1905. https://doi.org/10.1007/s12325-019-00995-6⬏
- Litzman, J., Lokaj, J., Krejcí, M., Pesák, S., Morgan, G. (1999). Isoprinosine does not protect against frequent respiratory tract infections in childhood. European journal of pediatrics, 158(1), 32–37. https://doi.org/10.1007/s004310051005⬏
- Khakoo, R. A., Watson, G. W., Waldman, R. H., Ganguly, R. (1981). Effect of inosiplex (Isoprinosine) on induced human influenza A infection. The Journal of antimicrobial chemotherapy, 7(4), 389–397. https://doi.org/10.1093/jac/7.4.389⬏
- Tuszyński P. (red.). (2021). Leki. Praktyczny przewodnik po grupach leków dostępnych w Polsce. Wydawnictwo Farmaceutyczne, Kraków.⬏⬏
