Insulina to hormon peptydowy, którego głównym działaniem jest regulacja metabolizmu glukozy. Insulina bolusowa generalnie jest stosowana w celu uzupełnienia lub zastąpienia insuliny wydzielanej w reakcji na poposiłkową hiperglikemię.
Dostępne na rynku preparaty insuliny dzielą się na:
- szybko działające (insulina aspart, insulina glulizynowa, insulina lispro),
- krótko działające (insulina ludzka),
- średnio działające (insulina ludzka izofanowa),
- długo działające analogi (insulina degludec, insulina detemir, insulina glargina).
Insuliny bolusowe ludzkie krótkodziałające (Actrapid, Gensulin R, Humulin R, Insuman Rapid, Polhumin R) są strukturalnie identyczne z endogenną insuliną ludzką. Wytwarzane są w wyniku rekombinacji DNA z wykorzystaniem Escherichia coli lub Saccharomyces cerevisiae. Produkty są przezroczyste, bezbarwne, nie zawiera nierozpuszczalnych zanieczyszczeń, nie wymagają mieszania roztworu przed użyciem. Przeznaczone są do podawania we wstrzyknięciach podskórnych. Niektóre mogą być podawane dożylnie przez fachowy personel medyczny[1], inne nie mogą[2]. Podaje się je 30 min przed posiłkiem, szczyt działania występuje po 2-3 godzinach, działanie utrzymuje się 6-8 godzin. Nie można podawać ich w pompach insulinowych ze względu na możliwość precypitacji wewnątrz drenu.
Insuliny bolusowe analogowe szybkodziałające charakteryzują się szybszym wchłanianiem, szybkim początkiem działania i krótszym czasem działania. Podaje się je 15 min przed posiłkiem, wyjątkowo nawet w trakcie, szczyt działania występuje po 30-60 min, a działanie utrzymuje się 3 do 5 godzin. Wyróżnia się insuliny lispro, aspart i glulizynową. Mogą być podawane w pompach infuzyjnych do ciągłych wlewów podskórnych.
Insulina lizpro (Humalog, Lispro Sanofi, Liprolog) są otrzymywane w wyniku rekombinacji DNA. Mają zamienione miejsca aminokwasów lizyny i proliny. W badaniach klinicznych z udziałem pacjentów z cukrzycą typu 1. i typu 2. wykazano zmniejszoną hiperglikemię poposiłkową po insulinie lizpro w porównaniu z rozpuszczalną insuliną ludzką[3].
Insulina aspart (NovoRapid) jest wytwarzana w Saccharomyces cerevisiae w wyniku rekombinacji DNA. W miejscu proliny jest wbudowany kwas asparaginowy. Szybszy początek działania w porównaniu z rozpuszczalną insuliną ludzką jest niezależny od miejsca wstrzyknięcia[4].
Insulina glulizynowa (Apidra) jest wytwarzana metodą rekombinacji DNA w komórkach Escherichia coli. W strukturze ma dwa zmienione aminokwasy: kwas glutaminowy w pozycji B 29 zamiast lizyny i lizynę w pozycji B 3 zamiast asparaginy. Może być podawana we wstrzyknięciu podskórnym 0-15 min przed lub po posiłku[5].
Jakie zastosowanie ma insuliny bolusowej?
Insulina bolusowa może być stosowana w cukrzycy typu 1. jak i typu 2. W obu grupach pacjentów stosuje się zarówno konwencjonalny, jak i intensywny schemat leczenia insuliną. Konwencjonalna insulinoterapia zazwyczaj składa się z 1 lub 2 wstrzyknięć podskórnych insuliny dziennie, np. przed śniadaniem i (lub) kolacją, przy użyciu mieszaniny insuliny o pośrednim czasie działania, takiej jak bazowa insulina izofanowa i insuliny bolusowej krótko działającej, np. insuliny ludzkiej lub szybko działającego analogu. U większości pacjentów z cukrzycą typu 1., którzy są w stanie zrozumieć i zastosować schemat leczenia, u których nie występuje zwiększone ryzyko epizodów hipoglikemii i u których nie występują inne cechy zwiększające ryzyko lub zmniejszające korzyści, zaleca się stosowanie fizjologicznych, intensywnych schematów podawania insuliny. Do insulin bazowej dodaje się insulinę bolusową okołoposiłkową[6].
Jakie efekty daje insulina bolusowa?
Podawanie insuliny umożliwia odpowiednią kontrolę glikemii. Korzyścią dla pacjenta jest unikanie efektów przewlekłej hiperglikemii, do których zalicza się uszkodzenie, zaburzenie czynności i niewydolność różnych narządów (patrz: insulina bazowa).
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że insulina bolusowa działa?
Insulina bolusowa działa bardzo szybko, po 15–30 minutach, zależnie od preparatu. Pacjent odczuje korzyść przy właściwym dawkowaniu. Nie będą występowały objawy hiperglikemii. Długoterminowo nie będą się rozwijały powikłania cukrzycy (patrz: insulina bazowa).
Czym grozi odstawienie leczenia?
(patrz: insulina bazowa)
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Insuliny bolusowe ludzkie krótkodziałające podaje się ok. 30 min przed posiłkiem. Działają do 8 godzin. Czasem może być konieczne zjedzenie drugiego niewielkiego posiłku w okresie działania szczytowego, czyli po 2-3 godzinach od podania. Dla podania przed śniadaniem zjedzenie drugiego śniadania, a dla podania przed obiadem zjedzenia podwieczorku.
Insuliny bolusowe analogowe szybkodziałające podaje się 15 minut przed posiłkiem, a nawet 15 minut po posiłku, jak w przypadku insuliny glulizynowej.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Podawanie insuliny jest terapią zastępującą insulinę endogenną. Jest to terapia ciągła.
Kto nie powinien stosować insuliny bolusowej?
Przeciwwskazaniem do podania insuliny jest tylko hipoglikemia oraz nadwrażliwość na substancję czynną lub pomocniczą.
Jakie przewagi ma insulina bolusowa nad innymi lekami?
Insuliny bolusowe ludzkie krótkodziałające nie mogą być podawane w pompie insulinowej. Insuliny bolusowe analogowe szybkodziałające można podawać w pompie insulinowej. Podawane w pompie zastępują również insulinę bazową.
Jakie działania niepożądane ma insulina bolusowa i jak je zminimalizować?
(patrz: insulina bazowa)
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi insulina bolusowa i co o nich powiedzieć pacjentowi?
(patrz: insulina bazowa)
Jakie środki ostrożności zalecić?
Terapia insuliną jest bezpieczna, jeśli nie występują incydenty hipoglikemii.
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest insulina bolusowa?
(patrz: insulina bazowa)
Piśmiennictwo
- Novo Nordisk. (2020). ChPL Actrapid. www.ema.europa.eu⬏
- Eli Lilly Nederland B.V. (2009) ChPL Humulin R. Rejestr Produktów Leczniczych.⬏
- Sanofi Winthrop Industrie. (2023). ChPL Insulin lispro Sanofi. www.ema.europa.eu⬏
- Novo Nordisk. (2023). ChPL NovoRapid. www.ema.europa.eu⬏
- Sanofi-Aventis Deutschland GmbH (2023). ChPL Apidra. www.ema.europa.eu⬏
- ASHP. (2023). Insulin General Statement. AHFS Drug Information. https://www.ahfscdi.com/drugs/382933⬏