Czego się nauczysz z tego przypadku?
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- przekonasz pacjenta do zamiennika leku przepisanego na recepcie,
- rozwiejesz obawy pacjenta o bezpieczeństwo stosowania zamiennika leku.
Opis przypadku
Do apteki całodobowej przychodzi 58-letni pacjent i prosi o realizację recepty na Omnic (tamsulozyna). Dodatkowo, informuje on farmaceutę, że musi przyjąć lek jak najszybciej, ponieważ pominął już kilka dawek leku. Farmaceuta odbywający dyżur w aptece sprawdza dostępność leku i stwierdza, że jest on w tym momencie niedostępny. Dlatego przynosi zamiennik i pyta pacjenta, czy nie ma nic przeciwko zamianie leku przepisanego na recepcie na inny. Zaproponowany zamiennik jest nieco tańszy od leku przepisanego. Pacjent odmawia zamiany leku.
Wywiad i rozpoznanie
Należy ustalić, dlaczego pacjent obawia się zamiany leku przepisanego na recepcie.
Dlaczego obawia się Pan zamiany leku?
Zrozumienie źródła niepokoju pacjenta pozwala skutecznie przełamać bariery w stosowaniu zamiennika i zwiększyć przestrzeganie terapii.
Nigdy nie zamieniałem leków przepisanych przez lekarza i nie jestem pewien, czy zamiennik będzie działał tak samo jak lek z recepty.
Pacjent ma brak doświadczenia z zamiennikami, co może powodować opór przed terapią; ważne jest wyjaśnienie równoważności leków.
Czy coś jeszcze oprócz obawy o skuteczność leku Pana niepokoi?
Pozwala wykryć dodatkowe obawy, które mogą wpłynąć na akceptację terapii, np. postrzegana niższa jakość tańszego leku.
Obawiam się, że cena tańszego zamiennika oznacza niższą jakość i skuteczność będzie mniejsza niż leku przepisanego na recepcie.
Pacjent łączy cenę z jakością, co wymaga edukacji farmaceutycznej; należy wyjaśnić, że zamienniki są równoważne pod względem skuteczności i bezpieczeństwa.
Problem lekowy
Problem lekowy: Brak przekonania do efektów terapii | Występowanie: Rzeczywisty
Pacjent obawia się zastosowania odpowiednika leku, ponieważ nigdy nie zamieniał leków przepisanych przez lekarza na inne. Ważne jest, aby pacjent przyjął jak najszybciej lek, ponieważ przerwał stosowaną farmakoterapię, a dyskontynuacja leczenia wiąże się z większym ryzykiem niż zastosowanie zamiennika leku.
Skuteczność i bezpieczeństwo stosowania leków generycznych.
Wielu pacjentów obawia się zamiany leków przepisanych przez lekarza, co często wynika z braku wiedzy oraz złych przekonań na temat leków generycznych. Dlatego ważna jest edukacja pacjenta na temat skuteczności i bezpieczeństwa leków generycznych.
Interwencja
Pacjenta wsparto w następujący sposób:
- Zamiana na odpowiednik. Pacjentowi zalecono wykupienie zamiennika za przepisany lek Omnic oraz przekazano, że zastosowanie zamiennika w jego przypadku pozwoli na zachowanie ciągłości leczenia, co z medycznego punktu widzenia jest najistotniejsze. Wyjaśniono też, że przerwanie terapii jest niebezpieczne dla zdrowia i lepiej w takiej sytuacji wybrać tańszy odpowiednik, zwłaszcza że pacjent pominął już kilka dawek leku.
- Przekazanie informacji ustnej. Pacjentowi wyjaśniono, że zamiennik nie jest lekiem gorszym niż ten przepisany przez lekarza. Wspomniano, że trudno jest określić, czy lek przepisany na recepcie jest w ogóle lekiem oryginalnym, ponieważ na rynku występuje bardzo wiele preparatów o tym składzie, produkowanych przez różnych producentów. W związku z tym lekarz, przepisując lek pacjentowi, miał na myśli konkretną substancję, a nie dany preparat handlowy. Poinformowano, że proponowany lek generyczny zawiera tę samą substancję czynną, w takiej samej dawce oraz ma tę samą postać farmaceutyczną i takie samo dawkowania, ale produkowany jest przez innego producenta. Wspomniano, że leki oryginalne i generyczne mogą mieć różne substancje pomocnicze, takie jak środki wypełniające i stabilizujące, które obok substancji czynnej wchodzą w skład leków, podkreślając, że różnice te nie mają jednak wpływu na efekt leczniczy.
Uzasadnienie interwencji
Wielu pacjentów obawia się zamiany przepisanych przez lekarza leków. Najczęstszą przyczyną obaw pacjentów są [1]:
- przekonanie, że skuteczność leku generycznego jest mniejsza niż leku oryginalnego,
- lęk przed tym, że lek generyczny nie jest równoważny z lekiem oryginalnym,
- złe doświadczenia po zastosowaniu zamiennika np. wystąpienie działań niepożądanych lub reakcji alergicznej,
- przyzwyczajenie do stosowanego preparatu.
Należy pamiętać o tym, że leki generyczne podlegają bardzo restrykcyjnym zasadom wprowadzenia na rynek. Według WHO „dwa produkty farmaceutyczne są biorównoważne, jeśli są równoważne farmaceutycznie lub stanowią alternatywę farmaceutyczną, oraz ich biodostępność pod względem szybkości i stopnia wchłaniania, po podaniu tej samej dawki w tych samych warunkach są podobne do tego stopnia, że można oczekiwać, że ich skutki będą zasadniczo takie same”[2]. Natomiast, zgodnie z regulacjami obowiązującymi w Europejskim Obszarze Gospodarczym, dwa produkty lecznicze są biorównoważne, jeżeli ich biodostępność po podaniu w tej samej dawce jest zbliżona w takim stopniu, że ich działanie w odniesieniu do skuteczności i bezpieczeństwa będzie zasadniczo takie samo[3].Według badań różnica w przyswajalności leków generycznych i oryginalnych wynosi ok. 3,5%, co jest porównywalne z różnicami występującymi dla różnych partii tego samego leku oryginalnego. Leki generyczne spełniają jednakowe kryteria w odniesieniu do jakości, skuteczności i bezpieczeństwa jak leki oryginalne[4].
Warto pamiętać, że zgodnie polskim prawem farmaceuta ma obowiązek poinformować pacjenta o możliwości nabycia odpowiednika objętego refundacją.
Ważna jest edukacja pacjenta w zakresie stosowania leków generycznych. Badania wykazały, że sprawna komunikacja dotycząca leków generycznych zwiększa chęć stosowania leków generycznych przez pacjentów[5]. Jednocześnie zmniejszenie obaw dotyczących leków generycznych może zmniejszyć ryzyko przerywania farmakoterapii ze względu na brak dostępności danego leku. Badania sugerują, że przerwanie farmakoterapii wiąże się ze znacznie większym ryzykiem zgonu oraz ryzykiem hospitalizacji niż w przypadku zastosowania zamiennika[6].
Piśmiennictwo
- Beauvais, V., Marque, A., Ferté, G., Chrusciel, J., Souille, J., Nazeyrollas, P., & Sanchez, S. (2018). Factors influencing the use of the „not for generic substitution” mention for prescriptions in primary care: a survey with general practitioners. BMC health services research, 18(1), 850. https://doi.org/10.1186/s12913-018-3652-2⬏
- WHO Guidance for organizations performing in vivo bioequivalence studies. WHO Technical Report Series No. 996, Annex 9 (Report). World Health Organization. 2016. https://www.who.int/docs/default-source/medicines/norms-and-standards/guidelines/regulatory-standards/trs966-annex9-invivo-bioequivalence-studies.pdf⬏
- Committee for Medicinal Products for Human Use (20 January 2010). Guideline on the Investigation of Bioequivalence. European Medicines Agency. https://www.ema.europa.eu/en/documents/scientific-guideline/guideline-investigation-bioequivalence-rev1_en.pdf⬏
- Davit, B. M., Nwakama, P. E., Buehler, G. J., Conner, D. P., Haidar, S. H., Patel, D. T., Yang, Y., Yu, L. X., & Woodcock, J. (2009). Comparing generic and innovator drugs: a review of 12 years of bioequivalence data from the United States Food and Drug Administration. The Annals of pharmacotherapy, 43(10), 1583–1597. https://doi.org/10.1345/aph.1M141⬏
- Shrank, W. H., Cadarette, S. M., Cox, E., Fischer, M. A., Mehta, J., Brookhart, A. M., Avorn, J., & Choudhry, N. K. (2009). Is there a relationship between patient beliefs or communication about generic drugs and medication utilization?. Medical care, 47(3), 319–325. https://doi.org/10.1097/MLR.0b013e31818af850⬏
- Kubica, A., Ratajska, A., Sinkiewicz, W., Grześk, G., Świątkiewicz, I., Grześk, E., & Goch, A. (2010). Przyczyny złej współpracy lekarz–pacjent w terapii przewlekłej. Folia Cardiologica, 5(2), 78-83.⬏