Węgiel aktywny jest jelitowym lekiem adsorbującym.
Jak działa węgiel aktywny?
Węgiel aktywny dzięki dużej zdolności adsorpcyjnej wiąże nieselektywnie różne substancje znajdujące się w przewodzie pokarmowym, w tym toksyny, bakteria, leki i inne związki, uniemożliwiając tym samym ich wchłonięcie się z przewodu pokarmowego.
Kiedy i jak wprowadzono do obrotu węgiel aktywny?
Historia zastosowania leczniczego węgla aktywnego zaczęła się w 1785 roku, po odkryciu jego właściwości adsorbujących, jednak węgiel drzewny swoim pacjentom podawał już Hipokrates ok. 2400 lat temu.
Proces produkcji węgla aktywnego polega na podgrzaniu surowca do wysokiej temperatury, a następnie poddaniu go działaniu kwasów lub pary wodnej. W ten sposób surowiec uzyskuje właściwości adsorpcyjne, czyli pochłaniające różne cząsteczki i toksyny, przez co znajduje zastosowanie przede wszystkim w przypadku zatruć.
Komu można polecić węgiel aktywny?
Tabletki i kapsułki z węglem leczniczym możesz polecać:
- dorosłemu pacjentowi oraz dziecku powyżej 12. roku życia w przypadku leczenia biegunek oraz niestrawności i wzdęć,
- osobie poszukującej naturalnej alternatywy dla innych środków przeciwbiegunkowych,
- diabetykowi, cierpiącemu na biegunkę, niestrawność lub wzdęcia, ponieważ kapsułki (Węgiel leczniczy VP) są bez cukru,
- pacjentowi z problemami w połykaniu, ponieważ Carbo Medicinalis VP i Węgiel leczniczy VP można podać w formie wodnej papki (pacjent może rozkruszyć tabletki, a zawartość kapsułki wysypać do wody),
- pacjentowi, który zatruł się lekami bądź związkami chemicznymi.
Czy węgiel aktywny można polecić ciężarnej lub karmiącej?
Węgla aktywnego nie polecaj kobietom w trakcie ciąży, ponieważ brak jest wystarczających badań klinicznych, ponadto podczas ciąży pojawiają się zaparcia, a węgiel leczniczy może nasilać ich występowanie.
Od jakiego wieku można zarekomendować węgiel aktywny?
Zgodnie z informacjami umieszczonymi w ChPL, węgiel aktywny możesz polecić w przypadku zatruć związkami chemicznymi u dzieci poniżej 1. roku życia, a w przypadku mniej groźnych dolegliwości jak biegunka i wzdęcia od 12. roku życia.
Jak dobrać postać i moc?
Carbo Medicinalis VP zawiera 300 mg węgla aktywnego i jest to najwyższa dawka węgla aktywnego na polskim rynku. Węgiel aktywny dostępny jest w postaci tabletek oraz kapsułek. Tabletki posiadają substancje słodzące, w związku z czym nie są gorzkie w smaku, dlatego będą odpowiednie i możesz je polecać także dla dzieci. Ponadto przekaż pacjentowi, że można je rozgryzać, w celu uzyskania szybszego działania.
Jak dawkować węgiel aktywny?
Zaleć pacjentowi następujące dawkowanie węgla leczniczego:
- w biegunkach: 10-13 tabletek lub 20 kapsułek kilka razy na dobę,
- w niestrawności i wzdęciach: 3-4 tabletek lub 4-6 kapsułek kilka razy na dobę.
- w zatruciach lekami i związkami chemicznymi:
- u dorosłych i dzieci powyżej 1. r.ż.: 12,5 g (41-42 tabletki lub 62 kapsułki), w razie potrzeby kilka razy na dobę,
- u dzieci poniżej 1 r.ż.: w dawce 1 g/kg masy ciała, w razie potrzeby kilka razy na dobę (Bausch Health, b.d., ICN Polfa, b.d.).
Poinformuj pacjenta, że w przypadku zatruć, węgiel podaje się w formie zawiesiny wodnej do płukania żołądka.
Jak długo pacjent może stosować i jaką największą dawkę można polecić?
Przekaż pacjentowi, że może stosować węgiel aktywny maksymalnie 2 dni, w przypadku biegunek oraz 7 dni, jeśli cierpi na wzdęcia. Najwyższą dostępną dawką jest 300 mg.
Po jakim czasie pacjent odczuje, że węgiel aktywny działa?
Poinformuj pacjenta, że węgiel aktywny zaczyna działać w ciągu 1-2 godzin.
Komu stanowczo odradzić stosowanie preparatów zawierających węgiel aktywny?
Odradź pacjentowi zastosowanie węgla leczniczego w przypadku:
- kiedy konieczne będzie podanie specyficznej odtrutki,
- leczenia zatruć alkoholami, substancjami żrącymi, metalami ciężkimi, rozpuszczalnikami,
- zatruć lekami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy ze względu na ryzyko przedostania się węgla aktywnego z żołądka do dróg oddechowych,
- pacjentów stosujących leki, kluczowe dla ich zdrowia, których odstawienie bądź obniżenie dawki mogłoby być niebezpieczne dla pacjenta.
Jakie węgiel aktywny ma przewagi nad innymi lekami o tym samym wskazaniu?
Węgiel aktywny jest skuteczny jako środek wspomagający w przebiegu zatruć. Posiada on wyjątkową zdolność adsorbowania różnych toksyn i leków. Zastosowanie węgla aktywnego w ciągu godziny od przyjęcia leków w istotnym stopniu zmniejsza ich wchłanianie.
Związek ten posiada większe zdolności adsorpcyjne niż diosmektyt.
Węgiel aktywny stosowany jest w leczeniu biegunki, jednak brakuje wiarygodnych badań potwierdzających jego skuteczność w tym wskazaniu i nie jest uwzględniony w żadnych rekomendacjach. Lekami z wyboru są elektrolity, loperamid i diosmektyt. Zwróć uwagę, że diosmektyt posiada zdolności adsorpcyjne, podobnie jak węgiel leczniczy, a dodatkowo działa przeciwzapalnie i powlekająco [1].
Jakie działania niepożądane ma węgiel aktywny?
Węgiel aktywny nie powoduje znaczących działań niepożądanych, które wymagałyby interwencji.
W jakie istotne interakcje z innymi lekami wchodzi węgiel aktywny?
Przekaż pacjentowi, że węgiel aktywny podany doustnie w różnym stopniu hamuje wchłanianie jednocześnie podanych leków, m.in. salicylanów i barbituranów. Zaleć pacjentowi by inne leki stosował 2 godziny przed lub po przyjęciu węgla aktywnego. Poinformuj pacjenta, że nie należy go również przyjmować w trakcie ani bezpośrednio po posiłkach.
Jakie produkty komplementarne można polecić pacjentom stosującym węgiel aktywny?
Pacjentowi, któremu wydajesz węgiel aktywny, możesz dodatkowo polecić:
- elektrolity, w przypadku występowania u niego biegunki,
- inne leki przeciwbiegunkowe (diosmektyt, loperamid), w przypadku występowania u pacjenta biegunki.
Piśmiennictwo
- Pérez‐Gaxiola G, Cuello‐García CA, Florez ID, Pérez‐Pico VM. (2018). Smectite for acute infectious diarrhoea in children. Cochrane Database of Systematic Reviews DOI: 10.1002/14651858.CD011526.pub2.⬏
