Choroba lokomocyjna – rozpoznanie w aptece, leki OTC, objawy alarmowe

Choroba lokomocyjna (inaczej kinetoza) to dyskomfort wywołany podróżą, szczególnie samochodem, pociągiem lub statkiem.

Objawy

Pacjent z chorobą lokomocyjną będzie się skarżyć przede wszystkim na:

• nudności i wymioty,
• zawroty i bóle głowy,
• senność,
• intensywne pocenie się.

Objawy alarmowe

Jeżeli u pacjenta z objawami choroby lokomocyjnej wystąpią problemy ze słyszeniem, widzeniem lub mówieniem, skieruj go na konsultację lekarską.

Przyczyny

Choroba lokomocyjna spowodowana jest tym, że mózg otrzymuje sprzeczne sygnały z różnych receptorów (narządu wzroku, równowagi oraz z receptorów odpowiedzialnych za odczuwanie pozycji ciała).

Różnicowanie

Choroba lokomocyjna może być mylona m.in. z:

• migreną,
• zatruciem pokarmowym,
• zapaleniem ucha środkowego.

Wymienione choroby nie są jednak bezpośrednio związane z poruszaniem się środkami transportu.

Epidemiologia

Dotyka głównie dzieci między 2.–12. r.ż. oraz kobiety w ciąży, jednak może wystąpić także u dorosłych.

Powikłania

U niewielkiej liczby osób mogą wystąpić ciężkie nudności i wymioty, które mogą prowadzić do odwodnienia, zaburzeń elektrolitowych lub uszkodzeń przełyku ^[1].

Leczenie przyczynowe

Leki OTC

W chorobie lokomocyjnej w pierwszej kolejności polecić możesz:

• dimenhydrynat (Aviomarin, Efektan, w: Aviorexan) wykazujący działanie przeciwwymiotne oraz uspokajające, który można zastosować od 6. r.ż. (jednorazowo 50 mg na 30 min przed planowaną podróżą, a u dzieci powyżej 14. r.ż. i dorosłych w dawce 100 mg na 30 min przed wyjazdem),
• kłącze imbiru (w suplementach diety: Locomotiv, Aviomarin Natural), dla którego w licznych badaniach klinicznych z randomizacją, oceniających wpływ na częstotliwość występowania nudności i wymiotów u osób poddanych chemioterapii, w dawce 0,5–1,5 g wykazano większą skuteczność w porównaniu z placebo ^[2].

Przegląd Cochrane wykazał, że czopki zawierające dimenhydrynat (niedostępne w Polsce) skutecznie skracały czas trwania wymiotów ^[3].

Leki na receptę

Leki dostępne na receptę stosowane w chorobie lokomocyjnej zawierają takie substancje jak:

• prometazyna (Diphergan,Polfergan), która może być stosowana u dzieci od 2. r.ż. w dawce 0,25–0,5 mg/kg mc. co 12 godz., a u dorosłych jednorazowo zaleca się podanie 25 mg między 0,5–1 godz. przed podróżą i ewentualnie powtórzenie dawki 8–12 godz. później,
• cynaryzyna (Cinnarizinum Hasco), która może być stosowana u dorosłych, w dawce: 25 mg (1 tabl.) na 2 godz. przed podróżą, a następnie w razie potrzeby 1 tabl. co 8 godz.

Substancje te są stosowane w przypadku, gdy objawy uniemożliwiają podróżowanie, a leki OTC są nieskuteczne bądź nie mogą być zastosowane u małego dziecka.

Leczenie objawowe

Leki OTC

Żaden z dostępnych preparatów nie jest w 100% skuteczny w leczeniu objawów choroby lokomocyjnej.

Leki na receptę

Żaden z dostępnych preparatów nie jest w 100% skuteczny w leczeniu objawów choroby lokomocyjnej.

Czynniki ryzyka

Choroba lokomocyjna może wystąpić u większości osób z prawidłowo funkcjonującym układem równowagi, natomiast osoby z jego całkowitym uszkodzeniem są na nią odporne ^[4].

Czynniki zwiększające ryzyko ^[1]:

• płeć żeńska,
• wiek dziecięcy (szczyt ok. 9 r.ż., potem spadek; u osób starszych najrzadziej),
• wysoka sprawność fizyczna,
• choroby: zawroty głowy, choroba Ménière’a, migrena,
• zmiany hormonalne (ciąża, cykl miesiączkowy)

Preparaty wspomagające

W przypadku gdy kłącze imbiru lub dimenhydrynat są nieskuteczne, możesz zaproponować pacjentowi z nudnościami:

• opaski i plastry akupresurowe (Sea-Band opaska akupresurowa), których skuteczność według przeglądu Cochrane z 2015 roku jest porównywalna do niektórych leków stosowanych w leczeniu wymiotów, takich jak metoklopramid, prochlorperazyna, droperidol, ondansetron i deksametazon ^[5],
• woreczki na wymiociny, które dostępne są także w obrocie aptecznym.

Leki w ciąży

– połączenie pirydoksyny i doksylaminy ^[6].

Leki w czasie karmienia piersią

– preparaty z imbirem ^[7].

Preparaty dla dzieci

– od 6. rż. preparaty z imbirem ^[8] i z dimenhydraminą ^[9].

Wskazówki praktyczne

Zadaj pacjentowi następujące pytania:

• Jakie jest nasilenie objawów?
• Jaki będzie czas podróży?
• Jakie inne objawy towarzyszą chorobie lokomocyjnej?
• Czy występują problemy ze słuchem/wzrokiem/mową?

Postępowanie niefarmakologiczne oraz profilaktyka

Doradź pacjentowi, aby w celu zmniejszenia objawów choroby lokomocyjnej:

• siadał przodem do kierunku jazdy,
• wietrzył pojazd podczas podróży,
• patrzył w dal przez okno pojazdu,
• zjadł przed podróżą lekki posiłek,
• pił chłodne napoje małymi łykami.

Wytyczne leczenia

Takov V, Tadi P. Motion Sickness. [Updated 2023 Jul 3]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Pobrano z: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539706/

Golding, J. F. (2025). Motion sickness. W CDC Yellow Book 2026: Health Information for International Travel. Centers for Disease Control and Prevention. Pobrano z: https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/travel-air-sea/motion-sickness.html

Brainard, A., & Gresham, C. (2014). Prevention and treatment of motion sickness. American family physician, 90(1), 41-46.

Wideo

https://opieka.farm/hioscyna-co-warto-przekazac-pacjentowi/

Polecana literatura

Fitoterapia w praktyce

https://wydawnictwo.farm/produkt/ziololecznictwo-w-praktyce/

150+ leków OTC, które musi znać farmaceuta

https://wydawnictwo.farm/produkt/150-lekow-otc-ktore-musi-znac-farmaceuta/

Piśmiennictwo

1. Takov V, Tadi P. Motion Sickness. [Updated 2023 Jul 3]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539706/⬏⬏
2. Hasketh, P. (2022). Prevention and treatment of chemotherapy-induced nausea and vomiting in adults. UpToDate. Aktualizacja: 03.01.2022.⬏
3. Fedorowicz, Z., Jagannath, V. A., Carter, B. (2011). Antiemetics for reducing vomiting related to acute gastroenteritis in children and adolescents. The Cochrane database of systematic reviews, 2011(9), CD005506. https://doi.org/10.1002/14651858.CD005506.pub5 ⬏
4. Takov V, Tadi P. Motion Sickness. [Updated 2023 Jul 3]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539706/⬏
5. Lee, A., Chan, S. K., Fan, L. T. (2015). Stimulation of the wrist acupuncture point PC6 for preventing postoperative nausea and vomiting. The Cochrane database of systematic reviews, 2015(11), CD003281. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003281.pub4 ⬏
6. ChPL Xonvea⬏
7. Drugs and Lactation Database (LactMed®) [Internet]. Bethesda (MD): National Institute of Child Health and Human Development; 2006-. Ginger. [Updated 2025 Sep 15]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK501786/ ⬏
8. ChPL Lokomotiva⬏
9. ChPL Aviomarin⬏