Pytanie
Czy maści z mocznikiem w składzie zawsze wymagają rozpuszczenia tego składnika w wodzie? Czy wprowadzenie mocznika do podłoża maściowego bez wcześniejszego rozpuszczenia w wodzie jest nieprawidłowe?
Krótka odpowiedź
W przypadku maści, w których stężenie mocznika przekracza 30%, a w składzie maści uwzględnione są podłoża lipofilowe absorpcyjne (lekobaza, maść cholesterolowa i euceryna) możliwe jest ich wykonanie bez rozpuszczania mocznika w wodzie pod warunkiem jego wcześniejszej mikronizacji. Ponadto mocznik można rozpuścić bezpośrednio w odpowiednim podłożu o wysokiej zawartości wody (np. lekobazie zawierającej powyżej 40% wody).
Wyjaśnienie
Mocznik jest popularnym surowcem recepturowym, stosowanym głównie jako składnik maści i kremów o działaniu nawilżającym lub złuszczającym w zależności od jego stężenia. Jest substancją wysoce higroskopijną, rozpuszczalną w wodzie w stosunku 1:1-1:1,5. Zalecanym postępowaniem w recepturze jest wprowadzenie mocznika do podłoża maściowego po uprzednim rozpuszczeniu go w wodzie. Jednak przy stężeniach mocznika powyżej 30% jego rozpuszczenie staje się utrudnione. Dlatego w przypadku maści zawierających mocznik w stężeniu 40% lub 50% dopuszcza się wprowadzenie go bezpośrednio do podłoża maściowego po odpowiednim zmikronizowaniu. Aby zmikronizować mocznik można zastosować jedną z dwóch metod, takich jak:[1]
- rozcieranie krystalicznej substancji w moździerzu porcelanowym, a następnie przesianie przez odpowiednie sito, tak aby wielkość cząstek nie przekraczała 90 µm,
- rozpuszczenie mocznika w wodzie (1:1), pozostawienie roztworu w szerokim moździerzu w ciemnym miejscu do odparowania rozpuszczalnika, a następnie zeskrobanie pozostałego mocznika ze ścianek naczynia i roztarcie go na drobny proszek.
Tak zmikronizowany mocznik można przenieść bezpośrednio do podłoża w przypadku, gdy:
- stężenie mocznika w leku recepturowym przekracza 30%,
- w składzie leku recepturowego są wyłącznie podłoża hydrofobowe,
- podłoże leku recepturowego ma charakter lipofilowy o dużej zawartości wody, co umożliwia rozpuszczenie mocznika w wodzie zawartej w podłożu.
Warto podkreślić, że nieprawidłowe jest wykonywanie tzw. peelingów z mocznikiem, czyli wprowadzanie kryształów mocznika do podłoża maściowego bez jego mikronizacji, co może skutkować podrażnieniami, otarciami oraz mikrouszkodzeniami skóry.
Czytaj też: Jaka jest biodostępność ogólnoustrojowa różnych wziewnych glikokortykosteroidów? – Wyjaśniamy!
Piśmiennictwo
- Marszałł, L. (2015). Receptura apteczna półstałych postaci leków do stosowania na skórę w i praktyce. Farmapress, Warszawa. ⬏