FIP chce naloksonu bez recepty w aptekach. Nowe stanowisko Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej zastępuje dokument z 2018 roku

Zarząd Międzynarodowej Federacji Farmaceutycznej przyjął 30 sierpnia 2026 r. stanowisko „The role of pharmacists in preventing and reducing harm associated with psychoactive substances”, które zastępuje dokument z 2018 roku o ograniczaniu szkód związanych z substancjami odurzającymi. Federacja opisuje w nim farmaceutę jako uczestnika opieki na całej długości drogi pacjenta, od zapobiegania po wsparcie leczenia, i formułuje postulaty wobec rządów, organizacji zawodowych, uczelni i płatników.¹

Stanowisko wskazuje trzy priorytety:

• odradzanie pozamedycznego stosowania substancji psychoaktywnych pozyskanych drogą medyczną, czyli leków wydanych legalnie, a używanych dla efektu psychoaktywnego
• zapobieganie powstawaniu uzależnienia, w tym uzależnienia o podłożu jatrogennym, wynikającego z niewłaściwej ordynacji albo niewłaściwego stosowania leku
• wspieranie zapobiegania, wczesnego rozpoznawania i prowadzenia zaburzeń związanych z używaniem substancji

Pierwszy z priorytetów dotyczy leków, które apteka wydaje legalnie, a pacjent stosuje dla efektu psychoaktywnego. Federacja wskazuje tu farmaceutę jako osobę, która rozpoznaje wzorce nadużywania, nieprawidłowego przekierowania leku i ryzykownych połączeń, a następnie kieruje pacjenta dalej ustaloną ścieżką.

Wobec rządów i decydentów federacja formułuje między innymi następujące oczekiwania:

• zniesienie zbędnych barier regulacyjnych w wydawaniu przez farmaceutów antagonistów opioidów, takich jak nalokson
• tam, gdzie to właściwe, dopuszczenie wydawania naloksonu bez recepty jako interwencji o niskim progu dostępu, z zachowaniem nadzoru nad bezpieczeństwem
• dostęp farmaceutów do wspólnej elektronicznej dokumentacji pacjenta
• opracowanie certyfikowanych programów szkoleniowych z zakresu zapobiegania, ograniczania szkód i wsparcia leczenia, wpisanych w system ustawicznego rozwoju zawodowego

W części o wczesnym rozpoznawaniu federacja wymienia narzędzia, którymi farmaceuta mógłby się posługiwać: SBIRT, czyli schemat przesiewu, krótkiej interwencji i kierowania do leczenia, oraz kwestionariusz ASSIST Światowej Organizacji Zdrowia. Zastrzega przy tym, że zakres udziału farmaceuty zależy od krajowego prawa, dostępnego czasu, szkolenia, mechanizmów wynagradzania i istnienia ścieżek kierowania pacjenta.

Postulat dotyczący naloksonu opisuje w Polsce stan, którego nie ma. W Rejestrze Produktów Leczniczych aerozol do nosa Nyxoid 1,8 mg ma kategorię Rp, a roztwory naloksonu do wstrzykiwań i infuzji, w tym Naloxonum hydrochloricum WZF i Naloxone Accord, mają kategorię Lz, czyli lecznictwa zamkniętego.² Żadnej z tych postaci farmaceuta nie wyda dziś bez recepty.

Pozostałe elementy stanowiska są w polskiej aptece codziennością bez własnej procedury. Pacjenta, który prosi o kolejne opakowanie preparatu z kodeiną, farmaceuta rozpoznaje sam i sam decyduje, co powiedzieć – o tej sytuacji pisaliśmy w odpowiedzi Uzależnienie od kodeiny – jak pomóc pacjentowi?. Podobnie wygląda rozmowa o lekach nasennych z grupy „Z”, których potencjał uzależniający omawialiśmy w opracowaniu Czy zażywanie leków „Z” może prowadzić do uzależnienia podobnie jak w przypadku benzodiazepin?.