Anastrozol

Niesteroidowy inhibitor aromatazy stosowany w leczeniu hormonozależnego raka piersi u kobiet po menopauzie, w preparatach jednoskładnikowych. Dostępny wyłącznie na receptę, w postaci tabletek powlekanych do stosowania doustnego.

Działanie anastrozolu

Anastrozol jest silnym i wysoce wybiórczym niesteroidowym inhibitorem aromatazy. U kobiet po menopauzie estradiol powstaje głównie w tkankach obwodowych, gdzie kompleks aromatazy przekształca androstendion w estron, a ten w estradiol. Hamując ten szlak, anastrozol obniża stężenie estrogenów w krążeniu, co u kobiet chorujących na hormonozależnego raka piersi ogranicza pobudzanie wzrostu guza¹.

W przeciwieństwie do leków blokujących receptor estrogenowy, takich jak tamoksyfen, anastrozol działa na etapie wytwarzania estrogenu, a nie jego wiązania z receptorem. Z tego względu jest skuteczny tylko wtedy, gdy głównym źródłem estradiolu jest aromatyzacja obwodowa, czyli u kobiet po menopauzie.

Farmakologia

Anastrozol przyjmowany w dobowej dawce 1 mg prowadzi u kobiet po menopauzie do zahamowania produkcji estradiolu o ponad 80%, co wykazano wysoko czułym testem. Lek nie wykazuje aktywności progestagenowej, androgenowej ani estrogenowej. Dawki dobowe do 10 mg nie wpływają na wydzielanie kortyzolu i aldosteronu, dlatego nie jest wymagana suplementacja glikokortykosteroidowa¹.

Farmakokinetyka

Wchłanianie anastrozolu następuje szybko, a stężenie maksymalne (C_max) w osoczu jest osiągane zwykle w ciągu 2 godzin od podania na czczo. Przyjmowanie posiłków w niewielkim stopniu zmniejsza szybkość wchłaniania, nie zmieniając jego stopnia, co nie ma istotnego klinicznie wpływu na stężenie leku w stanie równowagi. Po siedmiu dawkach dobowych stężenie w osoczu osiąga około 90–95% stężenia w stanie stacjonarnym¹.

Anastrozol wiąże się z białkami osocza jedynie w 40%. Okres półtrwania (t_½) w osoczu wynosi 40–50 godzin, co oznacza, że lek jest wydalany powoli. Anastrozol jest u kobiet po menopauzie intensywnie metabolizowany w drodze N-dealkilacji, hydroksylacji i glukuronidacji, a w ciągu 72 godzin od podania w moczu wydalane jest w postaci niezmienionej mniej niż 10% dawki. Metabolity, w tym główny metabolit triazol niehamujący aromatazy, wydalane są głównie z moczem¹.

Farmakokinetyka anastrozolu jest niezależna od wieku. U pacjentek z marskością wątroby klirens po podaniu doustnym jest w przybliżeniu o 30% mniejszy, jednak stężenia leku w osoczu pozostają zbliżone do obserwowanych u zdrowych ochotników. U pacjentek z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek klirens nie różni się istotnie, ponieważ lek jest eliminowany głównie przez metabolizm¹.

Wskazania leków z anastrozolem

Anastrozol jest wskazany w leczeniu zaawansowanego raka piersi u kobiet po menopauzie, u których stwierdzono w guzie obecność receptora estrogenowego.

Stosuje się go również w leczeniu uzupełniającym wczesnego raka piersi u kobiet po menopauzie z obecnością receptora estrogenowego w guzie, a także w leczeniu uzupełniającym wczesnego raka piersi u takich pacjentek po 2 do 3 latach wcześniejszego leczenia uzupełniającego tamoksyfenem¹.

Wszystkie wskazania dotyczą wyłącznie kobiet po menopauzie z guzem wykazującym obecność receptora estrogenowego. Lek nie jest zalecany do stosowania u dzieci i młodzieży ze względu na niewystarczające dane dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności¹.

Dawkowanie anastrozolu

Anastrozol podaje się doustnie raz na dobę. U pacjentek po menopauzie z wczesnym rakiem piersi z obecnością receptora estrogenowego zaleca się hormonalne leczenie uzupełniające przez 5 lat¹.

Grupa	Dawka jednorazowa	Maksymalna dawka na dobę
Dorosłe kobiety po menopauzie, w tym w podeszłym wieku	1 mg doustnie raz na dobę	1 mg

Nie jest konieczna zmiana dawkowania u pacjentek z łagodnymi i umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek ani z łagodną niewydolnością wątroby. U pacjentek z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek oraz z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby należy zachować ostrożność¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania anastrozolu

Ciąża i karmienie piersią

Anastrozol jest przeciwwskazany u kobiet w okresie ciąży i karmienia piersią¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu anastrozolu

Stosowanie wyłącznie u kobiet po menopauzie

Anastrozol nie powinien być stosowany u pacjentek przed menopauzą, ponieważ w tej grupie nie hamuje skutecznie wytwarzania estrogenów. W razie wątpliwości dotyczących stanu hormonalnego pacjentki należy potwierdzić menopauzę oznaczeniem stężenia hormonu luteinizującego (LH), hormonu folikulotropowego (FSH) i estradiolu. Brak jest danych dotyczących jednoczesnego stosowania z analogami LHRH¹.

Utrata gęstości mineralnej kości i ryzyko złamań

Anastrozol zmniejsza zawartość estrogenów we krwi, co może powodować zmniejszenie wysycenia mineralnego kości i u niektórych pacjentek zwiększać ryzyko złamań. Kobiety z rozpoznaną osteoporozą lub ryzykiem jej wystąpienia powinny mieć wykonane badanie densytometryczne kości przed rozpoczęciem leczenia oraz regularnie w jego trakcie. W razie wskazań należy rozpocząć leczenie lub profilaktykę osteoporozy i monitorować jej skuteczność, a u pacjentek po menopauzie można rozważyć zastosowanie bisfosfonianów hamujących utratę minerałów kostnych¹.

Unikanie łączenia z tamoksyfenem i estrogenami

Należy unikać jednoczesnego stosowania tamoksyfenu lub leków zawierających estrogeny z anastrozolem, ponieważ zmniejsza to jego działanie farmakologiczne¹.

Zaburzenia czynności wątroby

Anastrozol nie był badany u pacjentek z rakiem piersi z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, u których ekspozycja na lek może się zwiększyć. Podczas stosowania u takich pacjentek należy zachować ostrożność, opierając decyzję na ocenie korzyści i ryzyka¹.

Zaburzenia czynności nerek

Anastrozol nie był badany u pacjentek z rakiem piersi z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności nerek. U pacjentek z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lek należy stosować ostrożnie¹.

Zawartość laktozy

Tabletki zawierają laktozę jednowodną, dlatego nie powinny być stosowane u pacjentek z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Jest mało prawdopodobne, aby anastrozol zaburzał zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Zgłaszano jednak przypadki osłabienia i senności podczas jego stosowania, dlatego przy utrzymywaniu się tych objawów należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje anastrozolu

Tamoksyfen + anastrozol

Tamoksyfen nie powinien być stosowany jednocześnie z anastrozolem, ponieważ może zmniejszyć jego działanie farmakologiczne. Jednoczesne podawanie obu leków nie zwiększało skuteczności w porównaniu z samym tamoksyfenem¹.

Leki zawierające estrogeny + anastrozol

Leków zawierających estrogeny nie należy stosować jednocześnie z anastrozolem, ponieważ znoszą one jego działanie farmakologiczne¹.

Leki metabolizowane przez cytochrom P450 + anastrozol

Anastrozol hamuje in vitro aktywność izoenzymów CYP1A2, CYP2C8/9 i CYP3A4, jednak w dawce 1 mg nie hamował znacząco metabolizmu antypiryny ani warfaryny, co wskazuje, że jego jednoczesne podawanie z innymi lekami nie powoduje klinicznie istotnych interakcji z udziałem izoenzymów CYP. Nie obserwowano także klinicznie istotnych interakcji z bisfosfonianami¹.

Działania niepożądane anastrozolu

Anastrozol jest zwykle dobrze tolerowany, a najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi są bóle głowy, uderzenia gorąca, nudności, wysypka, bóle i sztywność stawów, zapalenie stawów oraz osłabienie. Wiele z nich wynika z obniżenia stężenia estrogenów.

Uderzenia gorąca

Uderzenia gorąca występują bardzo często () i należą do najczęstszych objawów wynikających z niedoboru estrogenów¹.

⚠ Osteoporoza i złamania kości

Osteoporoza występuje bardzo często (), a bóle i sztywność stawów oraz zapalenie stawów również bardzo często (). Ból kości i ból mięśni występują często (). Zmniejszenie gęstości mineralnej kości zwiększa ryzyko złamań, dlatego u pacjentek z grup ryzyka wskazane jest monitorowanie densytometryczne i profilaktyka¹.

Zaburzenia ścięgien

Palce przeskakujące występują niezbyt często (), a zapalenie ścięgna i zerwanie ścięgna mają nieznaną częstość ()¹.

Bóle głowy i zaburzenia układu nerwowego

Ból głowy występuje bardzo często (), a senność, zespół cieśni nadgarstka oraz zaburzenia czucia obejmujące parestezje, utratę i zaburzenia smaku występują często (). Osłabienie pamięci ma nieznaną częstość ()¹.

Depresja i osłabienie

Depresja występuje bardzo często (), podobnie jak osłabienie, które również występuje bardzo często ()¹.

Zaburzenia żołądka i jelit

Nudności występują bardzo często (), a biegunka i wymioty często ()¹.

Zaburzenia metabolizmu

Hipercholesterolemia i utrata łaknienia (anoreksja) występują często (), a hiperkalcemia, ze wzrostem stężenia parathormonu lub bez, występuje niezbyt często ()¹.

Zaburzenia czynności wątroby

Zwiększenie aktywności fosfatazy zasadowej oraz aminotransferaz alaninowej (AlAT) i asparaginianowej (AspAT) w surowicy występuje często (). Zwiększenie aktywności gamma-glutamylotransferazy i stężenia bilirubiny w surowicy oraz zapalenie wątroby występują niezbyt często ()¹.

⚠ Reakcje skórne i nadwrażliwość

Wysypka występuje bardzo często (), a ścieńczenie i przerzedzenie włosów (łysienie) oraz reakcje alergiczne często (). Pokrzywka występuje niezbyt często (). Rumień wielopostaciowy, reakcja anafilaktoidalna oraz zapalenie naczyń krwionośnych skóry, w tym plamica Henocha-Schönleina, występują rzadko (). Zespół Stevensa-Johnsona i obrzęk naczynioruchowy występują bardzo rzadko (), a wysypka liszajowata ma nieznaną częstość ()¹.

Zaburzenia układu rozrodczego

Suchość pochwy oraz krwawienie z pochwy występują często (). Krwawienia z pochwy obserwowano zwykle u pacjentek z zaawansowanym rakiem piersi w pierwszych tygodniach po zmianie leczenia hormonalnego na anastrozol, a przy utrzymującym się krwawieniu należy rozważyć zmianę leczenia¹.

Zespół suchego oka

Zespół suchego oka ma nieznaną częstość ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a anastrozol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych dotyczących stosowania anastrozolu u kobiet w ciąży, a badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na rozrodczość. Anastrozol jest przeciwwskazany u kobiet w okresie ciąży¹.

Karmienie piersią a anastrozol

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest danych dotyczących stosowania anastrozolu w okresie karmienia piersią. Anastrozol jest przeciwwskazany u kobiet karmiących piersią¹.

Produkty handlowe z anastrozolem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Anastrozol Teva	tabletki powlekane 1 mg	Rp