Bromheksyna

Lek mukolityczny, syntetyczna pochodna alkaloidu wazycyny, dostępny bez recepty (OTC) w preparatach jednoskładnikowych. Postacie doustne to tabletki, syrop i krople doustne. W wątrobie jest metabolizowana do ambroksolu, który sam jest lekiem mukolitycznym, dzięki czemu oba związki mają zbliżone działanie.

Działanie bromheksyny

Bromheksyna rozrzedza gęsty śluz zalegający w drogach oddechowych, ułatwiając jego odkrztuszanie. Po jej zastosowaniu zwiększa się objętość wydzieliny śluzowej, a zmniejsza jej lepkość, przez co łatwiej ją usunąć podczas kaszlu.

Jest syntetyczną pochodną alkaloidu wazycyny i w organizmie przekształca się do ambroksolu, czynnego biologicznie metabolitu o własnym działaniu mukolitycznym, co tłumaczy zbliżony profil obu substancji.

Farmakologia

Bromheksyna należy do leków mukolitycznych (kod ATC R05CB02). Jej działanie polega na oczyszczaniu drzewa oskrzelowego z gęstej wydzieliny śluzowej towarzyszącej wielu chorobom dróg oddechowych – depolimeryzuje kwaśne włókna polisacharydowe w śluzie i pobudza komórki gruczołowe do wytwarzania obojętnych polisacharydów, co zmniejsza lepkość wydzieliny¹. Analiza mikroskopowa śluzu wykazała, że w ciągu 10 dni podawania bromheksyny następowała fragmentacja ciągliwych włókien, a po odstawieniu leku obraz wydzieliny wracał do stanu poprzedniego. Bromheksyna ułatwia wykrztuszanie gęstej wydzieliny i poprawia czynność nabłonka rzęskowego².

Farmakokinetyka

Bromheksyna ma małą biodostępność, ponieważ podlega metabolizmowi pierwszego przejścia w wątrobie, w wyniku którego powstają aktywne biologicznie metabolity, między innymi ambroksol³. Wchłania się szybko z przewodu pokarmowego, a maksymalne stężenie we krwi osiąga po 0,5–1 godziny od podania (t_max)¹.

Wiąże się z białkami osocza w 90% do 99%, a jej biologiczny okres półtrwania (t_½) wynosi około 12 godzin. W 85% do 90% jest wydalana z moczem w postaci metabolitów (glukuroniany, siarczany), w niewielkiej ilości z kałem. Bromheksyna przenika przez barierę łożyskową².

Wskazania leków z bromheksyną

Wszystkie postacie bromheksyny są wskazane w ostrych i przewlekłych chorobach dróg oddechowych przebiegających z zaburzeniami odkrztuszania i usuwania śluzu^1,3,2.

Różnice między preparatami dotyczą tylko dolnej granicy wieku wynikającej z postaci: krople są przeznaczone dla dzieci od 2 lat, tabletki od 3 lat (u dzieci potrafiących połknąć tabletkę), a syrop o smaku malinowym od 7 lat.

Dawkowanie bromheksyny

Grupa (postać)	Dawka jednorazowa	Maksymalnie na dobę
Dorośli i dzieci powyżej 12 lat (tabletki 8 mg)	8 mg (1 tabletka) 3 razy na dobę	24 mg
Dzieci od 6 do 12 lat (tabletki)	4 mg (pół tabletki) 3 razy na dobę	12 mg
Dzieci od 3 do 6 lat (tabletki)	4 mg (pół tabletki) 2 razy na dobę	8 mg
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat (syrop 4 mg/5 ml)	10 ml 3 razy na dobę	30 ml
Dzieci od 7 do 12 lat (syrop)	5 ml 3 razy na dobę	15 ml
Dzieci od 2 do 6 lat (krople doustne 2 mg/ml)	20–25 kropli 3 razy na dobę	60–75 kropli

Lek przyjmuje się po posiłku, w równych odstępach czasu, i nie zażywa bezpośrednio przed snem¹. Tabletki stosuje się zwykle przez 7 do 10 dni¹, natomiast krople Flegamina Baby bez kontroli lekarskiej można podawać maksymalnie przez 3 do 5 dni². U dzieci w wieku od 3 do 6 lat, które nie są w stanie połknąć tabletki, zaleca się zamiast niej postać syropu¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania bromheksyny

Wiek dziecięcy zależny od postaci

Tabletek i kropli nie stosuje się u dzieci w wieku poniżej 2 lat ze względu na zawartość bromheksyny, a tabletek dodatkowo u dzieci w wieku od 3 do 6 lat, które nie są w stanie ich połknąć^1,2. Syropu o smaku malinowym nie stosuje się u dzieci w wieku poniżej 7 lat³.

Środki ostrożności przy wydawaniu bromheksyny

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

Bromheksynę należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy w wywiadzie oraz z czynną chorobą wrzodową, ponieważ może nasilać jej objawy¹.

Ciężkie zaburzenia czynności wątroby lub nerek

Ostrożność jest wskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek².

Zakażenie bakteryjne dróg oddechowych

W stanach zapalnych dróg oddechowych z towarzyszącym zakażeniem bakteryjnym bromheksynę należy podawać jednocześnie z antybiotykami i lekami rozszerzającymi drogi oddechowe, a pacjenta odpowiednio nawadniać, co zwiększa rozrzedzenie wydzieliny oskrzelowej i ułatwia odkrztuszanie¹.

Substancje pomocnicze zależne od postaci

Tabletki zawierają laktozę jednowodną i nie powinny być stosowane u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹. Syrop zawiera maltitol ciekły, przez co nie mogą go stosować pacjenci z dziedziczną nietolerancją fruktozy, oraz alkohol benzylowy, który może powodować reakcje alergiczne, dlatego kobiety w ciąży lub karmiące piersią i pacjenci z chorobami wątroby lub nerek powinni skonsultować się z lekarzem przed jego zastosowaniem³. Krople zawierają etanol oraz parahydroksybenzoesany metylu i propylu (parabeny), które mogą powodować reakcje alergiczne, w tym reakcje typu późnego².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Podczas stosowania bromheksyny należy zachować ostrożność ze względu na możliwość wystąpienia bólów i zawrotów głowy lub senności¹. Krople zawierają dodatkowo etanol, dlatego mogą zaburzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn².

Interakcje bromheksyny

Atropina i inne leki cholinolityczne + bromheksyna

Bromheksynę należy ostrożnie łączyć z atropiną i innymi lekami cholinolitycznymi, ponieważ powodują one suchość błon śluzowych¹.

Leki przeciwkaszlowe z kodeiną + bromheksyna

Bromheksyny nie należy podawać jednocześnie z lekami przeciwkaszlowymi zawierającymi kodeinę i jej pochodne, gdyż mogą one osłabiać odruch kaszlu i powodować zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych².

Salicylany i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne + bromheksyna

Bromheksyna może nasilać drażniące działanie salicylanów i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych na błonę śluzową przewodu pokarmowego³.

Antybiotyki + bromheksyna

Bromheksyna stosowana jednocześnie z niektórymi antybiotykami (oksytetracyklina, erytromycyna, ampicylina, doksycyklina, amoksycylina, cefuroksym) zwiększa ich stężenie w miąższu płucnym^1,3.

Działania niepożądane bromheksyny

⚠ Reakcje nadwrażliwości i anafilaksja

Reakcje nadwrażliwości występują rzadko (), natomiast reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs anafilaktyczny, obrzęk naczynioruchowy i świąd, mają nieznaną częstość ()^1,3,2.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Wysypka i pokrzywka występują rzadko ()¹. Z nieznaną częstością () opisywano ciężkie reakcje skórne, w tym rumień wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczną martwicę naskórka i ostrą uogólnioną krostkowicę, a także nadmierne pocenie się^3,2. W razie postępującej wysypki skórnej, niekiedy z pęcherzami lub zmianami na błonach śluzowych, należy natychmiast przerwać leczenie i udzielić pacjentowi porady lekarskiej¹.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Ból w górnej części brzucha, nudności, wymioty i biegunka występują niezbyt często (), a niestrawność ma nieznaną częstość ()^1,2.

Ból i zawroty głowy

Ból głowy i zawroty głowy mają nieznaną częstość ()². Charakterystyki tabletek i syropu wymieniają w tej samej kategorii dodatkowo senność^1,3.

Skurcz oskrzeli

Skurcz oskrzeli ma nieznaną częstość () – inhalacje bromheksyny wywoływały go sporadycznie u podatnych pacjentów³.

Obniżenie ciśnienia krwi

Obniżenie ciśnienia krwi z nieznaną częstością () wymienia jedynie charakterystyka tabletek¹.

Zwiększona aktywność enzymów wątrobowych

Przemijające zwiększenie aktywności aminotransferaz i innych enzymów wątrobowych ma nieznaną częstość ()^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a bromheksyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych bromheksyny nie zaleca się zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży, a w pozostałym okresie może być stosowana wyłącznie wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu. Bromheksyna przenika przez barierę łożyskową, a w badaniach na zwierzętach nie stwierdzono działania teratogennego ani szkodliwego wpływu na przebieg ciąży i rozwój potomstwa^1,2.

Karmienie piersią a bromheksyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych bromheksyna przenika do mleka matki i mimo że nie należy spodziewać się jej niekorzystnego wpływu na dzieci karmione piersią, nie zaleca się jej stosowania w okresie karmienia piersią^1,2.

Produkty handlowe z bromheksyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Flegamina Baby	krople doustne 2 mg/ml	OTC
Flegamina Classic	tabletki 8 mg	OTC
Flegamina Classic o smaku malinowym	syrop 4 mg/5 ml	OTC