Dokuzynian sodu
Zmiękczający lek przeczyszczający, związek powierzchniowo czynny (detergent anionowy) ułatwiający wypróżnianie, stosowany w zaparciach. Dostępny bez recepty, w preparatach jednoskładnikowych, w dwóch postaciach o różnej drodze podania: czopki doodbytnicze o działaniu miejscowym w odbytnicy oraz kapsułki miękkie do stosowania doustnego.
Zmiękczający lek przeczyszczający, związek powierzchniowo czynny (detergent anionowy) ułatwiający wypróżnianie, stosowany w zaparciach. Dostępny bez recepty, w preparatach jednoskładnikowych, w dwóch postaciach o różnej drodze podania: czopki doodbytnicze o działaniu miejscowym w odbytnicy oraz kapsułki miękkie do stosowania doustnego.
Działanie dokuzynianu sodu
Dokuzynian sodu jest związkiem powierzchniowo czynnym, który zmniejsza napięcie powierzchniowe na granicy nabłonka przewodu pokarmowego i mas kałowych. Dzięki temu ułatwia przenikanie wody i tłuszczów w głąb mas kałowych w jelicie grubym, co zmienia konsystencję stolca i ułatwia jego wydalenie. Nie pobudza perystaltyki jelit, a jedynie zmiękcza stolec i zmniejsza bolesność przy oddawaniu stolca.
Postać doustna działa w całym jelicie grubym, a efekt pojawia się dopiero po 1–3 dniach od przyjęcia pierwszej dawki. Postać doodbytnicza działa miejscowo, po wprowadzeniu czopka do odbytnicy.
Farmakologia
Dokuzynian sodu należy do leków przeczyszczających o działaniu zmiękczającym. Jest związkiem powierzchniowo czynnym (detergentem anionowym), który działa emulgująco i zmniejsza napięcie powierzchniowe cieczy na granicy nabłonka przewodu pokarmowego i mas kałowych, ułatwiając przenikanie wody i tłuszczów w głąb mas kałowych w jelicie grubym. Zmienia to konsystencję stolca i ułatwia wypróżnianie bez pobudzania perystaltyki jelit1,2.
Farmakokinetyka
Dokuzynian sodu w niewielkim stopniu wchłania się z przewodu pokarmowego, a wchłonięta część nie ma działania przeczyszczającego. Działa miejscowo w przewodzie pokarmowym, a jego działanie występuje po 1–3 dniach od rozpoczęcia stosowania. Wydalanie następuje z żółcią2. Dokuzynian sodu przenika również do mleka kobiecego1.
Wskazania leków z dokuzynianem sodu
Wskazania różnią się między postaciami, choć wszystkie preparaty są dostępne bez recepty. Czopki doodbytnicze wskazane są do krótkotrwałego stosowania w zaparciach u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat1.
Kapsułki miękkie stosowane doustnie mają szerszy zakres wskazań: zapobieganie zaparciom i leczenie przewlekłych zaparć, wspomagająco u pacjentów z guzkami krwawniczymi i (lub) szczelinami odbytu oraz u pacjentów, u których ze względu na stan zdrowia niewskazany jest zwiększony wysiłek przy oddawaniu stolca, a także przygotowanie do zabiegów diagnostycznych i operacyjnych2.
Dawkowanie dokuzynianu sodu
| Grupa | Dawka jednorazowa | Maksymalnie na dobę |
|---|---|---|
| Dorośli i młodzież powyżej 12 lat (czopki doodbytnicze) | 1 czopek 100 mg dwa razy na dobę | 200 mg |
| Dorośli (kapsułki miękkie) | 1–4 kapsułki na dobę | 200 mg |
| Dzieci od 6 do 12 lat (kapsułki miękkie) | 1–2 kapsułki na dobę | 100 mg |
Czopek wprowadza się do odbytnicy po rozerwaniu trójkątnego końca folii i wyjęciu go z blistra1.
Każdą dawkę kapsułek należy popijać pełną szklanką wody lub soku owocowego, a działanie leku występuje po 1–3 dniach od przyjęcia pierwszej dawki2.
Istotne przeciwwskazania do stosowania dokuzynianu sodu
Niedrożność jelit
Dokuzynian sodu jest przeciwwskazany w niedrożności jelit, a w przypadku postaci doustnej także w stanach zagrażających wystąpieniem niedrożności, takich jak nagromadzenie mas kałowych, zapalenie jelit, zwężenie jelit, zrosty otrzewnowe, przepukliny, polipy i guzy1,2.
Ból brzucha o niewyjaśnionej przyczynie
Preparatów nie należy stosować przy bólu brzucha o niewyjaśnionej etiologii. Charakterystyka kapsułek doprecyzowuje, że dotyczy to ostrego bólu o nieznanej przyczynie w jamie brzusznej1,2.
Zapalne choroby jelita grubego
Czopki doodbytnicze są przeciwwskazane w zapalnych chorobach jelita grubego1.
Hemoroidy i szczelina odbytu
Czopki doodbytnicze są przeciwwskazane u pacjentów z hemoroidami i szczeliną odbytu. W odróżnieniu od nich kapsułki doustne są w tych stanach wskazane wspomagająco1.
Nudności i wymioty
Kapsułki doustne są przeciwwskazane w przypadku nudności i wymiotów2.
Zapalenie wyrostka robaczkowego
Kapsułki doustne są przeciwwskazane w zapaleniu wyrostka robaczkowego2.
Krwawienia z przewodu pokarmowego o nieznanej przyczynie
Kapsułki doustne są przeciwwskazane przy krwawieniach z przewodu pokarmowego o nieznanej przyczynie2.
Odwodnienie
Kapsułki doustne są przeciwwskazane w stanach odwodnienia organizmu2.
Środki ostrożności przy wydawaniu dokuzynianu sodu
Ograniczenie czasu stosowania
Dokuzynianu sodu nie należy stosować długotrwale. W przypadku czopków długotrwałe stosowanie może powodować atonię okrężnicy i hipokalemię1. Przy postaci doustnej stosowanie dłużej niż 7–10 dni może osłabić działanie dokuzynianu sodu i doprowadzić do braku reakcji na leczenie2.
Utrzymujące się zmiany nawyków wypróżnień
Zaburzenia motoryki jelita grubego objawiające się zmianą nawyków dotyczących wypróżnień (częstości oddawania stolca i jego konsystencji), które utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, nakazują ostrożne stosowanie leków przeczyszczających, ze względu na ryzyko przeoczenia nowotworu jelita2.
Krwawienie z odbytnicy i osłabienie ruchów jelit
Wystąpienie krwawienia z odbytnicy lub osłabienia naturalnych ruchów jelit (utrudnienie albo niemożność oddawania stolca) po zastosowaniu środków przeczyszczających może wskazywać na poważne schorzenie i nakazuje zaprzestanie stosowania produktu2.
Zawartość sorbitolu
Kapsułki miękkie zawierają sorbitol, dlatego trzeba wziąć pod uwagę addytywne działanie jednocześnie podawanych produktów zawierających fruktozę lub sorbitol oraz pokarmu zawierającego fruktozę lub sorbitol. Sorbitol może też wpływać na biodostępność innych produktów leczniczych podawanych równocześnie drogą doustną2.
Wpływ na prowadzenie pojazdów
Czopki doodbytnicze nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn1. Dla kapsułek doustnych nie przeprowadzono badań nad wpływem na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn2.
Interakcje dokuzynianu sodu
Parafina ciekła (olej mineralny) + dokuzynian sodu
Dokuzynianu sodu nie należy stosować z parafiną płynną, ponieważ substancja czynna zwiększa wchłanianie olejów mineralnych oraz innych leków1. Jednoczesne stosowanie z olejem mineralnym nasila jego wychwytywanie przez układ limfatyczny, przez co olej odkłada się w węzłach chłonnych, błonie śluzowej jelita, wątrobie i śledzionie, wywołując przewlekłe zapalenie tych narządów oraz naciekanie komórek wątroby2.
Dantron + dokuzynian sodu
Dokuzynian sodu zwiększa wchłanianie dantronu, antrachinonowego leku przeczyszczającego, nasilając jego działanie, co może prowadzić do uszkodzenia wątroby2.
Droperidol + dokuzynian sodu
Skojarzenie z droperidolem grozi kardiotoksycznością. Dokuzynian sodu zaburza równowagę elektrolitową (hipokaliemia i hipomagnezemia), a droperidol działa adrenolitycznie i dopaminolitycznie, przez co sumowanie ich niekorzystnego działania na serce może prowadzić do wydłużenia odstępu QT, zaburzeń rytmu serca, a nawet nagłego zatrzymania krążenia2.
Lewometadon + dokuzynian sodu
Jednoczesne stosowanie z lewometadonem może prowadzić do wydłużenia odstępu QT w EKG i zaburzeń rytmu serca2.
Glikozydy naparstnicy + dokuzynian sodu
Dokuzynian sodu może nasilać kardiotoksyczne działanie glikozydów naparstnicy poprzez obniżenie stężenia potasu w surowicy krwi2.
Kortykosteroidy + dokuzynian sodu
Dokuzynian sodu nasila obniżające stężenie potasu działanie kortykosteroidów, przy czym interakcja ta ujawnia się dopiero po długotrwałym stosowaniu obu leków2.
Kwas acetylosalicylowy + dokuzynian sodu
Jednoczesne stosowanie z kwasem acetylosalicylowym może nasilać jego niepożądane działanie na błonę śluzową przewodu pokarmowego2.
Tetracykliny + dokuzynian sodu
Dokuzynian sodu zmniejsza biodostępność antybiotyków z grupy tetracyklin2.
Leki moczopędne + dokuzynian sodu
Długotrwałe równoczesne stosowanie z lekami moczopędnymi może nasilać utratę potasu lub osłabiać działanie oszczędzające potas leków moczopędnych o takim mechanizmie2.
Działania niepożądane dokuzynianu sodu
Miejscowe działania w odbytnicy
Czopki doodbytnicze mogą wywoływać miejscowe zaburzenia żołądkowo-jelitowe o nieznanej częstości (): ból i pieczenie odbytu lub jelita prostego, obrzęk błony śluzowej jelita prostego oraz krwawienie z odbytu1.
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
Po kapsułkach doustnych rzadko () występują nudności, wymioty, uczucie gorzkiego smaku w ustach, bóle w nadbrzuszu, kolkowe bóle jelit i biegunka2. W przypadku czopków biegunka wymieniana jest wśród zaburzeń żołądkowo-jelitowych o nieznanej częstości ()1.
Reakcje skórne
Po kapsułkach doustnych rzadko () występują reakcje uczuleniowe w postaci wysypek2.
Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.
Ciąża a dokuzynian sodu
Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych danych na temat bezpieczeństwa stosowania dokuzynianu sodu w ciąży jest za mało. Czopków doodbytniczych nie zaleca się w okresie ciąży ze względu na brak danych1. Kapsułki doustne można stosować w ciąży jedynie wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym ryzykiem dla płodu2.
Karmienie piersią a dokuzynian sodu
Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych dokuzynian sodu przenika do mleka kobiecego i może działać przeczyszczająco u niemowląt karmionych piersią1. Brak wystarczających danych na temat bezpieczeństwa stosowania u kobiet karmiących piersią2.
Produkty handlowe z dokuzynianem sodu
| Preparat | Postać | Kategoria dostępności |
|---|---|---|
| Laxol | czopki doodbytnicze 100 mg | OTC |
| Ulgix Laxi | kapsułki miękkie 50 mg | OTC |
Zaloguj się, aby czytać dalej
Pełne opracowania opieka.farm – w tym materiały Rx – są dostępne dla zalogowanych. Załóż bezpłatne konto zawodowe: zajmuje minutę i odblokowuje całą bazę wiedzy.
