Trokserutyna

Lek flebotropowy (ochraniający naczynia) z grupy okserutyn, będący bioflawonoidem i pochodną rutozydu (rutyny). Zmniejsza przepuszczalność i kruchość naczyń włosowatych oraz zwiększa napięcie ścian żył. Dostępny wyłącznie bez recepty, w preparatach jednoskładnikowych, w dwóch postaciach o różnym zasięgu działania: doustnej (kapsułki i tabletki działające ogólnoustrojowo w przewlekłej niewydolności żylnej) oraz w postaci żelu nakładanego miejscowo na skórę. Wszystkie postacie są wydawane bez recepty.

Działanie trokserutyny

Trokserutyna należy do leków ochraniających naczynia krwionośne, tak zwanych leków flebotropowych. Jest bioflawonoidem pochodnym rutyny i działa przede wszystkim na drobne naczynia włosowate oraz ścianę żył. Zmniejsza nadmierną przepuszczalność naczyń, przez co ogranicza obrzęki, a jednocześnie zwiększa napięcie i elastyczność ściany naczyniowej, przeciwdziałając jej pękaniu.

Ta sama substancja czynna występuje w postaciach o odmiennym przeznaczeniu. Kapsułki i tabletki działają ogólnoustrojowo po wchłonięciu z przewodu pokarmowego i stosuje się je w przewlekłej niewydolności żylnej. Żel nakładany na skórę łagodzi miejscowo objawy niewydolności żylnej, a jego wchłanianie do krążenia ogólnego jest znikome.

Farmakologia

Trokserutyna to mieszanina hydroksyetylorutozydów należąca do bioflawonoidów, pochodnych rutyny. Działa ochronnie na ściany naczyń krwionośnych, zmniejszając przepuszczalność drobnych naczyń włosowatych, co ogranicza obrzęki, oraz zwiększając napięcie i elastyczność naczyń i przeciwdziałając ich pękaniu^1,2. W dużych dawkach zwiększa plastyczność błony krwinek czerwonych i przeciwdziała agregacji płytek krwi, poprawiając przepływ krwi w małych naczyniach². Zgodnie z ChPL preparatu Venoruton forte działanie na śródbłonek mikronaczyń przejawia się zmniejszeniem przepuszczalności kapilar, zmniejszeniem refluksu żylno-tętniczego, przyspieszeniem czasu wypełnienia żylnego oraz zwiększeniem przezskórnego ciśnienia tlenowego, a substancja chroni ścianę żylną przed oksydacyjnym uszkodzeniem przez aktywne komórki krwi³.

Substancją czynną preparatu Venoruton forte jest standaryzowana mieszanina o-(β-hydroksyetylo)-rutozydów (okserutyny), której głównym składnikiem jest trokserutyna. Jego charakterystyka podaje kod ATC C05CA51 (rutozyd w połączeniach), podczas gdy pozostałe preparaty mają kod C05CA04 właściwy trokserutynie³.

Farmakokinetyka

Trokserutyna po podaniu doustnym wchłania się z przewodu pokarmowego, głównie w obrębie jelita cienkiego, w postaci niezmienionej lub jako aglikon (hydroksyetylokwercetyna)². Wchłanianie jest jednak ograniczone, ponieważ zgodnie z ChPL preparatu Troxerutin Synteza do krążenia przenika mniej niż 10% podanej dawki⁴.

Maksymalne stężenie we krwi (C_max) trokserutyna osiąga w czasie zależnym od preparatu: po około 1 godzinie według ChPL preparatu Venolan¹, po 2 do 3 godzin według ChPL preparatu Venotrex², po 1 do 6 godzin według ChPL preparatu Troxerutin Synteza⁴, a po 2 do 9 godzin według ChPL preparatu Venoruton forte³. Z białkami osocza wiąże się w sposób odwracalny i w niewielkim stopniu (27–29%)^3,2. Trokserutyna nie przenika przez barierę krew–mózg^2,1, a według ChPL preparatu Venoruton forte jest dystrybuowana do tkanek, zwłaszcza do śródbłonka naczyń, z których jest powoli uwalniana z powrotem do krwiobiegu³.

Metabolizm polega na sprzęganiu z kwasem glukuronowym (wątrobowa o-glukuronizacja), z powstaniem glukuronianów, aglikonów i kwasów arylooctowych^2,3. Okres półtrwania (t_½) w fazie eliminacji różni się między charakterystykami: wynosi około 8,7 godziny według ChPL preparatu Venolan¹, od 10 do 18 godzin według ChPL preparatu Venotrex², od 10 do 25 godzin według ChPL preparatu Troxerutin Synteza⁴, a dla głównego składnika (tri-o-(β-hydroksyetylo)-rutozydu) 18,3 godziny (w granicach od 13,5 do 25,7) według ChPL preparatu Venoruton forte³.

Wydalanie zachodzi przede wszystkim z żółcią do dwunastnicy, z możliwością krążenia wątrobowo-jelitowego, a w mniejszym stopniu przez nerki po sprzęgnięciu z kwasem glukuronowym^1,4. Zgodnie z ChPL preparatu Venoruton forte wydalanie przez nerki kończy się po 48 godzinach³.

Wskazania leków z trokserutyną

Wszystkie preparaty wydawane są bez recepty, a wskazania różnią się głównie postacią i zakresem opisanym w poszczególnych charakterystykach.

Postacie doustne (kapsułki i tabletki) stosuje się w leczeniu objawowym przewlekłej niewydolności żylnej oraz zaburzeń krążenia żylnego i limfatycznego, zwłaszcza kończyn dolnych. Łagodzą uczucie ciężkości i ból nóg, kurcze nocne, obrzęki pochodzenia żylnego oraz objawy żylaków^2,4,3.

Zakres wskazań bywa jednak szerszy w niektórych charakterystykach. ChPL preparatu Venolan wymienia dodatkowo zespoły pozakrzepowe, zapalenie żył kończyn dolnych, owrzodzenia podudzi, nadmierną przepuszczalność naczyń włosowatych oraz skłonność do wybroczyn i krwotoków¹. ChPL preparatu Venoruton forte obejmuje leczenie objawowe hemoroidów, stosowanie jako środek wspomagający kompresoterapię oraz pomocnicze stosowanie w mikroangiopatiach w przebiegu cukrzycy³, a nasilenie dolegliwości związanych z żylakami odbytu jako wskazanie podaje również ChPL preparatu Venotrex².

Żel Rutoven stosuje się miejscowo na skórę w leczeniu przewlekłej niewydolności żylnej i jej objawów, to jest obrzęków podudzi, uczucia ciężkości nóg i mrowienia⁵.

Postaci doustnych nie zaleca się u dzieci^2,1,4, a dla żelu nie określono bezpieczeństwa stosowania w tej grupie wiekowej⁵.

Dawkowanie trokserutyny

Schemat dawkowania jest odrębny dla każdego preparatu i postaci. Postacie doustne dawkuje się w dawkach podzielonych, zwykle rozpoczynając od dawki większej i przechodząc do dawki podtrzymującej, a żel nakłada się cienką warstwą na skórę.

Preparat (postać)	Dawka początkowa	Dawka podtrzymująca
Venoruton forte 500 mg (tabletki)	1 tabletka (500 mg) 2 razy na dobę3	500–600 mg na dobę, to jest 1 tabletka raz na dobę
Venotrex 200 mg (kapsułki)	400 mg (2 kapsułki) 3 razy na dobę przez 2 do 4 tygodni2	400 mg (2 kapsułki) 2 razy na dobę
Venolan 300 mg (kapsułki)	1 kapsułka (300 mg) 2 lub 3 razy na dobę po posiłkach1	1 kapsułka (300 mg) raz na dobę po posiłku
Troxerutin Synteza 200 mg (kapsułki)	2 kapsułki (400 mg) 2 lub 3 razy na dobę przez 2 do 4 tygodni4	2 kapsułki (400 mg) 2 razy na dobę
Rutoven 20 mg/g (żel)	cienka warstwa 3 razy na dobę przez 2 do 3 tygodni5	–

Postacie doustne przyjmuje się w trakcie posiłków^2,1,4. Dawkowanie początkowe utrzymuje się zwykle do całkowitego ustąpienia obrzęku i objawów, co według ChPL preparatu Venoruton forte następuje na ogół po około 2 tygodniach, po czym leczenie można kontynuować jako terapię podtrzymującą³. Żel nanosi się cienką warstwą na skórę w miejscu dolegliwości i delikatnie masuje do całkowitego wchłonięcia⁵.

Istotne przeciwwskazania do stosowania trokserutyny

Charakterystyki większości preparatów jako przeciwwskazanie wymieniają wyłącznie nadwrażliwość na substancję czynną. Wyjątkiem jest jedno przeciwwskazanie dotyczące ciąży.

Ciąża (Troxerutin Synteza)

Zgodnie z ChPL preparatu Troxerutin Synteza produktu nie wolno stosować w okresie ciąży⁴. Pozostałe charakterystyki traktują ciążę jako sytuację, w której leku nie zaleca się (w pierwszym trymestrze lub przez cały jej okres), a nie jako bezwzględne przeciwwskazanie, co opisano w sekcji dotyczącej ciąży.

Środki ostrożności przy wydawaniu trokserutyny

Obrzęki kostek w chorobach serca, wątroby lub nerek

Pacjenci z obrzękami w okolicach kostek spowodowanymi chorobami serca, wątroby lub nerek nie powinni stosować doustnych postaci trokserutyny, ponieważ może u nich nie wystąpić spodziewane działanie lecznicze^3,2,1.

Stosowanie u dzieci

Postaci doustnych nie zaleca się u dzieci, u których przewlekła niewydolność żylna występuje rzadko^3,2,1,4. Dla żelu nie określono bezpieczeństwa stosowania w tej grupie wiekowej⁵.

Nakładanie żelu na skórę

Żelu Rutoven nie należy nakładać na uszkodzoną skórę⁵.

Substancje pomocnicze

Kapsułki Venotrex oraz Troxerutin Synteza zawierają laktozę, dlatego nie powinny być stosowane u pacjentów z rzadką dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy^2,4. Oba preparaty zawierają też żółcień pomarańczową (E110), a Troxerutin Synteza dodatkowo erytrozynę (E127), i barwniki te mogą wywoływać reakcje alergiczne^2,4. Żel Rutoven zawiera etylu parahydroksybenzoesan, mogący powodować reakcje alergiczne (również typu późnego), oraz bronopol, który u osób wrażliwych może wywołać miejscowe podrażnienie skóry lub kontaktowe zapalenie skóry⁵.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Trokserutyna nie ma wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^3,2,1,4,5. Zgodnie z ChPL preparatu Venoruton forte w rzadkich przypadkach obserwowano zmęczenie i zawroty głowy, a w razie ich wystąpienia nie zaleca się prowadzenia pojazdów ani obsługiwania maszyn³.

Interakcje trokserutyny

Nie są znane istotne klinicznie interakcje trokserutyny z innymi produktami leczniczymi. Żadna z charakterystyk nie odnotowuje takich interakcji, a substancja nie zmienia działania innych leków ani nie wpływa w istotny sposób na wyniki podstawowych badań laboratoryjnych^2,1,4,5. Zgodnie z ChPL preparatu Venoruton forte o-(β-hydroksyetylo)-rutozydy nie wykazują interakcji z lekami przeciwzakrzepowymi, takimi jak warfaryna. Ich składniki są pochodnymi rutyny i kwercetyny, przy czym kwercetyna hamuje in vitro (ale nie in vivo) izoenzym CYP3A i sulfotransferazę, dlatego przyjęto, że stosowane doustnie rutozydy nie wpływają na metabolizm innych substancji czynnych³.

Działania niepożądane trokserutyny

Trokserutyna jest zwykle dobrze tolerowana, a działania niepożądane są rzadkie i różnią się przypisaną częstością między charakterystykami. Żel wywołuje jedynie miejscowe reakcje skórne.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia, bóle brzucha, biegunka, niestrawność i uczucie dyskomfortu w żołądku, występują rzadko ()^3,2. ChPL preparatu Venolan jako rzadkie () wymienia nudności (przemijające, jeśli lek przyjmowany jest w trakcie posiłku), wzdęcia i bóle brzucha¹, natomiast ChPL preparatu Troxerutin Synteza opisuje przemijające nudności i zaburzenia żołądkowo-jelitowe jako niezbyt częste ()⁴. Nudności i wymioty są według ChPL preparatu Venotrex działaniem bardzo rzadkim ()².

Reakcje skórne

Reakcje skórne, w tym wysypka, świąd, wyprysk i pokrzywka, występują rzadko () według ChPL preparatów Venoruton forte³ i Venotrex². ChPL preparatu Venolan wymienia pokrzywkę i zaczerwienienie twarzy jako działania rzadkie ()¹, a ChPL preparatu Troxerutin Synteza świąd skóry i wysypkę jako niezbyt częste ()⁴. Nadwrażliwość na światło jest działaniem rzadkim () według ChPL preparatu Venolan¹ oraz bardzo rzadkim () według ChPL preparatu Venotrex, który w tej kategorii wymienia także łysienie². Po nałożeniu żelu Rutoven u osób wrażliwych na trokserutynę może pojawić się zaczerwienienie skóry i pokrzywka, o nieznanej częstości ()⁵.

Bóle i zawroty głowy oraz zaburzenia snu

Bóle i zawroty głowy występują bardzo rzadko () według ChPL preparatów Venoruton forte³ i Venotrex². ChPL preparatu Venolan podaje bóle głowy jako działanie rzadkie ()¹, a ChPL preparatu Troxerutin Synteza bóle głowy i zaburzenia snu jako niezbyt częste ()⁴.

Uderzenia gorąca

Uderzenia gorąca (nagłe zaczerwienienie) są działaniem bardzo rzadkim () według ChPL preparatów Venoruton forte³ i Venotrex².

Bóle stawowe

Bóle stawowe wymienia jako działanie bardzo rzadkie () wyłącznie ChPL preparatu Venotrex².

⚠ Reakcje nadwrażliwości i reakcje anafilaktyczne

Reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje rzekomoanafilaktyczne, występują bardzo rzadko () według ChPL preparatu Venoruton forte³. ChPL preparatu Venotrex w tej kategorii, również jako bardzo rzadkie (), wymienia wstrząs anafilaktyczny, reakcję rzekomoanafilaktyczną i nadwrażliwość².

Zmęczenie

Zmęczenie i znużenie są działaniem bardzo rzadkim () według ChPL preparatów Venoruton forte³ i Venotrex².

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a trokserutyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych stanowisko wobec stosowania trokserutyny w ciąży różni się między preparatami. ChPL preparatu Troxerutin Synteza nie dopuszcza stosowania w okresie ciąży⁴, a ChPL preparatu Venolan nie zaleca stosowania przez cały okres ciąży wobec braku danych o wpływie na płód¹. Charakterystyki preparatów Venoruton forte i Venotrex, mimo że dostępne dane u ograniczonej liczby kobiet oraz badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na płód, zgodnie z ogólnie przyjętymi zasadami odradzają stosowanie w pierwszym trymestrze ciąży^3,2. Żelu Rutoven nie należy stosować w ciąży ze względu na brak danych potwierdzających bezpieczeństwo⁵.

Karmienie piersią a trokserutyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych dane dotyczące karmienia piersią są ograniczone. ChPL preparatu Venoruton forte podaje, że w badaniach na zwierzętach śladowe ilości o-(β-hydroksyetylo)-rutozydów znajdowano w mleku karmiących samic, lecz te nieznaczne ilości nie mają znaczenia klinicznego³. Według ChPL preparatu Venotrex lek nie przenika do mleka kobiet karmiących piersią². Wobec braku dokładnych danych o przenikaniu trokserutyny i jej metabolitów do mleka ChPL preparatu Venolan nie zaleca stosowania w okresie karmienia piersią¹, podobnie jak ChPL preparatu Troxerutin Synteza⁴. Żelu Rutoven nie należy stosować w okresie karmienia piersią z powodu braku danych⁵.

Produkty handlowe z trokserutyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Rutoven	żel 20 mg/g	OTC
Troxerutin Synteza	kapsułki twarde 200 mg	OTC
Venolan	kapsułki twarde 300 mg	OTC
Venoruton forte	tabletki 500 mg	OTC
Venotrex	kapsułki twarde 200 mg	OTC