Witamina E (tokoferol)

Witamina rozpuszczalna w tłuszczach z grupy A11HA03, w preparatach jednoskładnikowych w postaci doustnych kapsułek miękkich. Stosowana w zapobieganiu i leczeniu niedoboru witaminy E oraz wspomagająco w chorobach związanych ze stresem oksydacyjnym. Kapsułki o mocy 100 j.m. i 200 j.m. (Tokovit E 100, Tokovit E 200) są dostępne bez recepty, a kapsułki 400 j.m. (Tokovit E 400) wydaje się na receptę.

Działanie witaminy E

Witamina E, czyli tokoferol, jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach i jednym z niezbędnych składników odżywczych. Działa przede wszystkim jako przeciwutleniacz, który chroni komórki przed uszkodzeniem przez wolne rodniki tlenowe.

Tokoferol wchodzi w skład systemu zabezpieczającego komórkę razem z katalazą, dysmutazą nadtlenkową, peroksydazą glutationową oraz selenem. Chroni wielonienasycone kwasy tłuszczowe w błonach i innych strukturach komórki, stabilizuje błony komórek i organelli komórkowych oraz zapobiega hemolizie czerwonych krwinek.

Preparaty Tokovit E zawierają RRR-alfa-tokoferol izolowany z olejów roślinnych, którego działanie biologiczne jest o 50% silniejsze od powszechnie stosowanego racemicznego tokoferolu syntetycznego.

Farmakologia

Witamina E jest jednym z niezbędnych składników odżywczych, którego rola nie jest jeszcze dokładnie poznana. Razem z katalazą, dysmutazą nadtlenkową, peroksydazą glutationową oraz selenem wchodzi w skład systemu chroniącego komórkę przed działaniem wolnych rodników tlenowych, chroni wielonienasycone kwasy tłuszczowe, stabilizuje błony komórek i organelli oraz zapobiega hemolizie czerwonych krwinek, a ochrona przed uszkodzeniem przez rodniki tlenowe wydaje się istotna w rozwoju i funkcjonowaniu układu nerwowego oraz mięśniowego¹.

Witamina E może działać także jako kofaktor w niektórych układach enzymatycznych, bierze udział w utlenianiu glukozy i glikogenolizie oraz uczestniczy w przemianach lipidów, prostaglandyn i cholesterolu². Badania epidemiologiczne wskazują na związek między dzienną podażą witaminy E a zagrożeniem chorobą niedokrwienną serca, miażdżycą i innymi chorobami, których patogeneza jest związana ze stresem oksydacyjnym, a sama witamina E obniża aktywność agregacyjną płytek krwi³.

Farmakokinetyka

Z przewodu pokarmowego wchłania się 50–80% witaminy E, co wymaga obecności soli kwasów żółciowych, tłuszczu pokarmowego i prawidłowej czynności trzustki. Zemulgowane estry tokoferolu wchłaniają się w nabłonku jelita cienkiego, a większa część przenika do układu chłonnego, skąd z krwią jest transportowana do wszystkich tkanek organizmu¹.

Tokoferol zawarty w chylomikronach jest włączany do lipoprotein osocza krwi i pozostaje w stanie równowagi z frakcjami VLDL, LDL i HDL. Witamina E jest gromadzona w tkance tłuszczowej, wątrobie i mięśniach².

Wydalanie odbywa się w 70% z żółcią, natomiast pozostała część ulega metabolizmowi w wątrobie i jest wydalana z moczem w postaci glukuronidów i innych metabolitów. Witamina E przenika do mleka kobiecego, a przez barierę łożyskową przenika w niewielkim stopniu, ponieważ jej stężenie w surowicy krwi noworodków stanowi zaledwie jedną piątą stężenia we krwi matki³.

Wskazania leków z witaminą E

Kapsułki 100 j.m. i 200 j.m. są dostępne bez recepty i są wskazane w profilaktyce oraz leczeniu niedoboru witaminy E spowodowanego długotrwałym nieprawidłowym odżywianiem oraz zaburzeniami przemiany materii, a także wspomagająco w miażdżycy, chorobie niedokrwiennej serca i jej wtórnej profilaktyce oraz we wszystkich chorobach, których etiologia jest związana ze stresem oksydacyjnym^1,2.

Kapsułki 400 j.m. wydaje się na receptę i są wskazane wspomagająco w miażdżycy, chorobie niedokrwiennej serca i jej wtórnej profilaktyce oraz we wszystkich chorobach, których etiologia jest związana ze stresem oksydacyjnym³.

Dawkowanie witaminy E

Grupa	Dawka	Uwagi
Dorośli, zapobiegawczo (100 j.m.)	1–2 kapsułki na dobę	podczas pierwszego posiłku
Dorośli, zapobiegawczo (200 j.m.)	1 kapsułka na dobę	podczas pierwszego posiłku
Leczniczo (100 j.m. i 200 j.m.)	zgodnie ze wskazaniami lekarza	zależnie od stopnia niedoboru
Kapsułki 400 j.m.	zgodnie ze wskazaniami lekarza	zależnie od stopnia niedoboru, doustnie

Wszystkie preparaty są przeznaczone do stosowania doustnego³. Dawkę zapobiegawczą kapsułek 100 j.m. i 200 j.m. przyjmuje się podczas pierwszego posiłku, a dawkowanie lecznicze ustala lekarz zależnie od stopnia niedoboru^1,2.

Istotne przeciwwskazania do stosowania witaminy E

Niedobór witaminy K

Witamina E jest przeciwwskazana u pacjentów z niedoborem witaminy K, ponieważ może działać antagonistycznie do witaminy K i nasilać związane z jej niedoborem zaburzenia krzepnięcia^3,1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu witaminy E

Jednoczesne przyjmowanie doustnych leków przeciwzakrzepowych lub estrogenów

Witaminę E należy stosować ostrożnie u osób przyjmujących jednocześnie doustne leki przeciwzakrzepowe lub estrogeny, wobec których może ona działać antagonistycznie^1,2,3.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Witamina E nie zmniejsza sprawności psychofizycznej ani zdolności do prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługiwania urządzeń mechanicznych będących w ruchu^1,2,3.

Interakcje witaminy E

Doustne leki przeciwzakrzepowe (antagoniści witaminy K) + witamina E

Witamina E może działać antagonistycznie do witaminy K, zwłaszcza u osób leczonych doustnymi lekami przeciwzakrzepowymi, dlatego duże dawki mogą nasilać ryzyko krwawień^1,3.

Estrogeny + witamina E

Witamina E może wykazywać działanie antagonistyczne wobec witaminy K również u osób leczonych estrogenami, co wymaga ostrożności przy jednoczesnym stosowaniu².

Preparaty żelaza + witamina E

Jednoczesne stosowanie preparatów żelaza osłabia działanie witaminy E, dlatego między przyjęciem tych leków należy zachować kilkugodzinny odstęp^1,2.

Inne przeciwutleniacze + witamina E

Stosowanie innych środków o działaniu przeciwutleniającym, czyli witaminy C, selenu, ubichinonu oraz aminokwasów zawierających siarkę, może łagodzić niektóre objawy niedoboru witaminy E³.

Witamina A + witamina E

Witamina E zwiększa wchłanianie, wykorzystanie i magazynowanie witaminy A¹.

Insulina i glikozydy naparstnicy + witamina E

Witamina E może zmniejszać zapotrzebowanie na insulinę oraz glikozydy naparstnicy^2,3.

Działania niepożądane witaminy E

Objawy po dużych dawkach

Witamina E jest na ogół dobrze tolerowana. Po wielokrotnym i długotrwałym stosowaniu dawek powyżej 800 mg na dobę może wystąpić uczucie zmęczenia i osłabienia, bóle głowy, zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz wysypka^1,2,3.

Objawy przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek

Duże dawki rzędu 400–800 j.m. na dobę stosowane przez dłuższy czas mogą powodować biegunkę, bóle brzucha i inne zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, a także uczucie zmęczenia i osłabienia, nieostre widzenie, bóle głowy, wysypkę, zaburzenia czynności gruczołów płciowych oraz zmniejszenie stężenia hormonów tarczycy w osoczu^3,1.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a witamina E

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie opisano ujemnego wpływu na płód podczas stosowania zalecanych dawek witaminy E, a zalecane dzienne spożycie w okresie ciąży wynosi 12 j.m. Podawanie dużych dawek witaminy E w okresie ciąży nie jest wskazane z powodu braku danych na temat bezpieczeństwa stosowania^1,2,3.

Karmienie piersią a witamina E

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych witamina E przenika do mleka kobiecego, a zalecane dzienne spożycie w okresie laktacji wynosi 12 j.m. Podawanie dużych dawek witaminy E w okresie karmienia piersią nie jest wskazane z powodu braku danych na temat bezpieczeństwa stosowania^2,3.

Produkty handlowe z witaminą E

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Tokovit E 100	kapsułki miękkie 100 j.m.	OTC
Tokovit E 200	kapsułki miękkie 200 j.m.	OTC
Tokovit E 400	kapsułki miękkie 400 j.m.	Rp