Preparaty z żeń-szeniem właściwym dostępne są w aptekach jako suplementy diety. Stosowane są przez pacjentów przede wszystkim jako środki zwiększające koncentrację, poprawiające samopoczucie i zmniejszające uczucie zmęczenia i znużenia.
O substancji czynnej
Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng C.A. Meyer), znany także jako wszechlek właściwy, należy do grupy adaptogenów – roślin wspomagających odporność organizmu na stres oraz poprawiających ogólną wydolność fizyczną i psychiczną. Preparaty z żeń-szeniem stosowane są głównie w stanach osłabienia, zmęczenia, spadku koncentracji, a także jako środki wspierające odporność. Działanie farmakologiczne surowca wynika przede wszystkim z obecności ginsenozydów, które wpływają na ośrodkowy układ nerwowy, układ odpornościowy oraz sercowo-naczyniowy. Przypisuje się im właściwości adaptogenne, przeciwutleniające, immunomodulujące i poprawiające tolerancję wysiłku.
Żeń-szeń dostępny jest w postaci kapsułek, tabletek, płynów doustnych lub preparatów złożonych z witaminami i minerałami. Typowe dawkowanie ekstraktu standaryzowanego mieści się w zakresie 200–400 mg dziennie. Warto zaznaczyć, że nie wszystkie preparaty dostępne na rynku są standaryzowane, co oznacza, że zawartość ginsenozydów może się znacząco różnić, a skuteczność i bezpieczeństwo takich produktów są trudniejsze do przewidzenia. Efekt działania żeń-szenia rozwija się stopniowo, dlatego wymagane jest systematyczne stosowanie przez kilka tygodni. Ze względu na działanie pobudzające, nie zaleca się przyjmowania preparatów z żeń-szeniem wieczorem, aby nie zakłócać snu.
Stosowanie żeń-szenia w ciąży i okresie karmienia piersią nie jest dobrze udokumentowane i może wiązać się z ryzykiem dla rozwijającego się płodu, szczególnie w pierwszym trymestrze, dlatego rekomenduje się unikanie tych preparatów. Według wytycznych EMA produkty z żeń-szeniem przeznaczone są wyłącznie dla dorosłych i mogą być stosowane krótkotrwale, maksymalnie do trzech miesięcy.[1]
Substancje dodatkowe
W preparatach z żeń-szeniem właściwym bardzo często pojawiają się substancje, które mają wspierać ogólną odporność organizmu i wzmocnić działanie adaptogenne surowca. Są to m.in.:
- witaminy z grupy B (B1, B2, B6, B12, kwas foliowy, kwas pantotenowy, niacyna, biotyna, ryboflawina, tiamina) – wspierają metabolizm energetyczny, układ nerwowy i zmniejszają uczucie zmęczenia,
- witaminy C, D, E, K – działają antyoksydacyjnie, wspierają odporność i układ krążenia,
- składniki mineralne: cynk, magnez, żelazo, chrom, molibden, selen, jod, miedź, mangan – wzmacniają układ odpornościowy, wpływają na pracę mięśni i prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego,
- aminokwasy i związki bioaktywne: L-arginina, L-cysteina, L-tryptofan, glicyna – poprawiają ukrwienie i funkcje seksualne, działają ochronnie na komórki nerwowe,
- ekstrakty roślinne towarzyszące: maca, miłorząb japoński, brahmi, szafran, żurawina, pieprz czarny, buzdyganek naziemny, żeń-szeń syberyjski i amerykański – uzupełniają działanie żeń-szenia, mają poprawiać funkcje poznawcze, koncentrację, libido czy nastrój,
- inne związki: kofeina, koenzym Q10, inozytol – działają stymulująco, podnoszą energię i wspomagają metabolizm.
Substancje pomocnicze
W większości preparatów dostępnych w aptekach nie występują substancje pomocnicze o istotnym działaniu. Wyjątek stanowią:
- żelatyna – potencjalnie problematyczna dla osób na diecie wegańskiej
- lecytyna sojowa – może wywoływać reakcje alergiczne u niektórych pacjentów
Wnioski z porównania
Na podstawie analizy wyciągamy następujące wnioski:
- osobom w stanach wzmożonego wysiłku intelektualnego poleć preparat zawierający dodatkowe substancje poprawiające koncentracje i znoszące uczucie zmęczenia (Sesja, Bodymax Active, Gold Żeń-Szeń Complex, Żeń-Szeń Vita-Complex, Cardiamid z kofeiną krople)
- mężczyznom z zaburzeniami funkcji seksualnych poleć preparat zawierający dodatkowe substancje podnoszące libido i poprawiające krążenie (Braveran, MultiProsti, Permen King)
- osobom, którym zależy na dodatkowemu wsparciu odporności i rekonwalescencji poleć preparat bogaty w witaminy i składniki mineralne (Max Multivitamina, Biovital Complex On, Plusssz 100% multiwitamina + żeń-szeń)
- osobom szukającym pomocy w walce z objawami nadmiernego spożycia alkoholu poleć preparat zawierający dodatkowe substancje wspierające układ nerwowy (2KC Xtreme)
- osobom na diecie wegetariańskiej nie rekomenduj produktów, które zawierają żelatynę jako substancje pomocniczą (MultiProsti, Żeń-Szeń Vita-Complex)
- osobom mających alergię na soje i produkty pochodne nie polecaj produktu, który zawiera soje jako substancje pomocniczą (MultiProsti)
Dodatkowo, część preparatów, takich jak Bodymax Active, Permen King, MultiProsti czy Żeń-Szeń Vita-Complex, zawiera standaryzowane wyciągi. Z kolei w przypadku produktów pozbawionych standaryzacji (Braveran, Cardiamid z kofeiną, Sesja) trudno ocenić faktyczną ilość ginsenozydów, co obniża ich wiarygodność i przydatność w profesjonalnej rekomendacji.
Preparaty zawierające żeń-szeń właściwy dostępne w obrocie aptecznym
Preparaty zawierające żeń-szeń właściwy zestawiono w Tabeli poniżej:
| Nazwa handlowa | Postać | Dawka | Substancje dodatkowe | Dawkowanie | Substancje pomocnicze o znanym działaniu | Zastosowanie | Wielkość opakowania |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2KC Xtreme | Tabletki | 20 mg wyciągu | wyciąg z opuncji, glukoza, witamina C, glutaminian monosodowy, kwas bursztynowy, glicyna, L-cysteina, kwas fumarowy, cynk, niacyna, kwas pantotenowy, witamina B2, tiamina | W zależności od ilości spożywanego alkoholu można przyjąć od 2 do 3 tabletek przed i w trakcie jego spożywania, a kolejne 2-3 tabletki bezpośrednio po jego zakończeniu. Następnego dnia można przyjąć dodatkowo od 2 do 3 tabletek. | – | pomoc w walce z objawami nadmiernego spożycia alkoholu | 6, 12 tabletek |
| Biovital Complex On | Kapsułki | 40 mg wyciągu – standaryzowany na zawartość 4% ginsenozydów | tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas pantotenowy, witaminy B6, B12, D, E, K, kwas foliowy, biotyna, magnez, jod, cynk, żelazo, mangan, chrom, molibden | 1 kapsułka raz dziennie | – | zmniejszenie uczucia zmęczenia i znużenia | 30, 60 kapsułek |
| Bodymax Active | Tabletki | 140 mg wyciągu – standaryzowany na zawartość 8% ginsenozydów (11,2 mg) | ekstrakt z białej herbaty, witaminy D, E, C, B6, B12 tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas foliowy, biotyna, kwas pantotenowy, magnez, cynk, miedź, selen, chrom | 1 tabletka raz dziennie | – | stany wzmożonego wysiłku intelektualnego i fizycznego, wzmocnienie odporności i ochrona przed infekcjami, zmniejszenie zmęczenia i przywrócenie energii | 30, 60, 80 tabletek |
| Braveran | Tabletki | 17,86 mg wyciągu, co odpowiada 125 mg korzenia | wyciąg z korzenia maca, wyciąg z owoców buzdyganka ziemnego, szafran, L-arginina, cynk, selen, witamina E | 4 tabletki jednorazowo | – | wzrost popędu seksualnego, pomoc w wywołaniu i wzmocnieniu erekcji | 8 tabletek |
| Cardiamid z kofeiną krople | Krople | 53,28 mg wyciągu | kofeina, wyciąg z owoców głogu, wyciąg z nasion guarany, witamina B6 | 2 ml płynu (40 kropli) 2 razy dziennie | – | stany intensywnego wysiłku intelektualnego, poprawa koncentracji, zmniejszenie uczucia zmęczenia | 100 ml |
| Gold Żeń-Szeń Complex | Tabletki | 200 mg wyciągu | wyciąg z żeń-szenia amerykańskiego, wyciąg z żeń-szenia syberyjskiego, sole magnezowe kwasów tłuszczowych, ekstrakt pieprzu czarnego | 1 tabletka raz dziennie | – | nadmierne narażenie na stres, stany wzmożonego wysiłku intelektualnego i fizycznego | 30 tabletek |
| Max Multiwitamina | Kapsułki | 10 mg wyciągu | Magnez, witaminy C, E, A, B12, B2, D, B6, K, cynk, niacyna, żelazo, Wyciąg z korzenia maki, miedź, kwas pantotenowy, selen, tiamina, jod, biotyna | 1 kapsułka raz dziennie | – | wzmocnienie odporności organizmu, poprawa koncentracji, zmniejszenie męczliwości | 30 tabletek |
| MultiProsti | Kapsułki | 25 mg wyciągu, w tym ginsenozydy – 5 mg | L-arginina, ekstrakt z owoców palmy sabałowej, ekstrakt z owoców granatu, olej z pestek dyni, cynk, witamina B6, selen | 1 kapsułka raz dziennie | żelatyna wołowa, lecytyna sojowa | wspieranie funkcji seksualnych, wspieranie funkcjonowania gruczołu krokowego | 30 kapsułek |
| Permen King | Tabletki | 83.3 mg wyciągu – standaryzowanego na 16% ginsenozydów | chlorowodorek L-argininy, Ekstrakt z buzdyganka naziemnego, ekstrakt z żurawiny wielkoowocowej | 1 lub 2 tabletki dziennie | – | wspomaganie wywołania i utrzymania potencji, zwiększenie libido | 30 tabletek |
| Plusssz 100% multiwitamina + żeń-szeń | Tabletki musujące | 100 mg wyciągu | witamina C, E, B12, tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas pantotenowy, biotyna, kwas foliowy, koenzym Q10 | 1 tabletka w 200 ml chłodnej wody raz dziennie | – | wspomaganie witalności i energii, wzrost sprawności umysłowej | 20 tabletek musujących |
| Sesja | Tabletki | 25 mg wyciągu | ekstrakt z miłorzębu japońskiego, kofeina, wyciąg z liści Brahmi | 1 tabletka 2 razy dziennie | – | poprawa koncentracji, przyspieszenie zapamiętywania, znoszenie uczucia zmęczenia i dodanie energii | 50 tabletek |
| Szafraceum | Tabletki | 50 mg wyciągu | ekstrakt z szafranu, inozytol, L-tryptofan, witaminy B6, B12, ryboflawina, kwas foliowy | 1 tabletka raz dziennie | – | utrzymanie dobrego samopoczucia | 30 tabletek |
| Żeń-Szeń Vita-Complex | Kapsułki | 200 mg wyciągu | ekstrakt z żeń-szenia amerykańskiego, ekstrakt z pieprzu czarnego, witaminy A, D, E, C, B6, B12, tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas foliowy, biotyna, kwas pantotenowy | 1 kapsułka raz dziennie | żelatyna | poprawa koncentracji, podniesienie nastroju, ułatwienie zapamiętywania | 30 kapsułek |
Piśmiennictwo
- European Medicines Agency. (2014). Assessment report on Panax ginseng C.A. Meyer, radix. Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC) ⬏