Amiodaron należy do III klasy leków przeciwarytmicznych. Jego mechanizm działania polega na korygowaniu rytmu serca oraz jego spowalnianiu, jeżeli bije zbyt szybko. W ten sposób amiodaron wpływa na poprawę jakości życia pacjentów z zaburzeniami czynności serca. Szczególnie pomocny okazuje się w przypadku, gdy inne leki stosowane w terapii arytmii nie wykazują wystarczającej skuteczności. Lek ten dostępny jest w postaci tabletek (Cordarone, Opacorden), jak również koncentratu do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji (Amiodaron hameln, Amiodaron Accord).
Jakie zastosowanie ma amiodaron?
Amiodaron w formie doustnej zalecany jest pacjentom, którzy zmagają się z różnymi rodzajami niemiarowości serca. Do takich zaliczyć możemy na przykład migotanie i trzepotanie przedsionków, migotanie komór, częstoskurcz nadkomorowy czy komorowy. Lek wybierany jest głównie wtedy, gdy inne preparaty przeciwarytmiczne okazały się nieskuteczne lub występują przeciwwskazania do ich stosowania.
Amiodaron w postaci roztworu do wstrzykiwań podawany jest wyłącznie w szpitalu i może zostać zarekomendowany, gdy niezbędne jest uzyskanie natychmiastowego efektu leczeniczego lub podanie doustne jest niemożliwe.
Jakie efekty daje amiodaron?
U osób zmagających się z zaburzeniami uwarunkowanymi częstoskurczem amiodaron będzie powodował uregulowanie rytmu pracy serca. Oddziaływanie na receptory alfa- i beta-adrenergiczne będzie dodatkowo wpływało na stan chorego dzięki odciążeniu mięśnia sercowego, obniżeniu ciśnienia krwi, a także lepszemu ukrwieniu i dotlenieniu serca spowodowanego rozkurczem naczyń wieńcowych. W zaburzeniach automatyzmu sercowego zażycie amiodaronu spowoduje zwolnienie oraz regulację przewodzenia.
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że amiodaron działa?
Szybkość działania amiodaronu uwarunkowana jest jego drogą podania. Kiedy przyjmowany jest doustnie, w postaci tabletek, maksymalne stężenie we krwi występuje po około 3 do 7 godzinach. Na efekt terapeutyczny trzeba jednak zaczekać od kilku dni do dwóch tygodni. Przeważnie pojawia się on jednak w ciągu tygodnia regularnego zażywania leku. Jeżeli amiodaron podano dożylnie, jego maksymalne działanie zostanie osiągnięte już po upływie 15 minut. Pacjent będzie mógł odczuć, że lek działa za sprawą ustąpienia uciążliwych objawów na tle zaburzeń rytmu serca oraz spowolnienia jego pracy.
Czym grozi odstawienie leczenia?
Amiodaron w formie tabletek działa objawowo, dlatego jego nagłe odstawienie niesie za sobą podwyższone ryzyko powrotu dolegliwości w postaci migotania przedsionków, częstoskurczów nadkomorowych i węzłowych oraz częstoskurczów komorowych mogących stanowić zagrożenie dla pacjenta. Z tego względu lek nie powinien być nagle odstawiany, jeżeli jego tolerancja przez organizm chorego jest dobra.
Inna sytuacja ma miejsce, gdy u pacjenta wystąpią poważne działania niepożądane (np. zaburzenia widzenia) związane ze stosowaniem leku. W takim przypadku konieczne może okazać się jego odstawienie i zmiana terapii. Proces ten musi jednak odbywać się pod kontrolą lekarza.
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Terapia amiodaronem swój początek powinna mieć podczas leczenia szpitalnego, a następnie może być kontynuowana samodzielnie pod opieką specjalisty. W leczeniu domowym jedyną formą leku jaką może zażywać pacjent są tabletki. W początkowej fazie stosuje się dawkę nasycającą, która w przypadku dorosłych zwykle stanowi w pierwszym tygodniu leczenia 3 tabletki dziennie odpowiadające 600 mg substancji czynnej. Następnie dawka jest stopniowo zmniejszana do najmniejszej skutecznej, która pozwala kontrolować zaburzenia rytmu serca. Zależnie od indywidualnej wrażliwości na leczenie oscyluje ona przeważnie w granicach od 100 do 200 mg na dobę.
Wskazane jest, aby pacjent przyjmował lek o tej samej porze dnia ze względu na lepszy compliance. Nie jest ona jednak uzależniona od posiłków, gdyż amiodaron może być przyjmowany zarówno przed, jak i po jedzeniu.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Terapia amiodaronem należy do długotrwałych ze względu na to, że zakończenie leczenia skutkuje nawrotem objawów. Przewlekłe stosowanie leku wiąże się natomiast ze wzrostem ryzyka wystąpienia działań niepożądanych ze strony obciążonych narządów. Z tego względu pacjenci poddawani terapii powinni podlegać regularnemu monitorowaniu ich stanu zdrowia. Do parametrów, które podlegają kontroli, zaliczyć można początkowe oraz okresowe badanie czynności wątroby oraz płuc, które powinny odbywać się co maksymalnie pół roku. Na bieżąco kontrolowane powinno być także ciśnienie krwi chorego, a także badanie EKG w celu oceny prawidłowości pracy serca.
Kto nie powinien stosować amiodaron?
Stosowanie amiodaronu należy zdecydowanie odradzić, jeżeli zgłasza się do ciebie pacjentka, która w trakcie terapii lekiem zaszła w ciążę. Konieczna jest wtedy konsultacja lekarska i zmiana strategii terapeutycznej. Podobnie w przypadku kobiet karmiących piersią lek ten również jest przeciwwskazany.
Jeżeli pacjent, realizując lek na amiodaron, przekazuje Ci, że zmaga się z chorobami tarczycy, także należy odradzić mu terapię właśnie tym lekiem. Jest to związane z hamowaniem obwodowej konwersji tyroksyny do trójjodotyroniny, co w konsekwencji u osób predysponowanych z obecnymi zaburzeniami tarczycy może prowadzić do wystąpienia jej niedoczynności lub też nadczynności [1]. Przeciwwskazanie do stosowania leku stanowi także obecna w wywiadzie bradykardia lub blok zatokowo-przedsionkowy i przedsionkowo-komorowy II lub III stopnia.
Jakie amiodaron ma przewagi nad innymi lekami?
Amiodaron należy do III klasy leków przeciwarytmicznych. Jego właściwości wykraczają jednak poza te charakterystyczne dla tej grupy. Jego szerszy zakres działań obejmuje także blokowanie receptorów α- i β-adrenergicznych, kanałów sodowych, wapniowych, a także wpływ na spowolnienie automatyzmu serca. Z tego względu jest on zaliczany do leków o wysokiej skuteczności. Może zostać zalecony, gdy inne leki z tej grupy (sotalol, dronedaron) okazały się nieskuteczne np. u pacjentów z zaburzeniami kurczliwości lewej komory serca. Przewagą leku są więc niewątpliwie dodatkowe działania charakterystyczne dla substancji z klasy I, II oraz IV.
Jakie działania niepożądane ma amiodaron i jak je zminimalizować?
W przypadku stosowania amiodaronu mogą wystąpić działania niepożądane, które będą wymagały skonsultowania ich z lekarzem, a w niektórych przypadkach nawet odstawienia leku. Do skutków ubocznych terapii, które występują najczęściej i mogą stanowić podstawę do jej przerwania należą między innymi:
- bradykardia,
- zaburzenia endokrynologiczne, w tym niedoczynność lub nadczynność tarczycy niekiedy o dużym nasileniu,
- tworzenie się mikrozłogów lipidowych w rogówce oka tuż pod źrenicą, przejawiające się widzeniem kolorowej obwódki przedmiotów podczas patrzenia w ostrym świetle lub niewyraźnym widzeniem,
- zaburzenia czynności wątroby z dużą aktywnością aminotransferaz, mogące prowadzić nawet do niewydolności narządu,
- toksyczne uszkodzenie tkanki płucnej powodujące niekiedy pęcherzykowe lub śródmiąższowe zapalenie płuc, zwłóknienie płuc, zapalenie oskrzelików.
W celu zminimalizowania tych działań niepożądanych niezbędne będzie systematyczne kontrolowanie stanu zdrowia pacjenta poprzez wykonywanie odpowiednich badań laboratoryjnych (np. aktywności aminotransferaz wątrobowych, badanie poziomu hormonów tarczycy) czy diagnostycznych, takich jak EKG czy prześwietlenie płuc [2].
Niektóre ze skutków ubocznych pojawiają się natomiast na początku leczenia, głównie podczas stosowania dawki nasycającej i ustępują samoistnie po zmniejszeniu ilości przyjmowanego leku. Do takich objawów zaliczyć możemy łagodne zaburzenia żołądkowo-jelitowe lub delikatne do umiarkowanego zwiększenie aktywności aminotransferaz w surowicy krwi.
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi amiodaron i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Jeżeli pacjent oprócz amiodaronu zażywa jeszcze inne leki, które mogą wchodzić z nim w interakcje trzeba przekazać mu, że:
- lek ten może powodować zaburzenia rytmu serca typu torsades de pointes, dlatego nie powinno się stosować go razem z innymi powodującymi to zaburzenie lekami, takimi jak: pozostałe leki przeciwarytmiczne z grupy III, leki przeciwpsychotyczne (chloropromazyna, haloperydol, amisulpryd, sertindol), preparaty litu, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i leki przeciwmalaryczne (chlorochina, meflochina),
- amiodaron połączony z innymi lekami zwalniającymi rytm serca może prowadzić do znacznej bradykardii, dlatego pacjent powinien skonsultować takie połączenie, szczególnie jeżeli oba preparaty pochodzą od różnych lekarzy,
- należy zachować ostrożność i zalecić pacjentowi obserwację, czy objawy nie narastają podczas łączenia amiodaronu z lekami mogącymi powodować hipokaliemię (np. leki moczopędne, kortykosteroidy stosowane ogólnoustrojowo), ze względu na ryzyko nasilonych zaburzeń rytmu serca,
- podczas doustnego stosowania leku nie należy pić soku grejpfrutowego, ze względu na jego hamujący wpływ w stosunku do cytochromu P450 3A4, odpowiadającego za metabolizm amiodaronu. Konsekwencją będzie zwiększenie stężenia leku w osoczu.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Ze względu na ryzyko licznych działań niepożądanych, amiodaron zalecany powinien być jedynie w przypadkach, gdy inne leki okazały się nieskuteczne lub pacjent nie toleruje innych preparatów. Jeżeli jednak istnieje wskazanie do zastosowania leku, szczególną uwagę pacjenta należy zwrócić na regularne badania oraz monitorowanie stanu swojego zdrowia.
Ze względu na skutki uboczne przyjmowania leku, w tym niewyraźne widzenie, może on obniżać zdolność prowadzenia pojazdów oraz obsługi maszyn, co pacjent powinien mieć na uwadze.
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest amiodaron?
Amiodaron jest lekiem przepisywanym w momencie, kiedy inne preparaty nie wykazały wystarczającej skuteczności. Z tego względu dodatkowe, komplementarne preparaty również mogą nie przynieść oczekiwanego efektu. Jeżeli pacjent chce natomiast dodatkowo wzmocnić serce i wspomóc terapię, możesz zalecić mu ekstrakt z głogu, dostępny np. w postaci kapsułek czy też syropu lub płynnego wyciągu, albo ziele serdecznika.
Piśmiennictwo