Metyldopa – Poradnik farmaceuty

Metyldopa (Dopegyt) to lek obniżający ciśnienie tętnicze krwi o działaniu ośrodkowym. Działanie przeciwnadciśnieniowe metyldopy polega na zmniejszeniu napięcia naczyń krwionośnych oraz na hamowaniu syntezy endogennej noradrenaliny i dopaminy – neuroprzekaźników, które fizjologicznie zwiększają ciśnienie krwi.

Jakie zastosowanie ma metyldopa?

Metyldopa przepisywana jest pacjentom cierpiącym na łagodne do umiarkowanego nadciśnienie tętnicze. Lek ten może być stosowany w nadciśnieniu już u noworodków, którym dawkowanie ustala lekarz, uwzględniając masę ciała dziecka. Metyldopa jest lekiem pierwszego wyboru do leczenia nadciśnienia tętniczego u kobiet ciężarnych. Jest również bezpieczna w czasie karmienia piersią ^[1].

Jakie efekty daje metyldopa?

Szczególne korzyści ze stosowania metyldopy odnoszą kobiety ciężarne, które bez wątpliwości o zdrowie dziecka mogą kontynuować terapię przeciwnadciśnieniową w czasie ciąży i karmienia piersią. Wyniki metaanalizy z 2023 roku dowodzą o pozytywnym wpływie terapii lekami przeciwnadciśnieniowymi, w tym metyldopą, na zdrowie matki i noworodka, bez szczególnych działań niepożądanych dla płodu. Farmakoterapia wykazała wpływ na zmniejszenie ryzyka ciężkiego nadciśnienia, stanu przedrzucawkowego, odklejenie łożyska, zmian w elektrokardiogramie, zaburzeń czynności nerek, obrzęku płuc oraz śmiertelności noworodków ^[2].

Stan przedrzucawkowy to nadciśnienie tętnicze u kobiet indukowane ciążą, któremu często towarzyszy białkomocz. Objawy tego stanu to: ból głowy, obrzęk twarzy, dłoni i stóp, nieostre widzenie, zmniejszone oddawanie moczu, nudności i wymioty.

Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że metyldopa działa?

Hipotoniczne działanie metyldopy zacznie być odczuwane przez pacjenta po 4-6 godzinach od przyjęcia pojedynczej dawki leku i trwać będzie 12-24 godzin ^[3].

Czym grozi odstawienie leczenia?

Odstawienie metyldopy przyczyni się do powrotu ciśnienia tętniczego do wartości początkowej sprzed leczenia w ciągu 1-2 dni. Zaprzestanie stosowania leku nie wywoła u pacjenta efektu z odbicia ^[3].

Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?

Metyldopa (Dopegyt) przeznaczona jest do podania doustnego, przed lub po posiłku. Zarekomenduj przyjęcie pierwszej dawki leku wieczorem, ponieważ może wywołać działanie sedatywne ^[3].

Jak długo pacjent może stosować ten lek?

Leczenie metyldopą można kontynuować tak długo, jak przynosi efekty terapii. Istnieją dowody na możliwość wykształcenia tolerancji na tę substancję. Wyniki badania klinicznego z 1966 roku przeprowadzone na 60 pacjentach dowodzą o spadku efektywności leczenia u 50% pacjentów uczestniczących w badaniu ^[4]. Jeśli pacjent dobrze tolerował metyldopę przed spadkiem skuteczności działania, istnieje możliwość uzupełnienia terapii lekiem moczopędnym dla zachowania efektywności terapii ^[3].

W przypadku kobiet, metyldopa jest wskazaną farmakoterapią w okresie planowania ciąży, natomiast później zaleca się przejście na klasyczne leki przeciwnadciśnieniowe ^[5].

Kto nie powinien stosować metyldopy?

Z uwagi na ośrodkowy mechanizm działania metyldopy, hamuje ona syntezę serotoniny, noradrenaliny i dopaminy, dlatego nie powinna być przyjmowana przez osoby chorujące na depresję, u których obserwuje się obniżone stężenie tych neuroprzekaźników ^[6].

Jakie przewagi nad innymi lekami ma metyldopa?

Szczególna przewaga metyldopy nad innymi lekami na nadciśnienie, takimi jak diuretyki, I-ACE, sartany czy antagoniści kanału wapniowego, dotyczy możliwości terapii w czasie ciąży i karmienia piersią ^[1]. W badaniu z 2016 roku udowodniono, że metyldopa w porównaniu do labetalolu może być lepszym wyborem w terapii nadciśnienia tętniczego w czasie ciąży ^[7].

W przeciwieństwie do metoprololu, metyldopa rzadko powoduje hipotonię ortostatyczną.  

Jakie działania niepożądane ma metyldopa i jak je zminimalizować?

W trakcie terapii metyldopą pacjenci mogą cierpieć z powodu zaburzeń seksualnych. Jest to spowodowane nasiloną produkcją prolaktyny, z powodu zahamowanej produkcji dopaminy przez metyldopę ^[8].

Hiperprolaktynemia u kobiet może powodować zaburzenia miesiączkowania, obniżone libido, suchość pochwy, zespół napięcia przedmiesiączkowego, hirsutyzm, trądzik czy bóle głowy ^[9]. U mężczyzn zwiększone stężenie prolaktyny może prowadzić do hipogonadyzmu, zmniejszonego libido, impotencji, bezpłodności, ginekomastii ^[8].

Jeśli pacjent dobrze reaguje na leczenie metyldopą, przekaż mu, że na początek lekarz prowadzący terapię może zmniejszyć dawkę metyldopy i dodać inny lek obniżający ciśnienie tętnicze, a jeśli to nie zmniejszy objawów zaburzeń seksualnych, lekarz będzie musiał podjąć decyzję o zmianie leczenia ^[10]. Pacjentowi możesz polecić leki zawierające sildenafil, gdy cierpi na zaburzenia erekcji. Pacjentce skarżącej się na suchość pochwy zarekomenduj żele lub globulki zwiększające i utrzymujące wilgotność pochwy.

Jeśli pacjent zgłasza objaw zwiększonej senności i zmęczenia po rozpoczęciu terapii lub zwiększeniu dawki metyldopy, zarekomenduj zażywanie leku przed snem oraz odradź mu prowadzenie pojazdów w dniach gorszego samopoczucia. W przypadku zgłaszanych bólów głowy zaleć odpowiednio duże nawodnienie organizmu w ciągu dnia oraz wydaj leki przeciwbólowe, np. paracetamol.

W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi metyldopa i co o nich powiedzieć pacjentowi?

Wydając metyldopę pacjentowi, który dopiero rozpoczyna leczenie, upewnij się, że nie przyjmował w okresie ostatnich 14 dni leków z grupy inhibitorów monoaminooksydazy. Jeśli pacjent potwierdził ich stosowanie, kategorycznie odradź mu łączenie obu leków. Zaleć konsultację z lekarzem w celu omówienia, kiedy rozpocząć terapie lub możliwości zmiany leczenia.

Uprzedź pacjenta przed interakcjami metyldopy z:

• NLPZ,
• sympatykomimetykami,
• TLPD,
• fenotiazynami (klasycznymi lekami przeciwpsychotycznymi),
• doustnymi preparatami żelaza,
• lekami zawierającymi estrogeny.

Wszystkie z nich mogą się przyczynić do osłabienia hipotonicznego działania metyldopy, co może zwiększyć ciśnienie krwi pacjenta ^[3].

Jakie środki ostrożności zalecić?

Pacjentów z chorobami wątroby poinformuj, że metyldopa może pogarszać funkcjonowanie tego organu, dlatego warto regularnie wykonywać badania kontrolujące jej funkcje ^[11]; ^[12].

Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest metyldopa?

Wydając metyldopę (Dopegyt) zaproponuj pacjentowi/pacjentce również:

• paracetamol, jeśli występują bóle głowy jako niepożądany efekt w trakcie leczenia,
• sildenafil lub tadalafil, aby przeciwdziałać skutkom zaburzonej erekcji,
• żele lub globulki nawilżające okolice intymne kobiety, jeśli występuje suchość pochwy,
• preparaty z magnezem, aby wspomóc terapię przeciwnadciśnieniową.

Kaptopryl – Poradnik farmaceuty

Kaptopryl to krótko działający inhibitor ACE stosowany doraźnie w nagłym wzroście ciśnienia tętniczego — działa po 15–30 minutach, rozszerzając naczynia krwionośne. Dowiedz się, kiedy go zalecić, jak dawkować, na jakie interakcje i działania niepożądane zwrócić uwagę oraz jakie produkty komplementarne warto polecić przy realizacji recepty.

Piśmiennictwo

1. Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego. (2019). Zasady Postępowania w Nadciśnieniu Tętniczym – 2019 rok. Wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego.⬏⬏
2. Attar, A., Hosseinpour, A., Moghadami, M. (2023). The impact of antihypertensive treatment of mild to moderate hypertension during pregnancy on maternal and neonatal outcomes: An updated meta-analysis of randomized controlled trials. Clinical cardiology. https://doi.org/10.1002/clc.24013⬏
3. Egis Pharmaceuticals PLC. (1979). ChPL Dopegyt.⬏⬏⬏⬏⬏
4. Okun, R., Roth, S. E., Gordon, A., & Maxwell, M. H. (1966). The long-term effectiveness of methyldopa in hypertension. California Medicine. PMCID: PMC1516179⬏
5. Szczepaniak-Chichieł, L., i Tykarski, A. (2009). Odrębności w leczeniu nadciśnienia tętniczego u kobiet. Nadciśnienie tętnicze. ViaMedica. https://journals.viamedica.pl/arterial_hypertension/article/viewFile/12346/10184⬏
6. DeMuth, G. W., & Ackerman, S. H. (1983). alpha-Methyldopa and depression: a clinical study and review of the literature. The American journal of psychiatry. https://doi.org/10.1176/ajp.140.5.534⬏
7. Magee, L. A., CHIPS Study Group, von Dadelszen, P., Singer, J., Lee, T., Rey, E., Ross, S., Asztalos, E., Murphy, K. E., Menzies, J., Sanchez, J., Gafni, A., Gruslin, A., Helewa, M., Hutton, E., Koren, G., Lee, S. K., Logan, A. G., Ganzevoort, J. W., Welch, R., … Moutquin, J. M. (2016). Do labetalol and methyldopa have different effects on pregnancy outcome? Analysis of data from the Control of Hypertension in Pregnancy Study (CHIPS) trial. BJOG: an international journal of obstetrics and gynaecology. https://doi.org/10.1111/1471-0528.13569⬏
8. Thapa, S., & Bhusal, K. (2023). Hyperprolactinemia. In StatPearls. StatPearls Publishing.⬏⬏
9. Pałubska, S., Adamiak-Godlewska, A., Winkler, I., Romanek-Piva, K., Rechberger, T., & Gogacz, M. (2017). Hyperprolactinaemia – a problem in patients from the reproductive period to the menopause. Menopause review, 16(1), 1–7. https://doi.org/10.5114/pm.2017.67364⬏
10. Szpak-Ulczok, S. (2021). Hiperprolaktynemia u mężczyzn – diagnostyka i leczenia. Postępy andrologii online. https://postepyandrologii.pl/wp-content/uploads/2022/02/PAO-Szpak-Ulczok_2-2-2021.pdf⬏
11. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney DiseasesMethyldopa. (2020). Methyldopa. In LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK548173/⬏
12. Toghill, P. J., Smith, P. G., Benton, P., Brown, R. C., & Matthews, H. L. (1974). Methyldopa liver damage. British medical journal. https://doi.org/10.1136/bmj.3.5930.545⬏