Analogi prostaglandyn – Działanie, bezpieczeństwo, preparaty

Prostaglandyny (PGs) są endogenną grupą związków powstających na szlaku przemian kwasu arachidonowego, których syntetyczne odpowiedniki i analogi znalazły zastosowanie w lecznictwie.

Jak działają analogi prostaglandyn?

Każda klasa prostaglandyn ma odmienne działanie w różnych tkankach. Zdolność danej prostaglandyny do stymulowania reakcji w jednej tkance i hamowania tej samej reakcji w innej zależy od rodzaju receptora, który wiąże się z daną klasą prostaglandyn. Działają jako czynnik autokrynny lub parakrynny z docelowymi komórkami obecnymi w pobliżu miejsca wydzielania prostaglandyn.

Na przykład prostaglandyna PGF2α po podaniu domacicznym powoduje skurcze mięśni gładkich, jej syntetyczne analogi po podaniu do oka zmniejszają ciśnienie śródgałkowe, a w podaniu zewnętrznym na linię rzęs – stymulują ich wzrost.

Z kolei prostaglandyna E1 w podaniu donaczyniowym poprawia parametry przepływu krwi, a jej syntetyczny analog po podaniu doustnym zmniejsza ilość wydzielonego soku żołądkowego i polepsza funkcje ochronne błony śluzowej żołądka.

Mechanizm działania analogi prostaglandyn

Mechanizm działania prostaglandyn i ich syntetycznych analogów polega na ich oddziaływaniu z receptorami dla endogennych związków tej grupy. Ich działanie zależy od miejsca podania, postaci oraz specyficzności dla wybranej grupy receptorów prostaglandynowych.

Mechanizm działania analogi prostaglandyn w różnych wskazaniach

Ze względu na obecność receptorów prostaglandynowych w całym organizmie człowieka, ich egzogenne odpowiedniki znalazły zastosowanie w różnych wskazaniach.

Jaskra z otwartym kątem przesączania i nadciśnienie oczne

Syntetyczne analogi prostaglandyny F2α (PGF2α) są stosowane miejscowo w okulistyce w celu obniżenia ciśnienia śródgałkowego (ang. IntraOccular Pressure, IOP), są lekami pierwszego wyboru w leczeniu jaskry z otwartym kątem przesączania. Wszystkie leki tej grupy są prolekami w postaci estrów (latanoprost, trawoprost, tafluprost) i amidu (bimatoprost). Zastosowanie tej formy zwiększa lipofilowość, co ułatwia penetrację do wnętrza oka ^[1].

Mechanizm działania analogów prostaglandyn po podaniu do oka jest związany z oddziaływaniem ich na receptory endogennej prostaglandyny F2α. Receptory PGF2α w strukturach oka znajdują się w siateczce beleczkowej, mięśniu rzęskowym i twardówce. Uważa się, że bimatoprost łączy się też ze specyficznym dla siebie receptorem prostamidowym. Mechanizm działania analogów prostaglandyn w zmniejszaniu ciśnienia śródgałkowego polega na zwiększeniu odpływu cieczy wodnistej przez ich wielokierunkowe działanie ^[2]. Leki tej grupy modulują aktywność metaloproteinaz, które wpływają na przebudowę siateczki beleczkowania odpowiadającej za utrzymanie właściwego poziomu odpływu sieci wodnistej.

Analogi prostaglandyn poszerzają przestrzenie odpływu cieczy wodnistej wypełnione tkanką łączną, zmieniają też kształt komórek. Badanie z 1996 roku przeprowadzane in vitro na ssaczych komórkach tęczówki i mięśnia rzęskowego sugeruje, że podawanie analogów prostaglandyn (latanoprostu) przynosi korzyść w postaci stymulowania wydzielania endogennych prostaglandyn ^[3]. Wszystkie te mechanizmy zmieniają przepuszczalność tkanek dróg odpływu, prowadząc do zmian oporu odpływu i szybkości odpływu cieczy wodnistej.

Indukcja porodu

Prostaglandyna E2 (dinoproston) w postaci żelu do podania na szyjkę macicy jest stosowana w lecznictwie zamkniętym w celu wywołania porodu. Mechanizm działania dinoprostonu po podaniu do szyjki macicy w tym wskazaniu polega na jego oddziaływaniu z receptorami endogennej prostaglandyny E2 w komórkach mięśniówki gładkiej macicy, powodując jej skurcz. Skurcze wytwarzane w ciężarnej macicy przez dinoproston są podobne do tych występujących w macicy podczas porodu spontanicznego. Dinoproston wydaje się również wytwarzać miejscowe efekty szyjkowe, w tym zmiękczenie i rozszerzenie ^[4].

Przerwanie ciąży w II trymestrze

Prostaglandyna PGF2α (dinoprost) w postaci iniekcji doowodniowej jest stosowana w lecznictwie zamkniętym w celu przerwania ciąży w II trymestrze. Dinoprost jest zredukowaną formą dinoprostonu (PGE2), dlatego jego oddziaływanie na mięśniówkę i szyjkę macicy jest podobne. Powodując skurcze macicy, pozwala na wywołanie akcji porodowej i opróżnienie macicy (Chinoin, b.d.).

Udrażnianie tętnic u noworodków

Prostaglandyna E1 (alprostadyl) w formie iniekcji jest stosowana u noworodków w celu udrożnienia tętnic, przez co zapobiega niedotlenieniu. W Polsce w tym wskazaniu jest zarejestrowana w lecznictwie zamkniętym. Mechanizm działania polega na połączeniu egzogennej prostaglandyny z receptorem prostaglandynowym w mięśniówce gładkiej naczyń, co prowadzi do rozszerzenia światła naczynia i zachowania jego drożności.

Choroba zarostowa tętnic obwodowych

Prostaglandyna E1 (alprostadyl) poprawia parametry przepływu krwi w naczyniach krwionośnych. Mechanizm działania prostaglandyny E1 w podaniu donaczyniowym polega na łączeniu się z jej receptorami w mięśniówce gładkiej tętnic. Powoduje to rozszerzenie naczyń tętniczych, a w połączeniu z cyklodekstryną dodatkowo zwiększa objętość łożyska naczyniowego.

Komórkowy mechanizm działania PGE1 w podaniu dotętniczym nie jest poznany, ale powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych, co przyczynia się do lepszego odżywienia i natlenowania tkanek ^[5].

Gastroprotekcja przy stosowaniu leków z grupy NLPZ

Analog prostaglandyny E1 (mizoprostol) może być stosowany w celu zmniejszania działania gastrotoksycznego leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Główny mechanizm gastrotoksyczności leków z grupy NLPZ polega na hamowaniu syntezy egzogennych prostaglandyn, które mają działanie gastroprotekcyjne. Dostarczanie ich egzogennych analogów (mizoprostolu) jest swojego rodzaju substytucją mającą na celu ograniczenie degradacji błony śluzowej żołądka.

Ze względu na mniejszą skuteczność mizoprostolu w tym wskazaniu niż inhibitorów pompy protonowej i związane z jego stosowaniem dolegliwości żołądkowo-jelitowe nie jest on lekiem pierwszego wyboru w gastroprotekcji przy stosowaniu NLPZ ^[6].

Zaburzenia wzwodu

Alprostadyl (egzogenna prostaglandyna E1) jest stosowany w formie kremu lub zarejestrowanych w USA iniekcji do ciał jamistych w zaburzeniach wzwodu. Jego działanie polega na wiązaniu się z receptorami prostaglandynowymi PGE1 na powierzchni komórek mięśniówki gładkiej ciał jamistych, co powoduje aktywację szlaku cyklicznego monofosforanu adenozyny (cAMP), a tym samym, indukując relaksację mięśni gładkich, co umożliwia zwiększony napływ krwi do ciał jamistych i erekcję ^[7].

Analogi prostaglandyn dostępne w obrocie

Wszystkie leki zawierające prostaglandyny i ich syntetyczne analogi są w Polsce dostępne na receptę.

Leki bez recepty (OTC)

Na rynku dostępne są kosmetyki zawierające analogi prostaglandyn dostępne bez recepty do stosowania zewnętrznego w celu stymulowania wzrostu rzęs.

Leki na receptę (Rp)

Wśród analogów prostaglandyn w postaci kropli ocznych dostępnych w Polsce wyróżniamy:

• bimatoprost (Bimakolan, Bimaroz, Bimican, Bimifree, Lumigan, Vizibim),
• latanoprost (w: Akistan, Latadrop, Latalux, Monoprost, Rozaprost, Rozaprost Mono, Vizilatan, Xalatan, Xaloptic, Xaloptic Free),
• trawoprost (w: Rozatrav, Travatan, Vizitrav),
• tafluprost (Taflotan, Taflotan Multi).

W preparatach złożonych z tymololem:

• bimatoprost + tymolol (Bimaroz Duo, Bimifree Combi, Ganfort),
• latanoprost + tymolol (Akistan Duo, Latacom, Tilaprox, Xalacom, Xaloptic Combi),
• trawoprost + tymolol (DuoTrav, Rozaduo),
• tafluprost + tymolol (Taptiqom).

Mizoprostol (analog prostaglandyny PGE1) jest dostępny w Polsce pod nazwą Cytotec lub w preparatach łączonych z diklofenakiem (Arthrotec, Arthrotec Forte).

Alprostadyl (prostaglandyna PGE1), jest zarejestrowany w Polsce na receptę w połączeniu z cyklodekstryną (1:1) w leku do infuzji (Prostavasin 60) lub kremu do stosowania w zaburzeniach wzwodu (Vytaros).

Leki stosowane w lecznictwie zamkniętym (LZ)

W lecznictwie zamkniętym stosuje się preparaty zawierające:

• dinoproston (Prepidil, żel do szyjki macicy),
• dinoprost (Enzaprost, roztwór do wstrzykiwań),
• alprostadyl (Prostin VR, roztwór do wstrzykiwań).

Wybór postaci i praktyczne wskazówki

Wszystkie analogi prostaglandyny F2α do stosowania okulistycznego mają postać roztworu. Różnią się opakowaniem. Dostępne są w postaci minimsów jednodawkowych oraz konserwowanych roztworów w butelce wielodawkowej.

Wydając lek pacjentowi, warto mieć na uwadze, że w zależności od opakowania zewnętrznego i użytych konserwantów różne preparaty handlowe wymagają odmiennych warunków przechowywania.

Mizoprostol w tabletkach doustnych może być zlecony przez lekarza we wskazaniu off-label w celu oczyszczenia macicy po poronieniu do 24 tyg. ciąży. Według przeglądu systematycznego Cochrane podanie dopochwowe mizoprostolu jest w tym zastosowaniu preferowane ze względu na mniejszą liczbę działań niepożądanych i większą skuteczność. Zwilżenie tabletki zawierającej mizoprostol przed podaniem dopochwowym nie wpływa na skuteczność jej działania ^[8].

Wydając pacjentowi lek Bimifree, należy pamiętać, że butelka z systemem zachowania jałowości pozwala na stosowanie leku przez 90 dni od otwarcia.

Wskazania analogi prostaglandyn

Analogi prostaglandyny PGF2α według ChPL mogą być stosowane w takich wskazaniach jak ^[9][10]:

• obniżanie podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego w przewlekłej jaskrze otwartego kąta,
• obniżanie podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego w nadciśnieniu ocznym. W monoterapii lub jako leczenie wspomagające podczas stosowania beta-adrenolityków.

Mizoprostol według ChPL może być stosowany w zapobieganiu owrzodzeniom żołądka i dwunastnicy powstałym w trakcie leczenia NLPZ (Pfizer, b.d.a).

Według ChPL wskazaniem do zastosowania alprostadylu, w infuzji donaczyniowej w połączeniu z cyklodekstryną 1:1, jest przewlekła choroba zarostowa tętnic obwodowych w III i IV stadium (wg klasyfikacji Fontaine’a) u pacjentów, którzy nie kwalifikują się do rewaskularyzacji lub u których rewaskularyzacja zakończyła się niepowodzeniem (UCB Pharma GmbH, b.d.).

Alprostadyl w kremie stosowanym do zewnętrznego ujścia cewki moczowej według ChPL jest wskazany do stosowania u mężczyzn w 18. rż. lub starszych z zaburzeniami wzwodu, które uniemożliwiają uzyskanie lub utrzymanie wzwodu prącia w stopniu wystarczającym do odbycia satysfakcjonującego stosunku płciowego (Recordati, b.d.).

Różnice we wskazaniach pomiędzy poszczególnymi lekami

Według ChPL leku Taflotan tafluprost jest wskazany do leczenia jaskry z otwartego kąta i nadciśnienia ocznego jako lek drugiego rzutu ^[10].

Lekami z grupy analogów prostaglandyn do podania ocznego, dopuszczonymi w Polsce do stosowania u dzieci, są trawoprost i niektóre preparaty latanoprostu. Zgodnie z ChPL leku Travatan, można go stosować od 2. mż. w celu obniżenia ciśnienia powodowanego nadciśnieniem ocznym lub jaskrą dziecięcą (Cusí, S.A., b.d.).

Zgodnie z ChPL leku Xalatan może on być stosowany u dzieci, jednak informacje na temat bezpieczeństwa stosowania poniżej 1. rż. są ograniczone (Pfizer, b.d.b).

Zastosowanie off-label leków z analogi prostaglandyn

Off-label prostaglandyny stosuje się także w innych wskazaniach.

Hipotrychoza rzęs

Analogi prostaglandyny F2α mogą być stosowane poza wskazaniami w leczeniu hipotrychozy rzęs. W tym wskazaniu w USA zarejestrowano lek do stosowania zewnętrznego na linię rzęs pod nazwą Latisse, zawierający bimatoprost w tym samym stężeniu co krople oczne. Mechanizm działania również opiera się na oddziaływaniu z receptorem endogennej prostaglandyny F2α. Receptory PGF2α znajdują się w mieszkach włosowych rzęs. Analogi prostaglandyn najprawdopodobniej stymulują nieaktywne mieszki włosowe (w fazie telogenu) do przejścia w fazę wzrostu włosa (w fazie anagenu) oraz wydłużają czas jej trwania ^[11]. Nie wykazano skuteczności bimatoprostu w zagęszczaniu rzęs u dzieci poddanych chemioterapii i radioterapii i u dzieci chorujących na łysienie plackowate ^[12]. W Polsce w kosmetykach wydłużających rzęsy producenci deklarują zawartość bimatoprostu (Long4Lashes, Biotebal Rzęsy XXL) lub pochodnej tafluprostu (Revitalash).

Opróżnianie macicy w przypadku obumarcia płodu lub poronienia do 24. tyg. ciąży

Mizoprostol może być stosowany poza wskazaniami w celu opróżnienia macicy w przypadku obumarcia płodu lub poronienia do 24. tyg. ciąży. Według Światowej Organizacji Ginekologów i Położników zaleca się zastosowanie pojedynczej doustnej dawki 600 µg mizoprostolu w przypadku poronienia niezupełnego oraz 800 µg dopochwowo w przypadkach ciąży bez zarodka lub z obumarłym zarodkiem ^[6].

Aborcja farmakologiczna

Tabletki zawierające mizoprostol w połączeniu z mifepristonem lub rzadziej metotreksatem mogą być stosowane dopochwowo lub doustnie w celu przeprowadzenia aborcji farmakologicznej w I trymestrze ciąży ^[13]. Nowe badanie przeglądowe z 2019 roku dopuszcza stosowanie samego mizoprostolu w przypadku braku dostępności mifepristonu i metotreksatu. Dane zebrane z 42 badań klinicznych wykazały, że stosowanie samego mizoprostolu w tym wskazaniu jest prawdopodobnie skuteczne i bezpieczne ^[14].

Wywołanie akcji porodowej

Mizoprostol może być też stosowany w położnictwie jako środek wywołujący akcję porodową w dawce 25 µg podjęzykowo. Stosowanie mizoprostolu w tym wskazaniu wiąże się jednak z większym ryzykiem pęknięcia macicy podczas porodu ^[15].

Wrzody żołądka i dwunastnicy

Mizoprostol ze względu na swoje właściwości osłaniające błonę śluzową żołądka może być stosowany w celu przyspieszenia gojenia aktywnych wrzodów żołądka i dwunastnicy. Jego skuteczność w tym wskazaniu zależy od dawki. W badaniu klinicznym z 1985 roku wykazano, że dawki mizoprostolu 100–400 µg na dobę są tak samo skuteczne w przyspieszeniu gojenia wrzodów żołądka i dwunastnicy jak placebo ^[16]. W podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym z randomizacją wykazano, że przyjmowanie 800 µg mizoprostolu na dobę było tak samo skuteczne w przyspieszeniu gojenia wrzodów żołądka i dwunastnicy co 300 mg ranitydyny podawanej w dwóch dawkach podzielonych na dobę ^[17].

Analogi prostaglandyn a ciąża

Leki z grupy prostaglandyn i ich syntetycznych analogów są stosowane w ginekologii w celu wywołania skurczy macicy, dlatego stosowanie kropli ocznych zawierających syntetyczne analogi przez kobiety ciężarne budzi kontrowersje ^[18]. Według klasyfikacji Briggsa krople do oczu z grupy analogów prostaglandyny F2α są uznane za kompatybilne do stosowania u ciężarnych, jednak brak jest potwierdzających bezpieczeństwo danych z badań na ludziach ^[19]. Stosowanie analogów prostaglandyn w leczeniu jaskry u ciężarnych może budzić wątpliwości, jednak jak wykazało badanie ankietowe z 2007 roku przeprowadzone wśród brytyjskich okulistów, 71% ankietowanych zaleciłoby kontynuację leczenia jaskry według schematu sprzed ciąży. W tym samym badaniu 33% ankietowanych jako lek pierwszego wyboru w leczeniu jaskry u ciężarnej zaleciłoby stosowanie analogu prostaglandyny ^[20].

Mizoprostol jest przeciwwskazany do stosowania u kobiet w ciąży jako lek gastroprotekcyjny ze względu na swoje właściwości wywołujące skurcze macicy i potencjalne działanie teratogenne ^[19].

Według ChPL leku Prostavasin 60 (alprostadyl) jest on przeciwwskazany do stosowania u ciężarnych i kobiet planujących ciążę (UCB Pharma GmbH, b.d.).

Analogi prostaglandyn a karmienie piersią

Wszystkie krople do oczu zawierające analogi prostaglandyn według ChPL są przeciwwskazane do stosowania podczas karmienia piersią. W bazie danych Hale’a wszystkie mają status L3 – brak danych, prawdopodobnie kompatybilne ^[4]. Według Briggsa ^[19] wszystkie preparaty oczne analogów prostaglandyn mają status prawdopodobnie kompatybilnych, z informacją, że brakuje badań przeprowadzonych na ludziach.

Mizoprostol, według ChPL leku Cytotec, jest przeciwwskazany do stosowania podczas karmienia piersią. Według Briggsa brakuje danych z badań na ludziach, ale istnieje ryzyko wystąpienia objawów toksycznych (biegunka, wymioty) u dziecka karmionego piersią ^[19]. W klasyfikacji Hale’a uzyskał status L2 – ograniczone dane, prawdopodobnie kompatybilny ^[4]. Według bazy danych LactMed za bezpieczeństwem stosowania mizoprostolu podczas karmienia piersią przemawia to, że przenika do mleka kobiecego w niewielkim stopniu, przez co istnieje niewielkie ryzyko, że stosowane terapeutyczne dawki mizoprostolu przez matkę zaszkodzą karmionemu przez nią dziecku. Warto zaznaczyć, że prostaglandyna PGE1 jest naturalnym składnikiem mleka kobiecego ^[21].

Alprostadyl, według ChPL Prostavasin 60, jest przeciwwskazany do stosowania u kobiet karmiących. Brakuje informacji na temat przenikania preparatu do mleka matki, wpływu na laktację i objawów potencjalnej toksyczności u dziecka karmionego piersią (UCB Pharma GmbH, b.d.).

Istotne interakcje analogi prostaglandyn

Analogi prostaglandyn do stosowania miejscowego w kroplach do oczu nie dają istotnych klinicznie interakcji. Przeciwwskazane jest łączenie dwóch preparatów z tej grupy ze względu na możliwość paradoksalnego wzrostu ciśnienia śródgałkowego ^[22].

Mizoprostol może zmniejszać działanie przeciwkrzepliwe pochodnych kumaryny (acenokumarolu i warfaryny). Mechanizm tej interakcji jest nieznany i opiera się na opisie pojedynczego przypadku pacjentki stosującej acenokumarol ^[23].

Mizoprostol może nasilać działanie przeciwbólowe diklofenaku. W niewielkim podwójnie zaślepionym badaniu klinicznym wykazano, że podawanie diklofenaku w połączeniu z mizoprostolem jest bardziej skuteczne w leczeniu bólu pooperacyjnego niż stosowanie samego diklofenaku ^[24].

Alprostadyl w postaci kremu może wykazywać synergistyczne działanie w leczeniu zaburzeń wzwodu w połączeniu z lekami z grupy inhibitorów fosfodiesterazy typu 5 (ang. phosphodiesterase type 5 inhibitors, PDE-5). W retrospektywnym badaniu z udziałem 63 pacjentów wykazano, że połączenie sildenafilu i alprostadylu w leczeniu zaburzeń wzwodu jest skuteczne u pacjentów, u których monoterapia sildenafilem lub alprostadylem nie była efektywna. W badaniu wykazano także, że takie połączenie jest bezpieczne. Nie odnotowano przypadków zagrażających zdrowiu działań niepożądanych. Dalsze badania efektywności i bezpieczeństwa takiego połączenia są konieczne ^[25].

Działania niepożądane analogi prostaglandyn

Do najważniejszych działań niepożądanych stosowania miejscowych analogów prostaglandyn w postaci kropli ocznych należą:

• wzrost pigmentacji tęczówki i skóry w okolicy oka – miejscowo stosowane prostaglandyny mogą powodować nieodwracalną zmianę koloru tęczówki na brązowy i odwracalny wzrost pigmentacji tkanek około oczodołu (Stjernschantz i in., 2002),
• zmiana w wyglądzie rzęs – miejscowo stosowane prostaglandyny mogą powodować zwiększony wzrost rzęs w leczonym oku, mogą zwiększać ich liczbę, pigmentację i grubość. Mogą powodować też wzrost rzęs w innych kierunkach (Giannico i in., 2013),
• przekrwienie oka – częstotliwość występowania tego działania niepożądanego jest zmienna w zależności od zastosowanej prostaglandyny. Najczęściej dotyka pacjentów stosujących latanoprost i jest ważnym czynnikiem decydującym o przerwaniu leczenia przez pacjenta (Feldman, 2003).

W przypadku mizoprostolu do najczęstszych działań niepożądanych należą (Pfizer, b.d.):

• biegunka – ostra biegunka zazwyczaj występuje w pierwszych 2 tyg. od początku stosowania leków z mizoprostolem i jest objawem przemijającym po około tygodniu. Możesz polecić pacjentowi zażywanie leków zawierających mizoprostol po posiłku oraz stosowanie preparatów nawadniających,
• krwawienie z dróg rodnych – plamienie, krwawienie z dróg rodnych również u kobiet po menopauzie może dotyczyć 0,7% pacjentek przyjmujących mizoprostol. Zaleć pacjentce kontakt z ginekologiem w celu wykluczenia innej przyczyny krwawienia.

Najważniejsze środki ostrożności i przeciwwskazania analogi prostaglandyn

Zachowaj ostrożność, wydając krople oczne, zawierające analogi prostaglandyn, takim grupom pacjentów jak:

• pacjenci z aktywnym stanem zapalnym oka – leki z tej grupy mogą nasilać stan zapalny (Hall i in., 1977),
• pacjenci stosujący soczewki kontaktowe – niektóre leki zawierające analogi PGF2α mogą zawierać chlorek benzalkoniowy, który jest niezgodny do stosowania z soczewkami kontaktowymi. Dodatkowo stosowanie kropli ocznych na soczewki może zmienić stopień oddziaływania leku z powierzchnią oka, co w efekcie może mieć wpływ na efekt terapeutyczny. Poinformuj o konieczności usunięcia soczewek przed zakropieniem oka oraz o konieczności odczekania 15 min przed ich ponownym założeniem.

W przypadku kosmetyków zagęszczających rzęsy poinformuj pacjenta, że tego typu kosmetyki należy nakładać raz dziennie wieczorem na linię rzęs, a zwiększona liczba aplikacji nie ma wpływu na działanie kosmetyku. Możesz zwrócić uwagę, żeby nie stosować tego typu preparatów podczas aktywnego stanu zapalnego oka lub powieki, gdyż mogą nasilać stan zapalny i zmniejszać skuteczność jego ewentualnego leczenia. Stosowanie analogów PGF2α w kroplach do oczu i jednoczesne stosowanie kosmetyku zawierającego składnik z tej grupy może prowadzić do paradoksalnego zwiększenia ciśnienia śródgałkowego ^[11].

Środki ostrożności w przypadku stosowania mizoprostolu w dużej mierze zależą od tego, w jakim wskazaniu został przepisany przez lekarza. W gastroprotekcji przewodu pokarmowego głównym przeciwwskazaniem do jego stosowania jest (Pfizer, b.d.a):

• ciąża, ze względu na działanie poronne mizoprostolu,
• przewlekłe choroby zapalne jelit, ze względu na wysokie prawdopodobieństwo wystąpienia ostrych biegunek w pierwszych tygodniach jego stosowania.

W przypadku stosowania mizoprostolu off-label w celu opróżnienia macicy podanie dopochwowe zmniejsza ryzyko wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego ^[6].

Leki przeciwjaskrowe

Upewnij się też czy pacjent wie, jak prawidłowo stosować krople do oczu. Najczęstszy błąd w zakraplaniu oczu to podawanie kropli do wewnętrznego kącika oka i mruganie powieką, aby lek „rozprowadzić” – wyjaśnij, że takie działanie zwiększa ryzyko ogól

Piśmiennictwo

1. Bean, G. W., Camras, C. B. (2008). Commercially available prostaglandin analogs for the reduction of intraocular pressure: similarities and differences. Survey of ophthalmology, 53 Suppl1, S69–S84. https://doi.org/10.1016/j.survophthal.2008.08.012.⬏
2. Toris, C. B., Gabelt, B. T., Kaufman, P. L. (2008). Update on the mechanism of action of topical prostaglandins for intraocular pressure reduction. Survey of ophthalmology, 53 Suppl1(SUPPL1), S107–S120. https://doi.org/10.1016/j.survophthal.2008.08.010.⬏
3. Yousufzai, S. Y., Ye, Z., Abdel-Latif, A. A. (1996). Prostaglandin F2 alpha and its analogs induce release of endogenous prostaglandins in iris and ciliary muscles isolated from cat and other mammalian species. Experimental eye research, 63(3), 305–310. https://doi.org/10.1006/exer.1996.0119.⬏
4. Hale, T. W. (2021). Hale’s Medications & Mothers’ Milk 2021. Springer Publishing Company.⬏⬏⬏
5. Chen, L. E., Seaber, A. V., Urbaniak, J. R. (1990). Vasodilator action of prostaglandin E1 on microcirculation of rat cremaster muscle. Microsurgery, 11(3),204-8. doi: 10.1002/micr.1920110303. PMID: 2215186.⬏
6. Davies, N. M., Longstreth, J., Jamali, F. (2001). Misoprostol therapeutics revisited. Pharmacotherapy, 21(1), 60–73. https://doi.org/10.1592/phco.21.1.60.34442.⬏⬏⬏
7. Anaissie, J., Hellstrom, W. J. (2016). Clinical use of alprostadil topical cream in patients with erectile dysfunction: a review. Research and reports in urology, 8, 123–131. https://doi.org/10.2147/RRU.S68560.⬏
8. Neilson, J. P., Hickey, M., & Vazquez, J. (2006). Medical treatment for early fetal death (less than 24 weeks). The Cochrane database of systematic reviews, 2006(3), CD002253. https://doi.org/10.1002/14651858.CD002253.pub3.⬏
9. Laboratoires THEA. (2020). ChPL Monoprost.⬏
10. Santen Oy. (2014). ChPL Taflotan.⬏⬏
11. Law, S. K. (2010). Bimatoprost in the treatment of eyelash hypotrichosis. Clinical ophthalmology (Auckland, N.Z.), 4, 349–358. https://doi.org/10.2147/opth.s6480.⬏⬏
12. Borchert, M., Bruce, S., Wirta, D., Yoelin, S. G., Lee, S., Mao, C., VanDenburgh, A. (2016). An evaluation of the safety and efficacy of bimatoprost for eyelash growth in pediatric subjects. Clinical ophthalmology (Auckland, N.Z.), 10, 419–429. https://doi.org/10.2147/OPTH.S89561.⬏
13. Allen, R., O’Brien, B. M. (2009). Uses of misoprostol in obstetrics and gynecology. Reviews in obstetrics & gynecology, 2(3), 159–168.⬏
14. Raymond, E. G., Harrison, M. S., Weaver, M. A. (2019). Efficacy of Misoprostol Alone for First-Trimester Medical Abortion: A Systematic Review. Obstetrics and gynecology, 133(1), 137–147. https://doi.org/10.1097/AOG.0000000000003017.⬏
15. Turner, J. V., Agatonovic-Kustrn, S., Ward, H. (2015). Off-label use of misoprostol in gynaecology. Facts, views & vision in ObGyn, 7(4), 261–264.⬏
16. Agrawal, N. M., Saffouri, B., Kruss, D. M., Callison, D. A., & Dajani, E. Z. (1985). Healing of benign gastric ulcer. A placebo-controlled comparison of two dosage regimens of misoprostol, a synthetic analog of prostaglandin E1. Digestive diseases and sciences, 30(11 Suppl), 164S–170S. https://doi.org/10.1007/BF01309404.⬏
17. Gonvers, J. J., Aenishänslin, W., Backwinkel, K., Bretholz, A., Egger, G., Feyerabend, H., Fumagalli, I., Güller, R., Hammer, B., & Mattle, W. P. (1987). Gastric ulcer: a double blind comparison of 800 mcg misoprostol versus 300 mg ranitidine. Hepato-gastroenterology, 34(5), 233–235.⬏
18. Sethi, H. S., Naik, M., Gupta, V. S. (2016). Management of glaucoma in pregnancy: risks or choices, a dilemma? International journal of ophthalmology, 9(11), 1684–1690. https://doi.org/10.18240/ijo.2016.11.24.⬏
19. Briggs, G. G., Freeman, R. K., Towers, C. V., Forinash, A. B. (2017). Drugs in pregnancy and lactation: a reference guide to fetal and neonatal risk. Eleventh edition. Lippincott Williams & Wilkins.⬏⬏⬏⬏
20. Vaideanu, D., Fraser, S. (2007). Glaucoma management in pregnancy: a questionnaire survey. Eye (London, England), 21(3), 341–343. https://doi.org/10.1038/sj.eye.6702193.⬏
21. LactMed. (2021). Misoprostol. Aktualizacja: 17.03.2021. Pobrano z: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK501436.⬏
22. Doi, L. M., Melo, L. A., Jr, Prata, J. A., Jr (2005). Effects of the combination of bimatoprost and latanoprost on intraocular pressure in primary open angle glaucoma: a randomised clinical trial. The British journal of ophthalmology, 89(5), 547–549. https://doi.org/10.1136/bjo.2004.053074.⬏
23. Preston, C. L. (red.). (2019). Stockley’s Drug Interactions. Twelfth edition. Pharmaceutical Press.⬏
24. Cooper, S. A., Cowan, A., Tallarida, R. J., Hargreaves, K., Roszkowski, M., Jamali, F., Borenstein, M., Lucyk, D., Fielding, A. F., Smith, B., Feng, D. (1996). The Analgesic Interaction of Misoprostol with Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs. Am J Ther, 3(4), 261–267. doi: 10.1097/00045391-199604000-00002. PMID: 11862259.⬏
25. Mydlo, J. H., Volpe, M. A., Macchia, R. J. (2000). Initial results utilizing combination therapy for patients with a suboptimal response to either alprostadil or sildenafil monotherapy. European urology, 38(1), 30–34. https://doi.org/10.1159/000020248.⬏