Do apteki przychodzi kobieta w wieku około 22 lat. Prosi o węgiel aktywowany, bo od trzech dni ma biegunkę.
| Metryczka pacjenta | |
|---|---|
| Płeć i wiek | Kobieta, 22 lata |
| Choroby przewlekłe | Brak |
| Inne dolegliwości | Biegunka |
| Stosowane leki | Brak |
Czego się nauczysz z tego przypadku?
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- wyjaśnisz, jaka jest skuteczność leków takich jak loperamid w leczeniu biegunki,
- rozpoznasz i wymienisz objawy odwodnienia,
- skonsultujesz pacjenta z biegunką.
Wywiad
Węgiel nie ma potwierdzanej skuteczności w leczeniu biegunki. Należy przeprowadzić wywiad aby ustalić jaki preparat będzie najlepszym wyborem. Wielu pacjentów błędnie zakłada, że pojedynczy luźny stolec oznacza biegunkę, dlatego konieczne jest potwierdzenie rozpoznania. Należy też wykluczyć objawy alarmowe, bo ciężka biegunka infekcyjna wymaga antybiotykoterapii.
Pytania farmaceuty
Pacjentce zadano następujące pytania:
- Jak często występują wypróżnienia w ciągu doby?
- Jaki jest charakter stolca? Wodnisty, z krwią, śluzem?
- Czy pojawiła się gorączka? Jeżeli tak to jak wysoka?
- Czy czuje pani suchość w ustach, osłabienie, zawroty głowy? Jak często oddaje pani mocz?
- Jak w skali 1-10 oceniłaby pani swój poziom stresu w tej chwili?
Odpowiedzi pacjenta
Z wywiadu wynika, że:
- Wystąpiły 4 wypróżnienia w ciągu jednego dnia. Oznacza to, że pacjentka ma biegunkę.
- Pacjentka zgłasza wodnisty charakter stolca. Nie zauważyła krwi, co sugeruje, że biegunka nie jest powiązana z infekcją bakteryjną, bądź uszkodzeniem przewodu pokarmowego.
- Pacjentka nie zgłasza gorączki, co może sugerować, że biegunka nie ma podłoża bakteryjnego.
- Czuje suchość w ustach i przyznaje, że jest zmęczona bardziej niż zwykle. Zauważyła zmniejszoną ilość moczu. Te objawy sugerują, że u pacjentki mogło dojść do odwodnienia.
- Ocenia pozom stresu na 9, ponieważ czeka ją trudny egzamin, co sugeruje, że biegunka może mieć u niej podłoże czynnościowe, a nie infekcyjne.
Problem lekowy
Problem lekowy: Nieskuteczna farmakoterapia | Występowanie: Potencjalny
Biegunka u dorosłych, młodzieży i dzieci (z wyjątkiem okresu noworodkowego i niemowlęcego) to zmiana rytmu wypróżnień, obejmująca:[1]
- zwiększenie ich częstotliwości (powyżej 3 na dobę),
- zwiększenie objętości stolca (powyżej 10 ml/kg masy ciała na dobę u niemowląt i małych dzieci oraz powyżej 200 g/dobę u młodzieży i dorosłych),
- zmianę konsystencji stolca – na papkowatą, półpłynną lub płynną.
Objawy alarmowe biegunki
Zaleć pacjentowi wizytę u lekarza, jeżeli:[2]
- biegunka utrzymuje się dłużej niż 2 dni u osób dorosłych i 24 godz. w przypadku dzieci (poniżej 6. rż.), a dotychczasowe leczenie nie przyniosło efektów,
- występują objawy odwodnienia stopnia średniego bądź ciężkiego (takie jak: wzmożone pragnienie, rzadsze oddawanie moczu w kolorze ciemnożółtym, uciążliwa suchość śluzówek jamy ustnej i języka, brak apetytu, senność, a czasami pobudzenie),
- w stolcu obecna jest krew bądź śluz lub gdy wypróżnienia mają charakter tłuszczowy,
- poza biegunką występują wymioty uniemożliwiające stosowanie doustnej terapii nawadniającej,
- biegunce towarzyszy wysoka gorączka (powyżej 38,9˚C),
- występuje krwawienie z odbytu.
Jeśli pacjent, oprócz biegunki zgłasza wysoką gorączkę lub krew w stolcu zaleć konsultację lekarską. Te objawy mogą wskazywać na bakteryjne pochodzenie biegunki.
Loperamid vs węgiel aktywowany
W porównaniu do loperamidu, którego skuteczność została potwierdzona w badaniach klinicznych, skuteczność węgla aktywowanego w leczeniu biegunki nie znalazła potwierdzenia w badaniach klinicznych. Węgiel leczniczy nie został również wymieniony w żadnych wytycznych dotyczących leczenia biegunki. Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej (WGO, World Gastroenterology Organisation), a także wytyczne ACG nie zalecają węgla aktywowanego w leczeniu ostrej biegunki z uwagi na brak wystarczających dowodów na skuteczność.[3]
Interwencja
Pacjentkę wsparto w następujący sposób:
- Zmiana substancji leczniczej. Wydano lek zawierający loperamid (Stoperan). Hamuje on nadmierną perystaltykę, zmniejsza wydzielanie wody i elektrolitów do światła przewodu pokarmowego, oraz zwiększa napięcie zwieracza odbytu, przez co zmniejsza częstotliwość i liczbę wypróżnień, a więc będzie skuteczny w przypadku biegunki ostrej, którą najczęściej wywołują wirusy, jak i przewlekłej, czyli na przykład związanej ze stresem. Zalecono przyjąć początkowo dwie tabletki, a następnie jedną tabletkę po każdym luźnym stolcu. Pouczono pacjentkę, aby nie przekraczała maksymalnej dawki dobowej 16 mg, czyli 8 tabletek. Dodano, że loperamid zaczyna działać już w ciągu jednej godziny od przyjęcia. Dodatkowo poinformowano pacjentkę, że loperamid dostępny bez recepty w Polsce, jest lekiem z wyboru do leczenia biegunki u dorosłych.[3]
- Przekazanie zalecenia niefarmakologicznego. Wyjaśniono, że biegunka może prowadzić do odwodnienia. Ze względu na objawy takie jak suchość w ustach, zmęczenie oraz zmniejszenie ilości oddawanego moczu, które zgłosiła pacjentka, można podejrzewać, że doszło u niej do lekkiego odwodnienia. Pouczono pacjentkę, że powinna spożywać więcej płynów oraz doradzono zakup doustnego preparatu nawadniającego.
Uzasadnienie interwencji
Pacjentce zarekomendowano loperamid zamiast węgla aktywowanego do leczenia biegunki. Loperamid hamuje nadmierną perystaltykę, zmniejsza wydzielanie wody i elektrolitów do światła przewodu pokarmowego, oraz zwiększa napięcie zwieracza odbytu przez co zmniejsza częstotliwość i liczbę wypróżnień a więc będzie skuteczny w przypadku biegunki ostrej, którą najczęściej wywołują wirusy, jak i przewlekłej, czyli na przykład związanej ze stresem.
Dodatkowo loperamid w odróżnieniu od węgla ma dowody na skuteczność z badań klinicznych i jest wymieniany w wytycznych leczenia biegunki u dorosłych.
Ze względu na występujące objawy odwonienia takie jak suchość w ustach, zmęczenie i zmniejszone oddawanie moczu zalecono spożywanie większej ilości płynów oraz zakup doustnego preparatu nawadniającego.
Następstwa odwodnienia
Odwodnienie to jedno z najpoważniejszych powikłań biegunki, szczególnie groźne dla dzieci i osób starszych. Jego następstwa to m.in.:[1]
- zmniejszenie elastyczności błon śluzowych, skóry oraz napięcia tkanki podskórnej,
- nasilenie pragnienia,
- wystąpienie uczucia suchości, lepkości śluzówek,
- trudności w połykaniu suchych pokarmów,
- skurcze mięśniowe,
- osłabienie,
- zaburzenie ciepłoty ciała,
- zmniejszenie wydzielania potu, łez, wydalania moczu,
- w zaawansowanym odwodnieniu — przy braku uzupełniania płynów — istnieje ryzyko wystąpienia wstrząsu i niewydolności krążenia.
Największym zagrożeniem biegunki jest odwodnienie, dlatego poza loperamidem zaleć elektrolity, zwłaszcza gdy biegunka się utrzymuje i dodatkowo występują wymioty.
Piśmiennictwo
