Pytanie
Czy przecięcie plastra transdermalnego w celu uzyskania mniejszej dawki danej substancji czynnej niż najmniejsza dostępna w obrocie wpłynie na skuteczność tej postaci leku?
Krótka odpowiedź
Plastry transdermalne są z założenia jednodawkową postacią leku – nie powinno się ich dzielić (np. przecinać), ponieważ mogłoby to spowodować zniszczenie ich struktury, która warunkuje uwalnianie stałej ilości leku w danej jednostce czasu. Przecięcie plastra transdermalnego może przyczynić się do niekontrolowanego uwalniania lub utraty części substancji czynnej, przez co jej stężenie we krwi pacjenta nie będzie stałe. Dodatkowo, w praktyce trudno o precyzyjny podział gotowej postaci leku na równe części, co przyczyniłoby się do niezamierzonego zwiększenia lub zmniejszenia żądanej dawki.
Wyjaśnienie
Plaster transdermalny, inaczej Trandermalny System Terapeutyczny, w skrócie TTS (Transdermal Therapeutic System) lub TDS (Transdermal Delivery System) to postać leku, która umożliwia wchłanianie substancji czynnej do krążenia ogólnego przez skórę – uzyskuje się działanie ogólnoustrojowe leku z pominięciem przewodu pokarmowego, w tym efektu pierwszego przejścia. Systemy transdermalne są zaprojektowane w sposób, który umożliwia uwalnianie kontrolowanej ilości substancji czynnej w danej jednostce czasu, co pozwala na utrzymanie jej stałego stężenia w osoczu krwi. Mimo że wyglądają jak cienki plaster, mają kilkuwarstwową budowę.
W zależności od sposobu umiejscowienia substancji czynnej wyróżnia się 2 rodzaje systemów transdermalnych:[1]
- matrycowe – substancja czynna jest rozproszona jednostajnie w stałej matrycy, nie ma dodatkowego elementu kontrolującego jej uwalnianie,
- zbiornikowe – substancja czynna jest umieszczona w postaci roztworu lub zawiesiny w zbiorniku, a plaster posiada dodatkowo membranę, która kontroluje jej uwalnianie.
Plastrów transdermalnych nie należy mylić z przezskórnymi plastrami leczniczymi, które mają działać jedynie miejscowo, w okolicznych tkankach, a substancja czynna wchłania się w niewielkim stopniu do krwi. Przykładami są plastry zawierające NLPZ (takie jak ibuprofen czy diklofenak) wskazane w miejscowym leczeniu bólu mięśni i stawów.[2][3]
Substancje czynne dostępne w postaci TTS to cząsteczki lipofilowe o małej masie molekularnej. Należą do nich m.in.:
- hormony (Systen Conti, Evra),
- nikotyna (Nicorette Invisipatch, NiQuitin Przezroczysty),
- buprenorfina (Melodyn, Transtec),
- fentanyl (Durogesic, Fenta MX 50, Matrifen),
- rywastygmina (Evertas, Exelon),
- rotygotyna (Neupro).
Powierzchnia plastra transdermalnego wpływa na stężenie substancji czynnej we krwi – im większy plaster, tym więcej substancji czynnej uwalnia się do krążenia ogólnego.
Przecięcie TTS (np. w celu uzyskania niższej dawki) może potencjalnie uszkodzić jego strukturę i uniemożliwić uwalnianie substancji czynnej ze stałą szybkością, co może powodować wahanie jej stężenia we krwi i nieodpowiednią kontrolę leczenia. Ma to szczególne znaczenie w przypadku systemów transdermalnych zawierających zbiornik z lekiem – zniszczenie jego struktury prowadzi do utraty części roztworu czy zawiesiny zawierającej substancję czynną, dlatego tego rodzaju plastrów bezwzględnie nie należy przecinać. Jeżeli już, podzielić można jedynie plaster matrycowy z jednostajnie rozproszoną substancją czynnną.
Jednakże, nie wszystkie ChPL leków w postaci systemów transdermalnych informują o braku możliwości cięcia plastrów – taka wzmianka pojawiła się w przypadku leków zawierających rywastygminę[4][5] czy rotygotynę,[6] natomiast niektórzy producenci zamieścili jedynie informację, aby nie używać naciętych lub przerwanych plastrów.[7]
Czytaj też: Pierwsza pomoc okiem farmaceuty. Antyseptyka ran, plastry i opatrunki oraz zatrucia inne stany nagłe
Piśmiennictwo
- FDA. (2019). Transdermal and Topical Delivery Systems – Product Development and Quality Considerations. Guidance for Industry. ⬏
- Fidia Farmaceutici. (2021). ChPL Itami. ⬏
- Reckitt. (2021). ChPL Nurofen Mięśnie i Stawy, plaster leczniczy. ⬏
- Novartis. (2008). ChPL Exelon. ⬏
- Zentiva. (2016). ChPL Evertas. ⬏
- UCB Pharma S.A. (b.d.). ChPL Neupro. ⬏
- Takeda. (2022). ChPL Matrifen. ⬏