Pytanie
Przeglądając ChPL i ulotki leków działających ośrodkowo stosowanych w psychiatrii najczęściej producenci ostrzegają przed łączeniem ich z alkoholem. Czy faktycznie alkohol jest całkowicie przeciwwskazany i w przypadku jakich leków należy go bezwzględnie unikać?
Krótka odpowiedź
Ze względu na ośrodkowe działanie etanolu powinno się unikać jego spożywania podczas stosowania leków psychiatrycznych. Spożywanie napojów wyskokowych podczas leczenia psychiatrycznego jest przeciwwskazane nie tylko ze względu na wystąpienie potencjalnych interakcji, ale również ze względu na wpływ spożywania alkoholu na stan emocjonalny pacjenta.
Połączenie alkoholu i benzodiazepin lub niebenzodiazepinowych leków nasennych może powodować efekt paradoksalnego pobudzenia ruchowego i rozdrażnienia. Takie połączenie jest też niebezpieczne ze względu na ryzyko wystąpienia depresji oddechowej, która jest stanem zagrożenia życia. W przypadku stosowania leków przeciwpsychotycznych I i II generacji spożywanie alkoholu może zwiększać ryzyko wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych (takich jak: sztywność mięśni, drżenie mięśniowe, spowolnienie ruchowe). Pomimo niskiego ryzyka wystąpienia istotnie klinicznych interakcji alkoholu z lekami z grupy selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) lub inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI) ich łączenie z alkoholem nie jest wskazane, ponieważ może nasilać objawy depresji.
Wydając lek psychiatryczny nie jesteśmy w stanie samodzielnie określić stanu psychicznego pacjenta, dlatego zapytani o ewentualną możliwość spożycia alkoholu podczas leczenia psychiatrycznego, nawet jeżeli w naszej ocenie ryzyko istotnej klinicznie interakcji jest niewielkie, powinniśmy zalecić pacjentowi kontakt z lekarzem prowadzącym, w celu ustalenia tej kwestii.
Wyjaśnienie
W przypadku leków psychiatrycznych prawdopodobnie istnieją dwa rodzaje interakcji:[1]
- interakcje farmakokinetyczne, w których alkohol zaburza metabolizm leku. Ten rodzaj interakcji na ogół zachodzi w wątrobie, gdzie zarówno alkohol, jak i wiele leków jest metabolizowanych, często przez te same enzymy,
- interakcje farmakodynamiczne, w których alkohol wzmacnia działanie leku, szczególnie w OUN (np. powodując nadmierną sedację lub nasilenie ośrodkowych działań niepożądanych leku).
Chociaż interakcje farmakodynamiczne wydają się być istotniejsze klinicznie, warto wspomnieć, że ostre spożycie alkoholu może hamować enzymy odpowiedzialne za metabolizm leków, zwiększając ryzyko wystąpienia działań niepożądanych leku poprzez wydłużenie i zwiększenie jego dostępności. Odwrotnie, przewlekłe spożywanie alkoholu może indukować pewne enzymy, co skutkuje zwiększoną eliminacją leku i osłabieniem efektów terapeutycznych.
Interakcje leków psychiatrycznych z alkoholem mogą być przyczyną hospitalizacji. Nie są znane polskie statystyki, ale według kanadyjskiego badania ankietowego z 2018 roku przeprowadzonego wśród pacjentów leczonych psychiatrycznie 23 osoby zgłosiły nasilenie działania niepożądanego leków po spożyciu alkoholu, a w 5 przypadkach konieczna była hospitalizacja.[2]
Czytaj też: Interakcje leków z alkoholem [tabela]
Piśmiennictwo
- Tanaka E. (2003). Toxicological interactions involving psychiatric drugs and alcohol: an update. Journal of clinical pharmacy and therapeutics, 28(2), 81–95. https://doi.org/10.1046/j.1365-2710.2003.00459. ⬏
- Cheng, C., Mithoowani, F., Ungar, T., & Lee, M. (2018). Interaction between Psychotropic Medications and Alcohol: Perceptions among Patients Attending an Adult Mental Health Day Hospital Program. The Canadian journal of hospital pharmacy, 71(1), 7–13. ⬏
