Naproksen należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).
Jak działa naproksen?
Naproksen wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne. Wynika ono z nieselektywnej, niepreferencyjnej inhibicji cyklooksygenazy-1 (COX-1) i cyklooksygenazy-2 (COX-2), co powoduje odwracalne zahamowanie syntezy prostaglandyn, które odgrywają istotną rolę w utrzymaniu homeostazy organizmu oraz w procesach zapalnych. Naproksen ma długi okres półtrwania, dzięki czemu jego działanie utrzymuje się dłużej niż innych leków z grupy NLPZ, np. ibuprofenu. Podawany miejscowo wykazuje znaczną kumulację w naskórku, skórze właściwej i w tkance mięśniowej oraz przenika do mazi stawowej, dzięki czemu możesz go polecić na bóle stawów.
Kiedy i jak wprowadzono do obrotu naproksen?
Naproksen został opatentowany w 1967 roku, ale dopuszczenie do obrotu uzyskał dopiero w 1976 roku czyli 9 lat później (Stany Zjednoczone). W 1994 roku stał się lekiem dostępnym bez recepty. Obecnie jest jednym z najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych w Ameryce.
Komu można polecić naproksen?
Leki zawierające naproksen możesz polecić:
- pacjentom cierpiącym na ból głowy, ponieważ wykazuje działanie przeciwbólowe,
- osobom z bólem zęba lub z bólem po ekstrakcji zęba, ponieważ działa zarówno przeciwbólowo jak i przeciwzapalnie, a zabieg ekstrakcji zęba może wiązać się z rozwojem stanu zapalnego,
- pracownikom wykonującym pracę fizyczną z bólami mięśni i stawów, ponieważ działa skutecznie przeciwbólowo, przeciwzapalnie oraz przeciwobrzękowo,
- sportowcom z urazami tkanek miękkich, stawów i ścięgien (skręcenia, zwichnięcia, stłuczenia), ponieważ skuteczność naproksenu w leczeniu bólu pourazowego tkanek miękkich potwierdziło podwójnie zaślepione badanie kliniczne z roku 1990[1],
- osobom starszym cierpiącym na ból pleców, gdyż w badaniu klinicznym z roku 2019 wykazano, że naproksen poprawiał ruchomość kręgosłupa oraz działał przeciwbólowo u pacjentów z bólami krzyża[2],
- kobietom zmagającym się z bolesnym miesiączkowaniem, ponieważ działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie,
- chorym cierpiącym na reumatoidalne zapalenie stawów, ponieważ naproksen dobrze przenika do mazi stawowej i ma długi okres półtrwania, jest szczególnie zalecany osobom w podeszłym wieku przewlekłym stanem zapalnym,
- pacjentom zmagającym się z chorobą zwyrodnieniową stawów, ponieważ skuteczność NLPZ, w tym naproksenu, w łagodzeniu bólu towarzyszącego chorobie zwyrodnieniowej stawów potwierdziła metaanaliza randomizowanych badań klinicznych z 2016 roku[3]
Czy naproksen można polecić ciężarnej lub karmiącej?
Według ChPL naproksen jest przeciwwskazany u kobiet w III trymestrze ciąży z powodu ryzyka przedwczesnego zamknięcia u płodu przewodu tętniczego oraz zahamowania czynności skurczowej macicy. Nie należy stosować preparatu także w I i II trymestrze ciąży, jest to dopuszczalne tylko na wyraźne zlecenie lekarza i pod jego nadzorem, w przypadkach gdy jest to absolutnie konieczne.
Kobietom w ciąży nie możesz polecić naproksenu[4][5].
Według ChPL kobietom karmiącym piersią nie należy polecać naproksenu, natomiast wyniki najnowszych badań wskazują, że działania niepożądane są łagodne lub mało prawdopodobne, lecz nadal bezpieczniej jest stosować inne leki niż naproksen ze względu na przechodzenie substancji w niewielkiej ilości do mleka matki, jako alternatywę warto rekomendować ibuprofen lub paracetamol.
Pacjentkom karmiącym piersią zamiast naproksenu poleć ibuprofen lub paracetamol.
Od jakiego wieku można zarekomendować naproksen?
Naproksen w żelu możesz zarekomendować pacjentom powyżej 3. r.ż., w kapsułkach powyżej 12. r.ż., a w tabletkach powyżej 16. r.ż.
Jak dobrać postać i moc?
Leki naproksenu w postaci żelu dostępne są bez recepty w dwóch stężeniach: 12 mg/g (Naproxen Hasco) i 100 mg/g (Opokan Actigel, Naproxen Emo). Oba leki można stosować na bóle pourazowe mięśni, ścięgien i stawów (skręcenia zwichnięcia, stłuczenia) oraz w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Opokan Actigel dodatkowo można stosować w bólach kręgosłupa oraz w reumatoidalnym zapaleniu stawów. Dobierz lek kierując się nasileniem i pochodzeniem bólu pacjenta, jego preferencjami i możliwościami finansowymi. W przypadku pacjentów z dużym nasileniem bólu oraz występującym stanem zapalnym zaleć preparat w wyższym stężeniu.
Jak dawkować naproksen?
Naproksen dostępny jest w postaci tabletek, kapsułek i żelu. W zależności od rodzaju schorzenia pacjenta, jego wieku i innych chorób współistniejących doradź indywidualnie sposób dawkowania.
Zaleć stosowanie jednej tabletki naproksenu co 8-12 h do ustąpienia objawów. Poinformuj pacjenta, że powinien zażyć lek po posiłku, popijając szklanką wody. Maksymalna dawka dobowa nie powinna przekroczyć 3 tabletek.
Pacjentom w wieku podeszłym oraz z zaburzeniami pracy nerek, wątroby lub serca zaleć stosowanie maksymalnie dwóch tabletek na dobę, w odstępach 12-godzinnych.
Poinformuj pacjenta, żeby naproksen w postaci żelu nałożył i delikatnie wsmarował 4-5 razy na dobę na bolące miejsce.
Zaleć pacjentowi dokładne umycie rąk po nałożeniu żelu, o ile leczenie ich nie dotyczy.
Jak długo pacjent może stosować i jaką największą dawkę można polecić?
W zależności od schorzenia i postaci farmaceutycznej stosowanego leku, odpowiednio poinformuj pacjenta o maksymalnej długości leczenia.
Poinformuj pacjenta, że nie może stosować naproksenu w postaci tabletek lub kapsułek dłużej niż 10 dni w przypadku bólu i 3 dni w przypadku gorączki. Maksymalna dawka jaką możesz zalecić to 200 mg.
Poinformuj pacjenta, że nie należy stosować naproksenu w postaci żelu, miejscowo dłużej niż 7 dni. Maksymalna dobowa dawka jaką możesz zalecić wynosi 500 mg.
Po jakim czasie pacjent odczuje, że naproksen działa?
Poinformuj pacjenta, że ustąpienie gorączki oraz bólu ustąpi po około godzinie od zastosowania leku.
Komu stanowczo odradzić stosowanie preparatów zawierających naproksen?
Odradź stosowanie naproksenu:
- jeżeli dowiesz się z wywiadu, że u pacjenta w przeszłości wystąpiła reakcja alergiczna po podaniu kwasu acetylosalicylowego lub innych NLPZ, ponieważ istnieje duże prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji alergicznej również na naproksen,
- pacjentom z ciężkimi zaburzeniami nerek, wątroby lub serca (naproksen może spowodować pogorszenie zdrowia pacjenta).
Jakie naproksen ma przewagi nad innymi lekami o tym samym wskazaniu?
Przewaga naproksenu nad innymi lekami przeciwbólowymi, przeciwzapalnymi i przeciwgorączkowymi:
- w porównaniu do innych leków z grupy NLPZ (ibuprofen, diklofenak, kwas acetylosalicylowy) działanie naproksenu utrzymuje się dłużej, jego okres półtrwania to średnio 13 godzin, może być on wydłużony u osób starszych a co za tym idzie, można rzadziej w ciągu dnia go przyjmować. Do tego naproksen wykazuje silny efekt przeciwpłytkowy, podobny do kwasu acetylosalicylowego, dzięki czemu jest uważany za najbezpieczniejszy lek z grupy NLPZ w odniesieniu do działań niepożądanych związanych z układem sercowo-naczyniowym[6]. Nawet podany w postaci doustnej ma korzystny profil kardiologiczny, co potwierdziła metaanaliza z roku 2013, w związku z tym w postać żelowej ma jeszcze większy profil bezpieczeństwa stosowania u chorych ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym[7].
- w porównaniu z paracetamolem, poza działaniem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym naproksen wykazuje również działanie przeciwzapalne, dlatego będzie skuteczny w schorzeniach przebiegających ze stanem zapalnym.
Jakie działania niepożądane ma naproksen?
Poinformuj pacjenta, że powinien przestać stosować lek i skontaktować się z lekarzem POZ, jeżeli:
- zaobserwuje u siebie zgagę, smoliste stolce, krwiste, przypominające fusy od kawy wymioty lub silne bóle brzucha po zażyciu leku (mogą świadczyć o nowopowstałym owrzodzeniu lub krwawieniu w przewodzie pokarmowym),
W jakie istotne interakcje z innymi lekami wchodzi naproksen?
Zaleć pacjentowi, aby:
- nie zażywał w tym samym czasie innych leków z grupy NLPZ, ponieważ zwiększa to ryzyko owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego,
- w przypadku zażywania leków przeciwzakrzepowych, np. warfaryny, uważnie monitorował swój organizm, gdyż naproksen nasila działanie leków przeciwzakrzepowych. Dodatkowo jeśli nastąpi uszkodzenie żołądka spowodowane zażywaniem naproksenu, to przez brak możliwości zatamowania krwawienia może ono doprowadzić do znacznej utraty krwi przez pacjenta lub nawet jego zgonu.
- w przypadku zażywania selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny, np. sertraliny, escitalopramu, fluoksetyny, zwracał uwagę na stan swojego organizmu, gdyż stosowanie jednoczesne naproksenu zwiększa ryzyko owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego
- w przypadku leczenia nadciśnienia tętniczego monitorował swoje ciśnienie tętnicze krwi, gdyż naproksen, tak jak wszystkie leki z grupy NLPZ może osłabiać ich działanie.
Jakie produkty komplementarne można polecić pacjentom stosującym naproksen?
Jeżeli wydajesz pacjentowi naproksen, zaleć dodatkowo:
- inhibitory pompy protonowej (IPP) – omeprazol – szczególnie przy długotrwałym stosowaniu NLPZ, w dawkach przeciwbólowych w celu ochrony błony śluzowej przewodu pokarmowego i zapobieganiu działaniom niepożądanym NLPZ, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka wystąpienia krwawień z przewodu pokarmowego.
Piśmiennictwo
- Thorling, J., Linden, B., Berg, R., & Sandahl, A. (1990). A double-blind comparison of naproxen gel and placebo in the treatment of soft tissue injuries. Current medical research and opinion.⬏
- Levin, O. S., Skoromets, A. A., Tabeeva, G. R., Doronina, O. B., Shirokov, V. A., Trinitatsky, Y. V., Vasenina, E. E., & Gankina, O. A. (2019). The efficacy and safety of naproxen in the treatment of nonspecific lumbalgia: the results of an open multi-center study (NEST). Journal of Neurology and Psychatry S.S. Korsakova.⬏
- Smith, S. R., Deshpande, B. R., Collins, J. E., Katz, J. N., & Losina, E. (2016). Comparative pain reduction of oral non-steroidal anti-inflammatory drugs and opioids for knee osteoarthritis: systematic analytic review. Osteoarthritis and cartilage.⬏
- Briggs, G. G., Freeman, R. K., Towers, C. V., Forinash, A. B. (2017). Drugs in pregnancy and lactation: a reference guide to fetal and neonatal risk. Eleventh edition. Lippincott Williams & Wilkins⬏
- Schaefer, C., Peters, P. W. J., Miller, R. K. (2015). Drugs During Pregnancy and Lactation. Treatment Options and Risk Assessment. Third edition. Academic Press.⬏
- Kocot-Kępska, M. (2020). Naproksen – multifunkcjonalny niesteroidowy lek przeciwzapalny. Lekarz POZ, 6(3), 215-220. Pobrano z: https://www.termedia.pl/Naproksen-multifunkcjonalny-niesteroidowy-lek-przeciwzapalny,98,41834,1,0.html⬏
- Coxib and traditional NSAID Trialists’ (CNT) Collaboration, Bhala, N., Emberson, J. i in. (2013). Vascular and upper gastrointestinal effects of non-steroidal anti-inflammatory drugs: meta-analyses of individual participant data from randomised trials. Lancet (London, England)⬏
Długo działający i najbezpieczniejszy lek z NLPZ