Ból w przebiegu półpaśca – Case study

Czego się nauczysz z tego przypadku?

Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:

• rozpoznasz objawy półpaśca,
• dobierzesz leki przeciwbólowe dla pacjenta chorującego na półpasiec.

Opis przypadku

Podczas nocnego dyżuru do apteki przychodzi młody mężczyzna. Jest zdenerwowany i prosi o dobry lek przeciwbólowy na wysypkę jak przy ospie. W ręku trzyma telefon i od czasu do czasu odpisuje na regularnie przychodzące do niego wiadomości.

Wywiad i rozpoznanie

Lek przeciwbólowy, o który prosi mężczyzna, może okazać się przeciwwskazany lub niezalecany. Konieczne jest więc przeprowadzenie wywiadu farmaceutycznego, aby dobrać najskuteczniejszy i najbezpieczniejszy lek.

Farmaceuta

Dla kogo ma być lek?

Pozwala ustalić, kto będzie stosował lek, aby dobrać odpowiednią dawkę i formę leku.

Pacjent

Lek przeznaczony jest dla jego żony, 30-latki.

Pacjentka jest dorosłą osobą dorosłą, co pozwala zastosować standardowe leki przeciwbólowe dla dorosłych.

Farmaceuta

Dlaczego tak pilnie potrzebuje leku przeciwbólowego?

Ocena nasilenia objawów bólowych i wpływu na codzienne funkcjonowanie pozwala dobrać skuteczny lek i formę podania.

Pacjent

Pacjentka dostała wysypki wyglądającej jak przy ospie, która strasznie ją swędzi i boli, nie może przez to spać.

Objawy są intensywne, wymagają szybkiego złagodzenia bólu i świądu; wskazane leki przeciwbólowe i ewentualnie miejscowe środki łagodzące świąd.

Farmaceuta

Czy jest w stanie opisać wysypkę?

Umożliwia ocenę charakteru zmian skórnych, co pomaga w rozpoznaniu półpaśca.

Pacjent

Pęcherzyki są umiejscowione blisko siebie, na klatce piersiowej z tyłu, po jednej stronie.

Charakterystyczne zmiany jednostronne i skupione sugerują półpasiec.

Farmaceuta

Kiedy pojawiła się wysypka?

Pozwala określić czas trwania objawów, co jest istotne przy decyzji o leczeniu przeciwwirusowym lub objawowym.

Pacjent

Wysypka pojawiła się 3 dni temu.

Początek choroby jest świeży, w razie potrzeby można rozważyć szybkie wdrożenie leczenia przeciwwirusowego pod kontrolą lekarza.

Farmaceuta

Czy żona chorowała w dzieciństwie na ospę wietrzną?

Choroba półpaścowa występuje u osób, które wcześniej przebyły ospę wietrzną, więc to pytanie potwierdza ryzyko zachorowania.

Pacjent

Chorowała na ospę wietrzną w dzieciństwie.

Prawidłowa historia choroby potwierdza ryzyko wystąpienia półpaśca.

Farmaceuta

Czy żona jest w ciąży albo ma chorobę wrzodową lub choroby serca?

Pozwala wykluczyć przeciwwskazania do stosowania niektórych leków przeciwbólowych (np. NLPZ) lub miejscowych preparatów.

Pacjent

Nie jest w ciąży, nie ma żadnej z wymienionych chorób.

Brak przeciwwskazań do standardowego stosowania leków przeciwbólowych i miejscowych preparatów łagodzących świąd.

Problem lekowy

Problem lekowy:Brak leczenia | Występowanie:Rzeczywisty

Mąż pacjentki opisuje typową dla półpaśca wysypkę.

Objawy półpaśca

Półpasiec to uczynnienie utajonego zakażenia wirusowego wywołanego przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (ang. varicella zoster virus, VZV, formalnie ludzki herpeswirus typu 3, ang. Human herpesvirus 3), to ten sam wirus, który przy pierwszym zakażeniu wywołuje ospę wietrzną. Choroba może wystąpić u wszystkich osób, które przebyły w przeszłości ospę wietrzną¹.

Objawy półpaśca to występująca jednostronnie bolesna i swędząca wysypka o charakterze pęcherzyków umiejscowionych na obszarach skóry unerwionych przez jeden nerw i zwykle nieprzekraczająca linii środkowej ciała (stąd nazwa choroby „pół-pasiec”). Wysypka najczęściej występuje na tułowiu wzdłuż nerwu międzyżebrowego. Świeże wykwity stopniowo zasychają w ciągu 3–5 dni z wytworzeniem strupków. Wystąpienie wysypki jest zwykle poprzedzone pieczeniem, swędzeniem, mrowieniem i bólami, które mogą się utrzymać przez cały czas choroby, trwającej zwykle od 2 do 4 tygodni².

Leczenie półpaśca

Zastosowanie leków przeciwwirusowych, takich jak acyklowir (Hascovir, Heviran) lub walacyklowir (Vaciclor) wleczeniu półpaśca zalecane jest u chorych z upośledzoną odpornością, w wieku ≥50 lat lub tych, u których występuje umiarkowany lub silny ból, lub osutka jest co najmniej umiarkowana bądź zlokalizowana poza tułowiem³. Włączenie leczenia zalecane jest jak najwcześniej – najlepiej do 72 godzin od wystąpienia objawów. W razie wystąpienia bólu zalecane jest stosowanie leków przeciwbólowych zgodnie ze schematem drabiny analgetycznej^4,5. Co istotne, nie zaleca się miejscowych leków przeciwwirusowych, antybiotyków ani leków przeciwbólowych w postaci pudru i papek, gdyż ich stosowanie sprzyja nadkażeniom zmian skórnych³.

Interwencja

Pacjentkęwsparto w następujący sposób:

• Przekazanie informacji ustnej.Mężowi pacjentki wyjaśniono, że jego żona najprawdopodobniej choruje na półpasiec, który jest spowodowany przez ten sam wirus co ospa wietrzna. Wytłumaczono, że u większości pacjentów wysypka przechodzi samoistnie po około 3 tygodniach.
• Rekomendacja preparatu bez recepty.Jako lek przeciwbólowy zarekomendowano diklofenak w postaci kapsułek. Zalecono również dezynfekcję wykwitów z użyciem preparatu oktenidyny z fenoksyetanolem (Octenisept). Podpowiedziano, że w przypadku dokuczliwego świądu można u pacjentki zastosować produkty dedykowane dzieciom chorym na ospę np. piankęPoxClin Cool Mousse lub żelVirasoothe Spray gel.

Uzasadnienie interwencji

Według wytycznych S2k z 2020 roku leczenie ostrego bólu w przebiegu półpaśca powinno się opieraćna stosowaniuleków doustnych, a nie miejscowych. Wyboru leku przeciwbólowego należy dokonać przy pomocy drabiny analgetycznej, czyli schematu farmakologicznego leczenia bólu zdefiniowanego przez WHO⁴.

W leczeniu bólu ostrego w przebiegu półpaśca rekomendowane są leki z I stopnia drabiny analgetycznej, takie jak^4,6:

• NLPZ:
  • ibuprofen (Nurofen),
  • ketoprofen (Ketonal),
  • deksketoprofen (Dexak),
  • naproksen (Apo-Napro Fast),
  • diklofenak (Voltaren Express Forte),
  • nimesulid (Nimesil, Aulin)
• paracetamol (Apap).

Według wspomnianych wytycznych można rekomendować pacjentom miejscowe leczenie dopasowane do etapu rozwoju choroby. Do preparatów, jakie można zalecać, należą żele lub płyny o działaniu antyseptycznym, a także preparaty o działaniu chłodzącym lub przeciwzapalnym⁴.