XR, SR, CR, ODT, ZOK czy XL: co znaczą skróty w nazwach leków?

Co oznaczają akronimy w nazwach handlowych… i jakie mają naprawdę znaczenie: MR, SR, XL, XR, LA, retard, HBS, Modutab, prolongatum, long, Uno, CR, ZOK, ZK, OCAS, RPD, Melt, Q-Tab, swift, ODT, instant, Zydis, ORO, Dis, QUICKTAB, EC, EN, SL. Akronimy w nawach handlowych mogą oznaczać postać leku, nazwę firmy lub nazwę leku dodatkowego. Poniżej wyjaśniliśmy, co oznaczają poszczególne skróty.

Czy stosowanie skrótów w nazwach leków jest uregulowane?

Akronimy używane w nazwach handlowych niektórych produktów leczniczych mogą wiele mówić o charakterystyce postaci leku, lecz należy pamiętać o tym, że ich stosowanie nie jest w żaden sposób regulowane. Istnieje całkowita dowolność w umieszczaniu w nazwach takich określeń jak CR, MR czy XR. W efekcie na rynku polskim mamy biorównoważne preparaty, których lekarze i farmaceuci boją się zamieniać z uwagi na wątpliwości co do kinetyki uwalniania. Przykładem może być bursztynian metoprololu dostępny pod różnymi nazwami handlowymi takimi jak:

1. Betaloc ZOK – nazwa sugeruje, że substancja lecznicza będzie uwalniać się z kinetyką zerowego rzędu (niezależnie od stężenia, lek uwalnia stałą dawkę: 100 mg >90 mg > 80 mg itd.)
2. Symlok SR – nazwa sugeruje, że uwalnianie może nie odbywać się już z kinetyką zerowego rzędu, lecz np. pierwszego (uwalnia się stały ułamek substancji leczniczej w jednostce czasu 100 mg > 50 mg > 25 mg > 12,5 mg itd.)
3. Iviprolol – brak akronimu może sugerować natychmiastowe uwalnianie. Jednak we wszystkich 3 przypadkach mamy do czynienia z postaciami o modyfikowanym uwalnianiu z kinetyką zbliżoną do kinetyki zerowego rzędu.

Podobnie jest z postaciami ODT (rozpadającymi się w jamie ustnej) – niektórzy producenci w ogóle nie oznaczają leków takimi wyrażeniami jak Q-Tab, Instant czy swift. Przykładem mogą być Anzorin, Mel czy Trosicam. Dokonując substytucji, trzeba mieć zawsze na uwadze możliwe różnice w budowie tabletki. W osobnym artykule przygotowano gotową do wydruku ulotkę informacyjną dla pacjentów.

Które skróty oznaczają postać leku?

Akronimy będące fragmentami nazw leków zarejestrowanych w Polsce przedstawia tabela poniżej.

Postać	Akronim	Znaczenie	Przykłady leków
postacie o przedłużonym uwalnianiu	MR – modified release	zmodyfikowane uwalnianie	Preductal MR, Diaprel MR, Ceclor MR
	SR – sustained release, slow release	podtrzymane uwalnianie, powolne uwalnianie	Symlok SR, Tertensif SR, Diuresin SR, Anafranil SR, Doreta SR
	XL – extended liberation	przedłużone uwalnianie	Cardura XL, Kamiren XL, Faxolet XL, Lescol XL
	XR – extended release	przedłużone uwalnianie	Trittico XR, Glucophage XR, Kwetaplex XR, Uprox XR, Wellbutrin XR
	LA – long-acting	długo działający	Zoladex LA
	retard	spowolnione uwalnianie (NIE opóźnione)	Dicloberl retard, Dicloratio retard, Dilzem retard, Duspatalin retard, Ketilept retard, Rantudil retard, Euphyllin CR retard, Metindol retard, Pentohexal 600 retard
	HBS – hydrodynamically balanced system	system hydrodynamicznie zrównoważony, kapsułki flotacyjne	Madopar HBS
	Modutab	modyfikowane uwalnianie	Requip-Modutab
	prolongatum	przedłużone uwalnianie	Hemofer prolongatum, Majamil prolongatum, Polfilin prolongatum, Kalipoz prolongatum
	long	przedłużone uwalnianie	Ipres long, Euphyllin long, Effox long, Doxalong
	Uno – jeden (pojedyncze dawkowanie)	przedłużone uwalnianie	Dalfaz Uno, Fromilid Uno, Ketonal Uno, Klacid Uno, Noax Uno, Olfen Uno
postacie o kontrolowanym uwalnianiu (uwalniające stałą dawkę API)	CR – controlled release	kontrolowane uwalnianie	Mediket CR, Tegretol CR, Trittico CR
	ZOK – zero-order kinetics	kinetyka zerowego rzędu	Betaloc ZOK
	ZK – zero-order kinetics	kinetyka zerowego rzędu	Beto ZK, Metocard ZK
	OCAS – oral controlled absorption system	doustny system o kontrolowanej absorpcji	Omnic Ocas
postacie rozpadające się w jamie ustnej	Q-Tab – quick tablet	„szybka” tabletka	Elicea Q-Tab, Yasnal Q-Tab, Mirzaten Q-Tab, Torendo Q-Tab, Prenessa Q-Tab
	swift	szybki, natychmiastowy	Zolafren-swift, Apra-swift, Amlozek-swift, Mozarin-swift
	ODT – orally disintegrating tablet, orodispersible tablet	tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej	Betaserc ODT, Donectil ODT, Cognezil ODT, Depralin ODT, Arbit ODT,
	instant	natychmiastowy	Imodium Instant
	Zydis	nazwa własna jednej z pierwszych technologii produkcji tabletek rozpadających się w jamie ustnej	Zofran Zydis
	Disperzi	rozpuszczanie	Olzax Disperzi
	ORO – orodispersible	orodyspergowalny	ApoEscitacin ORO, Remirta Oro
	RPD	liofilizat doustny w postaci krążka	Maxalt RPD
	Melt	liofilizat doustny w postaci krążka	Minirin melt
tabletki do sporządzania zawiesiny	Dis – dissolve	tabletki doustne/do sporządzania zawiesiny	Amotaks Dis
	QUICKTAB	tabletka do sporządzania zawiesiny doustnej/rozpadająca się w jamie ustnej	Amoksiklav QUICKTAB
formy o opóźnionym uwalnianiu	EC – enteric-coated	z otoczką dojelitową	Anapran EC
	EN – enteric	dojelitowe	Sulfasalazin EN Krk
tabletki podjęzykowe	SL – sublingual	podjęzykowe	Xanax SL

Co jeszcze mogą oznaczać skróty poza postacią?

Niektóre skróty oznaczają jednak zupełnie co innego, np. nazwę firmy:

• TZF – Tarchomińskie Zakłady Farmaceutyczne
• PPH – Polpharma
• WZF – Warszawskie Zakłady Farmaceutyczne
• GSK – Glaxo Smith Kline
• VP – Valeant Pharma

lub nazwę leku dodatkowego, np.:

• HCT – hydrochlorotiazyd, w Tensart HCT.

Czy odpowiednik ma zawsze tę samą kinetykę?

Należy mieć też na uwadze, że popularne zamienniki oryginalnych leków mogą byś odpowiednikami różnych jego postaci, np. odpowiednikami referencyjnej tamsulozyny o przedłużonym uwalnianiu (Omnic Ocas) są leki TamiPRAS, Bazetham Retard, Uprox XR. Są dostępne w tabletkach i można je stosować o dowolnej porze dnia niezależnie od posiłku. Natomiast odpowiednikami tamsulozyny w kapsułkach o modyfikowanym uwalnianiu (Omnic) jest Omsal, Tamsudil, Ranlosin czy Apo-Tamis, które mają inną kinetykę uwalniania i należy spożywać je tylko po posiłku, najlepiej pierwszym w ciągu dnia. Jeszcze ciekawiej jest z Trittico XR i Trittico CR: oba leki są w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu, jednak wykazują zupełnie inną kinetykę uwalniania, o czym pisaliśmy w osobnym artykule. Jak odróżnimy ich generyki, jak już pojawią się na rynku po wygaśnięciu patentu leku oryginalnego? 🙂