W przypadku zaburzeń trawiennych, zwłaszcza takich, które wywołane są nadmierną ilością zjedzonego pokarmu, wybieramy preparaty o działaniu wielokierunkowym. Działanie to powinno opierać się na: zwiększeniu wydzielania enzymów trawiennych i żółci, działaniu odtruwającym, rozkurczającym oraz redukującym zalegające gazy. Niejednokrotnie ratunkiem po „przejedzeniu” są także preparaty zobojętniające, które przynoszą natychmiastową ulgę przy zgadze poposiłkowej.
Substancje lecznicze wspomagające trawienie
Poniżej przedstawiono substancje, które obecne są w preparatach wspomagających procesy trawienne.
Substancje o działaniu żółciotwórczym i żółciopędnym
- Kwas dehydrocholowy
- Sylimaryna (pozyskiwana z owoców ostropestu plamistego)
- Cynaryna (pozyskiwana z liści karczocha zwyczajnego)
- Boldyna (pozyskiwana z liści boldo)
- Związki siarkowe (glukozynolany – obecne w korzeniu czarnej rzodkwi)
Substancje te działają na zasadzie pobudzania komórek wątroby do produkcji żółci, niezbędnej do trawienia tłuszczy. Niektóre z wymienionych substancji zamiast wspomagać produkcję, nasilają jej odpływ z przewodów żółciowych. Kwas dehydrocholowy oddziałuje bezpośrednio na miąższ wątroby i przyspiesza eliminację szkodliwych produktów przemiany materii. Sylimaryna działa antyoksydacyjnie i wspomaga leczenie zatruć (m.in. po spożyciu pokarmu). Cynaryna natomiast jest również skuteczna w obniżaniu poziomu cholesterolu LDL (lipoproteiny o niskiej gęstości).
Substancje rozbijające pęcherzyki gazu
- Symetykon i dimetykon – to syntetyczne substancje, które działają przez zmniejszenie napięcia powierzchniowego pęcherzyków gazu w jelitach. Gazy pękają lub zostają wchłonięte przez ścianki jelita, co zmniejsza efekt pełności i redukuje wzdęcia.
Enzymy trzustkowe
- Pankreatyna – zawiera enzymy trzustkowe: lipazę (która rozkłada tłuszcze), amylazę (rozkładającą cukry), proteazę (odpowiedzialną za trawienie białek), dzięki czemu wspomaga naturalne procesy trawienne trzustki.
Substancje zobojętniające kwas solny
- Związki glinu (np. wodorotlenek glinu, fosforan glinu)
- Związki magnezu (np. wodorotlenek magnezu, węglan magnezu)
- Związki wapnia (np. węglan wapnia)
- Związki sodu (wodorowęglan sodu)
Substancje na zasadzie reakcji chemicznej neutralizują nadmiar drażniącego kwasu solnego. Przynoszą ulgę w przypadku zgagi lub pieczenia pojawiającego się po spożyciu pokarmu. Mogą natomiast zwalniać trawienie, ponieważ zmniejszają ilość kwasu solnego, który aktywuje niektóre enzymy trawienne.
Substancje rozkurczające (wspomagająco)
- Drotaweryna
- Butylobromek hioscyny
- Cytrynian alweryny
- Mentol (pozyskiwany z mięty pieprzowej)
- Hymekromon
Substancje te (z wyjątkiem hymekromonu, który rozkurcza drogi żółciowe) działają rozkurczająco na mięśnie gładkie w całym przewodzie pokarmowym. Są skuteczne w przypadku bolesnych skurczów dróg żółciowych i jelit, ułatwiając swobodne przesunięcie się zalegających pęcherzyków gazu.
Inne substancje
- Ornityna i cholina – ornityna przekształca toksyczny amoniak w mocznik, który jest wydalany z organizmu. Posiada funkcje detoksykacyjne i zmniejsza obciążenie wątroby. Cholina wspiera produkcję żółci i jej transport. Wspomaga procesy naprawcze wątroby.
- Surowce roślinne, zawierające lecznicze substancje roślinne, np.: mięta pieprzowa, melisa lekarska, rumianek pospolity, arcydzięgiel litwor, koper włoski, ubiorek gorzki, lukrecja gładka, mniszek lekarski.
Pozyskane z roślin substancje wykazują działanie: stymulujące wydzielanie soków i enzymów trawiennych, przyśpieszające trawienie ciężkich pokarmów, pobudzające „leniwe” jelita, ochronne na błonę śluzową żołądka, działanie wiatropędne, rozkurczowe oraz przeciwzapalne i regenerujące.
Preparaty apteczne wspomagające pracę układu trawiennego
W obrocie aptecznym dostępnych jest wiele preparatów wspomagających metabolizm. Poniżej przedstawiono preparaty o różnym kierunku działania wraz z ich wyróżniającymi się cechami.
| Nazwa preparatu handlowego i status | Składniki aktywne | Mechanizm ulgi | Postać | Wiek | Zalety | Wady |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Sylimarol 70 mg | Sylimaryna | Zwiększa trawienie tłuszczy, chroni i regeneruje wątrobę | Tabletki drażowane | Od 18. r.ż. | Sprawdzony skład i działanie, status leku | Działa powoli |
| Raphacholin C | Kwas dehydrocholowy, rzodkiew, karczoch, węgiel, olejek miętowy | Rzodkiew stymuluje skurcz pęcherzyka żółciowego i wyrzut żółci, co pozwala strawić tłusty pokarm | Tabletki drażowane | Nie stosować poniżej 10. r.ż. | Sprawdzony skład, status leku, zawiera węgiel, który wspomaga łagodzenie objawów niestrawności | Może powodować „odbijanie się” rzodkwią, węgiel barwi stolec na czarno |
| Cynarex | Cynaryna | Stymulacja wydzielania żółci i ułatwienie trawienia, wspomaga usuwanie toksyn, pomocniczo obniża poziom „złego” cholesterolu | Tabletki | Od 14. r.ż. | Może obniżać poziom cholesterolu, status leku | Nie przeprowadzono badań dotyczących interakcji z innymi lekami[1] |
| Boldaloin | Aloes, boldyna | Usprawnia odpływ żółci, drażni jelita i wymusza wypróżnienie | Tabletki | Od 12. r.ż. | Pomaga, gdy przejedzeniu towarzyszą zaparcia – działa lekko przeczyszczająco | Może wywołać biegunkę, przeciwwskazany w ciąży |
| Iberogast | 9 ziół (ubiorek gorzki, arcydzięgiel, rumianek, kminek, ostropest plamisty, melisa, mięta pieprzowa, glistnik, lukrecja) | Redukuje nudności, zgagę, skurcze, uczucie „pełności” – pobudza żołądek do ruchów (prokinetyk). Pokarm nie zalega i nie fermentuje | Krople | Od 6. r.ż. | Bogaty, ziołowy skład, działa szybko, wielokierunkowo | Wyższa cena, zawiera alkohol |
| Kreon Travix, Pangrol | Pankreatyna | Dostarcza gotowe enzymy trawienne | Kapsułki | Brak ograniczenia wiekowego | Status leku, brak bezwzględnych przeciwwskazań u kobiet w ciąży – dozwolony po konsultacji z lekarzem[2] | Cena, kapsułki należy połykać w całości, co może być utrudnieniem dla dzieci |
| Espumisan | Symetykon | Rozbija bąbelki gazu i zmniejsza napięcie brzucha | Kapsułki, krople | Kapsułki od 6. r.ż. Krople – brak ograniczenia wiekowego | Bezpieczny, działa szybko, można stosować w ciąży | Działa tylko na gazy |
| Verdin Complexx | Karczoch, kurkuma, rozmaryn | Pobudza wydzielanie żółci i soków trawiennych, bez gwałtownych skurczów | Tabletki, krople | Od 18. r.ż. | Występuje również w kroplach, które nie posiadają alkoholu | Działa doraźnie, przeznaczony wyłącznie dla osób dorosłych, suplement |
| Verdin Max | Ostryż długi (wyciąg z kurkumy) | Wspiera trawienie tłuszczy | Kapsułki | Od 18. r.ż. | Wysoka koncentracja składnika, wystarczy 1 kapsułka dziennie, małe kapsułki | Działa doraźnie, przeznaczony wyłącznie dla osób dorosłych, suplement |
| Hepatil | Ornityna, cholina | Usprawnia metabolizm lipidów, neutralizuje amoniak, który powstaje w trakcie trawienia dużych ilości mięsa i nabiału | Tabletki | Od 7. r.ż. | Działa odtruwająco, wspomaga procesy naprawcze | |
| Mięta fix / Koper włoski fix | Liście mięty, owoc kopru | Mięta pobudza soki trawienne, a koper działa wiatropędnie | Saszetka / torebka | Od 4. r.ż. | Tańsza opcja, naturalne składniki, miętę można stosować w ciąży (w umiarkowanych ilościach) | Słabsze działanie |
| Krople żołądkowe | Mięta pieprzowa, dziurawiec zwyczajny, kozłek lekarski, nalewka gorzka, goryczka żółta, owoc pomarańczy gorzkiej | Substancje gorzkie pobudzają wydzielanie soków trawiennych¸ działają rozkurczająco na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, zmniejszają wzdęcia i działają uspokajająco | krople | Od 12. r.ż (Aflofarm) Od 18. r.ż (Amara) | Tanie, działają szybko, status leku | Gorzki smak, zawartość alkoholu, przeciwwskazane w ciąży, interakcje (jeśli w składzie jest dziurawiec) |
| No-Spa Buscopan Scopolan | Drotaweryna Hioscyna | Stosowane wspomagająco w silnych skurczach w obrębie całego przewodu pokarmowego, działanie rozluźniające | Tabletki | Od 6. r.ż. | Status leku, silnie redukuje skurcze i kolki | Nie wspomaga trawienia, nie redukuje wzdęć. Może maskować przyczynę problemu |
| Gaviscon | Wodorowęglan sodu, alginian sodu, węglan wapnia | Alginian tworzy osłonę żelową na treści żołądkowej, lek zapobiega cofaniu się kwasu do przełyku, redukuje zgagę | Tabletki do rozgryzania i żucia, zawiesina doustna | Od 12. r.ż. (poniżej tego wieku – po konsultacji z lekarzem) | Szybka ulga, status leku | Leczenie objawowe |
| Maalox | Wodorotlenek glinu, wodorotlenek magnezu | Neutralizują kwas solny, redukują zgagę i pieczenie | Tabletki do ssania lub żucia, zawiesina doustna | Od 6. r.ż. (ostrożnie u dzieci poniżej 6. r.ż.)[3] | Może być stosowany w ciąży i okresie karmienia piersią, możliwe zastosowanie młodszych dzieci | Leczenie objawowe, możliwe zaparcia (glin) lub biegunka (magnez) |
W przypadku pacjenta z kamicą żółciową odradź stosowanie leków żółciopędnych. Silne skurcze woreczka mogą nasilić atak kolki. Pacjentom, u których występują również zaparcia, poleć preparat, który dodatkowo zawiera w swoim składzie substancję przeczyszczającą.
Piśmiennictwo
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cynarex, 250 mg, tabletki. Pobrano z https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/medicinal-products/1628/characteristic ⬏
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Kreon Travix, 10 000 j. Ph. Eur, kapsułki dojelitowe. Pobrano z https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/medicinal-products/23560/characteristic ⬏
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Maalox, 400 mg + 400 mg, tabletki do ssania. Pobrano z https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/medicinal-products/8232/characteristic ⬏