Baklofen

Lek zwiotczający mięśnie o działaniu ośrodkowym, agonista receptora GABA-B, stosowany w stanach spastycznych. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych w postaci tabletek doustnych (10 mg i 25 mg). Zmniejsza nadmierne napięcie mięśni szkieletowych w przebiegu stwardnienia rozsianego, chorób i urazów rdzenia kręgowego oraz mózgowego porażenia dziecięcego.

Działanie baklofenu

Baklofen jest lekiem zwiotczającym mięśnie o działaniu ośrodkowym, będącym agonistą receptora GABA-B. Zmniejsza nadmierne napięcie mięśni szkieletowych spowodowane uszkodzeniem rdzenia kręgowego, hamując na jego poziomie odruchy zarówno mono-, jak i polisynaptyczne. Dzięki temu działa inaczej niż leki zwiotczające działające bezpośrednio na mięsień, przynosząc ulgę w spastyczności pochodzenia rdzeniowego i mózgowego.

Lek działa krótko, dlatego dawkę dobową dzieli się zwykle na trzy podania, a leczenie rozpoczyna od małych dawek stopniowo je zwiększanych.

Farmakologia

Baklofen zmniejsza nadmierne napięcie mięśni szkieletowych spowodowane uszkodzeniem rdzenia kręgowego, równocześnie i w równym stopniu hamując odruchy skórne oraz napięcie mięśni, przy jedynie niewielkim obniżeniu amplitudy odruchów ścięgnistych. Mechanizm tego działania polega prawdopodobnie na hiperpolaryzacji wstępujących nerwów i hamowaniu odruchów mono- oraz polisynaptycznych na poziomie rdzenia kręgowego. Ponieważ w dużych dawkach lek może powodować zahamowanie czynności ośrodkowego układu nerwowego, sugeruje się, że działa on również na ośrodki leżące powyżej rdzenia kręgowego^1,2.

Farmakokinetyka

Baklofen wchłania się szybko i prawie całkowicie z przewodu pokarmowego, przy czym stopień wchłaniania zmniejsza się po zastosowaniu większych dawek. Stężenie maksymalne (C_max) wynoszące 500–600 ng/ml osiągane jest po 2–3 godzinach od podania, a stężenie powyżej 200 ng/ml utrzymuje się przez 8 godzin^1,2.

Baklofen przenika przez barierę łożyskową, a do mleka kobiecego przechodzi w minimalnej ilości. Około 30% wiąże się z białkami surowicy krwi.

Baklofen w niewielkim stopniu podlega metabolizmowi – około 15% przyjętej dawki ulega przemianie w wątrobie w przebiegu dezaminacji. Okres półtrwania (t_½) wynosi od 2,5 do 4 godzin. Lek jest wydalany z moczem w 70–80%, w postaci niezmienionej lub metabolitów, a reszta z kałem, przy czym po podaniu doustnym jest prawie całkowicie wydalany w ciągu 72 godzin^1,2.

Wskazania leków z baklofenem

Baklofen w tabletkach doustnych stosuje się na receptę w stanach spastycznych występujących w przebiegu stwardnienia rozsianego oraz innych uszkodzeń rdzenia kręgowego, takich jak guzy rdzenia, jamistość rdzenia, choroby neuronów ruchowych, poprzeczne zapalenie rdzenia i urazy rdzenia kręgowego, a także w stanach spastycznych po udarach naczyniowych mózgu, w porażeniu mózgowym, zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych i po urazach głowy^1,2.

U dzieci i młodzieży w wieku do 18 lat baklofen jest wskazany w leczeniu objawowym stanów spastycznych pochodzenia mózgowego, szczególnie powstałych w wyniku mózgowego porażenia dziecięcego, incydentów naczyniowo-mózgowych, zmian nowotworowych lub choroby zwyrodnieniowej mózgu. Jest również wskazany w stanach spastycznych mięśni powstałych na skutek infekcji i chorób rdzenia kręgowego, zmian zwyrodnieniowych, urazów oraz zmian nowotworowych, jak i o nieznanym pochodzeniu, w tym w stwardnieniu rozsianym, spastycznym porażeniu rdzenia kręgowego, stwardnieniu zanikowym bocznym, jamistości rdzenia i poprzecznym zapaleniu rdzenia^1,2.

Dawkowanie baklofenu

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli, rozpoczęcie leczenia	5 mg 3 razy na dobę, zwiększane co 3 dni o 5 mg na dawkę	–
Dorośli, dawka skuteczna u większości pacjentów	30–75 mg na dobę w dawkach podzielonych	100 mg
Dorośli wymagający większych dawek	75–100 mg na dobę (tabletki 25 mg)	100 mg
Dzieci i młodzież do 18 lat	początkowo ok. 0,3 mg/kg mc. na dobę w 2–4 dawkach, podtrzymująco 0,75–2 mg/kg mc. na dobę	40 mg (poniżej 8 lat), 60 mg (powyżej 8 lat)
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i dializowani	zmniejszyć do 5 mg na dobę	5 mg

Dawkę ustala się indywidualnie, dążąc do najmniejszej skutecznej dawki niewywołującej objawów niepożądanych. U dorosłych leczenie rozpoczyna się od 5 mg (½ tabletki 10 mg) 3 razy na dobę, zwiększając dawkę co 3 dni kolejno do 10 mg, 15 mg i 20 mg 3 razy na dobę, a w razie potrzeby bardzo ostrożnie dalej. U większości pacjentów skuteczne działanie występuje po dawce 30–75 mg na dobę¹.

U pacjentów wymagających większych dawek (75–100 mg na dobę) stosuje się tabletki o mocy 25 mg. Nie należy przekraczać dawki 100 mg na dobę².

Tabletkę 10 mg można podzielić na równe dawki dzięki linii podziału. U pacjentów w podeszłym wieku dawkę należy zwiększać ze szczególną ostrożnością ze względu na większe ryzyko działań niepożądanych. Baklofenu w postaci tabletek nie należy stosować u dzieci o masie ciała poniżej 33 kg. Produkt przyjmuje się w czasie posiłków^1,2.

Istotne przeciwwskazania do stosowania baklofenu

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

Baklofen jest przeciwwskazany u pacjentów z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu baklofenu

Zakaz nagłego odstawienia

Baklofenu nie należy odstawiać nagle. Produkt zawsze, o ile nie występują ciężkie działania niepożądane, odstawia się powoli, stopniowo zmniejszając dawkę w ciągu około 1–2 tygodni. Po nagłym odstawieniu, zwłaszcza po długotrwałym stosowaniu, notowano stany lękowe i stany splątania, majaczenie, omamy, zaburzenia psychotyczne, manię lub paranoję, drgawki (stan padaczkowy), dyskinezę, tachykardię, hipertermię, rabdomiolizę oraz przemijające nasilenie spastyczności w wyniku efektu z odbicia^1,2.

Zaburzenia psychiczne i choroby układu nerwowego

Leczenie baklofenem może spowodować zaostrzenie porfirii, stwierdzonej w wywiadzie choroby alkoholowej, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń psychotycznych, schizofrenii, zaburzeń depresyjnych lub maniakalnych, stanów splątania lub choroby Parkinsona, dlatego u pacjentów z tymi zaburzeniami należy zachować ostrożność i ściśle ich nadzorować^1,2.

Ryzyko zachowań samobójczych

U pacjentów leczonych baklofenem notowano przypadki samobójstw i zdarzeń związanych z samobójstwem, w większości u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak zaburzenia spożycia alkoholu, depresja lub wcześniejsze próby samobójcze. Pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka należy ściśle nadzorować, a ich samych i ich opiekunów uczulić na obserwację pogorszenia stanu klinicznego oraz pojawienia się myśli lub zachowań samobójczych^1,2.

Ryzyko nadużywania i uzależnienia

Zgłaszano przypadki niewłaściwego stosowania, nadużywania i uzależnienia od baklofenu. Należy zachować ostrożność u pacjentów nadużywających w przeszłości substancji psychoaktywnych i obserwować, czy nie występują u nich objawy takie jak zwiększanie dawki, aktywne poszukiwanie leku lub rozwój tolerancji^1,2.

Padaczka i obniżenie progu drgawkowego

Baklofen może obniżać próg drgawkowy. Pacjenci z padaczką wymagający równoczesnego leczenia baklofenem powinni pozostawać pod stałą kontrolą kliniczną i EEG, ponieważ obserwowano zmniejszenie skuteczności leków przeciwdrgawkowych oraz zmiany w zapisie EEG^1,2.

Zaburzenia czynności nerek

Baklofen jest wydalany z moczem głównie w postaci niezmienionej, dlatego u pacjentów z osłabioną czynnością nerek należy go stosować ostrożnie, a u pacjentów ze schyłkową chorobą nerek tylko wtedy, gdy oczekiwane korzyści przewyższają ryzyko. U pacjentów z osłabioną czynnością nerek obserwowano neurologiczne objawy przedawkowania, w tym objawy toksycznej encefalopatii (splątanie, dezorientację, senność, obniżony poziom świadomości), dlatego wymagają oni uważnej obserwacji, a dobową dawkę należy odpowiednio zmodyfikować^1,2.

Encefalopatia

U pacjentów otrzymujących baklofen w dawkach terapeutycznych odnotowano przypadki encefalopatii z objawami takimi jak senność, obniżony poziom świadomości, dezorientacja, mioklonie i śpiączka, ustępujące po przerwaniu leczenia. W razie wystąpienia objawów encefalopatii należy przerwać stosowanie baklofenu^1,2.

Choroby współistniejące wymagające ostrożności

Baklofen należy stosować ostrożnie u pacjentów z udarem mózgowym, zaburzeniami układu oddechowego oraz zaburzeniami czynności wątroby, a także u pacjentów ze zwiększonym napięciem zwieracza pęcherza moczowego, u których może wystąpić zatrzymanie moczu. Ostrożność jest też potrzebna u pacjentów, u których utrzymanie pionowej pozycji ciała i równowagi lub zwiększenie zakresu ruchów zależy od wzmożonego napięcia mięśni^1,2.

Kontrola badań laboratoryjnych

U niektórych pacjentów leczonych baklofenem obserwowano zwiększenie aktywności AspAT, fosfatazy alkalicznej oraz zwiększenie stężenia glukozy w surowicy, dlatego wskazane jest wykonanie badań laboratoryjnych, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby oraz z cukrzycą^1,2.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Baklofen może działać uspokajająco i osłabiać koncentrację, dlatego pacjenci w trakcie leczenia nie powinni prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn, a także wykonywać innych niebezpiecznych czynności^1,2.

Interakcje baklofenu

Leki działające na ośrodkowy układ nerwowy i alkohol + baklofen

Baklofen stosowany równocześnie z innymi lekami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy lub z alkoholem nasila ich działanie uspokajające^1,2.

Sole litu + baklofen

Baklofen może nasilić nadczynność ruchową u pacjentów stosujących równocześnie sole litu^1,2.

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne + baklofen

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne mogą nasilać działanie baklofenu i w znacznym stopniu zmniejszać napięcie mięśniowe^1,2.

Leki obniżające ciśnienie krwi + baklofen

Baklofen nasila działanie leków obniżających ciśnienie krwi, co może powodować konieczność zmiany ich dawkowania^1,2.

Leki upośledzające czynność nerek + baklofen

Leki, które mogą spowodować niewydolność nerek, na przykład ibuprofen, opóźniają wydalanie baklofenu, co jest przyczyną wystąpienia działań toksycznych^1,2.

Lewodopa z karbidopą + baklofen

W przypadku równoczesnego zastosowania baklofenu u pacjentów z chorobą Parkinsona leczonych preparatami lewodopy z karbidopą mogą wystąpić stany splątania, omamy i pobudzenie^1,2.

Fentanyl + baklofen

Baklofen przedłuża analgezję wywołaną przez fentanyl^1,2.

Działania niepożądane baklofenu

Działania niepożądane występują najczęściej podczas szybkiego zwiększania dawki lub stosowania dużych dawek, a także u pacjentów w podeszłym wieku, i są zazwyczaj przemijające, ustępując po zmniejszeniu dawki.

Uspokojenie, senność i zaburzenia świadomości

Uspokojenie i senność są działaniem bardzo częstym (), a splątanie bardzo częstym () zaburzeniem psychicznym. Bezsenność i dezorientacja występują często ()^1,2.

Zaburzenia neurologiczne

Uczucie pustki w głowie, bóle głowy, zawroty głowy i ataksja występują często (), a parestezje oraz upośledzenie mowy rzadko ()^1,2.

⚠ Encefalopatia i zespół bezdechu sennego

Encefalopatia oraz zespół bezdechu sennego mają nieznaną częstość (). Przypadki zespołu ośrodkowego bezdechu sennego obserwowano w związku z podawaniem baklofenu w dużych dawkach (co najmniej 100 mg) u pacjentów uzależnionych od alkoholu^1,2.

Euforia, pobudzenie, depresja i objawy psychotyczne

Euforia, pobudzenie, depresja, omamy i koszmary nocne występują rzadko ()^1,2.

Obniżenie progu drgawkowego

Obniżenie progu drgawkowego i zwiększenie liczby napadów drgawkowych, szczególnie u pacjentów z padaczką, występuje rzadko ()^1,2.

⚠ Zaburzenia oddechowe

Depresja oddechowa występuje często (), a zahamowanie oddechu rzadko (). Uczucie zatkania nosa ma nieznaną częstość ()^1,2.

Zaburzenia oka

Zaburzenia widzenia, zaburzenia akomodacji i oczopląs występują często ()^1,2.

Obniżenie ciśnienia krwi i zaburzenia serca

Obniżenie ciśnienia krwi występuje często (), a omdlenia i obrzęk kostek rzadko (). Zmniejszenie pojemności minutowej serca, uczucie duszności, kołatanie serca i bóle w klatce piersiowej występują rzadko ()^1,2.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności są działaniem bardzo częstym (), a suchość w ustach, zaburzenia smaku, jadłowstręt, odruchy wymiotne, wymioty, zaparcia i biegunka występują często (). Bóle brzucha są rzadkie (), a dodatni wynik badania na krew utajoną w kale ma nieznaną częstość ()^1,2.

Zaburzenia wątroby

Zaburzenia czynności wątroby występują rzadko ()^1,2.

Zaburzenia skóry

Wysypka i nadmierna potliwość występują często (), a świąd ma nieznaną częstość ()^1,2.

Osłabienie siły mięśniowej i objawy mięśniowe

Osłabienie siły mięśniowej, bóle mięśni i drżenie występują często (). U niektórych pacjentów obserwowano nasilenie stanów spastycznych jako paradoksalną reakcję na produkt leczniczy^1,2.

Zaburzenia układu moczowego

Wielomocz, mimowolne oddawanie moczu i bolesne oddawanie moczu występują często (), a zatrzymanie moczu, moczenie nocne i krwiomocz rzadko ()^1,2.

Zaburzenia układu rozrodczego

Zaburzenia wytrysku i impotencja występują rzadko ()^1,2.

Zaburzenia ogólne i zwiększenie masy ciała

Osłabienie, zmęczenie, wyczerpanie i hipotermia występują często (), a zwiększenie masy ciała ma nieznaną częstość ()^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a baklofen

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych brak jest kontrolowanych badań zastosowania baklofenu u kobiet w ciąży, a lek przenika przez łożysko. Produkt może być stosowany w czasie ciąży tylko wtedy, gdy zdaniem lekarza korzyści wynikające z leczenia matki przewyższają ewentualne ryzyko dla płodu^1,2.

Karmienie piersią a baklofen

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych baklofen przenika do mleka kobiecego, dlatego nie zaleca się karmienia piersią w czasie przyjmowania produktu leczniczego^1,2.

Produkty handlowe z baklofenem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Baclofen Polpharma	tabletki 10 mg	Rp
Baclofen Polpharma	tabletki 25 mg	Rp