Tolperyzon

Lek zwiotczający mięśnie działający ośrodkowo (grupa „inne leki działające ośrodkowo”, kod ATC M03BX04). Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych w postaci tabletek powlekanych w dwóch mocach (50 mg i 150 mg). Stosowany w leczeniu objawowym spastyczności po udarze mózgu u dorosłych. W odróżnieniu od wielu leków działających na ośrodkowy układ nerwowy tolperyzon ma niski potencjał wywoływania sedacji.

Działanie tolperyzonu

Tolperyzon to lek zwiotczający mięśnie działający ośrodkowo, czyli zmniejszający napięcie mięśni szkieletowych poprzez wpływ na struktury nerwowe, a nie bezpośrednio na sam mięsień. Wykazuje duże powinowactwo do tkanki nerwowej i osiąga największe stężenia w pniu mózgu, rdzeniu kręgowym i tkance nerwów obwodowych.

Budowa chemiczna tolperyzonu przypomina budowę lidokainy, co ma znaczenie kliniczne przy ocenie ryzyka reakcji nadwrażliwości. Mimo działania na ośrodkowy układ nerwowy jego zdolność do wywoływania senności jest niska.

Farmakologia

Dokładny mechanizm działania tolperyzonu nie jest w pełni poznany. Najważniejszym jego działaniem jest hamowanie czynności odruchowej rdzenia kręgowego, wspomagane hamującym wpływem na drogi zstępujące rdzenia, i to działanie uznaje się za główne źródło jego przydatności leczniczej. Podobnie jak lidokaina tolperyzon stabilizuje błonę komórkową i zmniejsza pobudliwość elektryczną neuronów ruchowych oraz włókien czuciowych, działając zależnie od dawki hamująco na kanały wapniowe napięciowo-zależne, przez co obniża amplitudę i częstotliwość potencjałów czynnościowych oraz może zmniejszać uwalnianie przekaźników. Wykazuje ponadto słabe właściwości antagonistyczne wobec receptorów alfa-adrenergicznych i muskarynowych^1,2.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym tolperyzon jest dobrze wchłaniany z jelita cienkiego, a maksymalne stężenie w osoczu osiąga w ciągu 0,5–1,5 godziny od przyjęcia. Wskutek nasilonego efektu pierwszego przejścia biodostępność wynosi tylko około 20%.

Przyjęcie leku z posiłkiem o dużej zawartości tłuszczu zwiększa dostępność biologiczną o około 100% i stężenie maksymalne (C_max) o około 45% w porównaniu z podaniem na czczo oraz wydłuża czas do osiągnięcia stężenia maksymalnego (t_max) o około 30 minut. Z tego względu tolperyzon należy przyjmować w czasie posiłku, a zbyt mała ilość spożytego pokarmu może zmniejszać jego dostępność biologiczną.

Tolperyzon jest intensywnie metabolizowany w wątrobie i nerkach, a działanie farmakologiczne jego metabolitów nie jest znane. Wydalanie zachodzi prawie wyłącznie z moczem (ponad 99%) w postaci metabolitów, a okres półtrwania (t_½) po podaniu doustnym wynosi około 2,5 godziny^1,2.

Wskazania leków z tolperyzonem

Preparaty z tolperyzonem, zarówno tabletki 50 mg, jak i 150 mg, są dostępne wyłącznie na receptę i mają to samo wskazanie: leczenie objawowe spastyczności po udarze mózgu u dorosłych. Obie moce służą temu samemu celowi, a różnią się jedynie zawartością substancji czynnej w tabletce, co ułatwia dobranie dawki dobowej^1,2.

Dawkowanie tolperyzonu

Grupa	Dawka dobowa (w 3 dawkach podzielonych)	Uwagi
Dorośli	150–450 mg	dawka średnia, dobierana wg zapotrzebowania i tolerancji
Umiarkowane zaburzenia czynności nerek	stopniowe, indywidualne zwiększanie dawki	konieczne ścisłe monitorowanie stanu pacjenta i czynności nerek
Ciężkie zaburzenia czynności nerek	nie zaleca się stosowania	–
Umiarkowane zaburzenia czynności wątroby	stopniowe, indywidualne zwiększanie dawki	konieczne ścisłe monitorowanie stanu pacjenta i czynności wątroby
Ciężkie zaburzenia czynności wątroby	nie zaleca się stosowania	–
Dzieci i młodzież	nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności	–

Tolperyzon podaje się doustnie, po posiłkach, popijając szklanką wody, a niedostateczna ilość spożytego pokarmu może zmniejszyć jego dostępność biologiczną. Zalecana dawka dobowa jest jednakowa dla obu mocy tabletek i wynosi 150–450 mg w trzech dawkach podzielonych^1,2.

Istotne przeciwwskazania do stosowania tolperyzonu

Nadwrażliwość na eperyzon

Tolperyzon jest przeciwwskazany u pacjentów z nadwrażliwością na eperyzon, lek podobny do niego pod względem budowy chemicznej^1,2.

Miastenia

Tolperyzon jest przeciwwskazany u pacjentów z miastenią^1,2.

Karmienie piersią

Tolperyzon jest przeciwwskazany w okresie karmienia piersią^1,2.

Ciąża, zwłaszcza pierwszy trymestr

Ciąża, szczególnie pierwszy trymestr, stanowi względne przeciwwskazanie do stosowania tolperyzonu, który w tym okresie można podawać tylko wtedy, gdy spodziewane korzyści uzasadniają potencjalne ryzyko dla płodu^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu tolperyzonu

Reakcje nadwrażliwości i anafilaksja

Najczęściej zgłaszanymi po wprowadzeniu tolperyzonu do obrotu działaniami niepożądanymi były reakcje nadwrażliwości, o nasileniu od łagodnych reakcji skórnych do ciężkich reakcji ogólnoustrojowych, w tym wstrząsu anafilaktycznego. Objawy mogą obejmować zaczerwienienie skóry, wysypkę, pokrzywkę, świąd, obrzęk naczynioruchowy, tachykardię, niedociśnienie tętnicze lub duszność. Pacjenta należy pouczyć, aby zwracał uwagę na takie objawy, a w razie ich wystąpienia natychmiast przerwał stosowanie leku i zasięgnął porady lekarza. Po przebytym epizodzie nadwrażliwości na tolperyzon nie wolno go stosować ponownie^1,2.

Kobiety i pacjenci z alergią w wywiadzie

Podwyższone ryzyko reakcji nadwrażliwości dotyczy kobiet oraz pacjentów z nadwrażliwością na inne leki lub z alergią w wywiadzie, na co przy wydawaniu leku warto zwrócić uwagę^1,2.

Nadwrażliwość na lidokainę

Ze względu na podobieństwo budowy chemicznej tolperyzonu do lidokainy u pacjentów ze znaną nadwrażliwością na lidokainę należy zachować zwiększoną ostrożność, ponieważ możliwe są reakcje krzyżowe^1,2.

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Doświadczenie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby jest ograniczone, a w tych grupach obserwowano większą częstość działań niepożądanych. Przy umiarkowanych zaburzeniach czynności tych narządów dawkę zwiększa się stopniowo i indywidualnie, ze ścisłym monitorowaniem stanu pacjenta oraz czynności nerek lub wątroby, natomiast przy ciężkich zaburzeniach czynności nerek lub wątroby stosowania tolperyzonu nie zaleca się^1,2.

Zawartość laktozy

Tabletki zawierają laktozę jednowodną, dlatego nie powinni ich przyjmować pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy^1,2.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Tolperyzon nie ma wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Pacjent, który podczas jego stosowania odczuwa zawroty głowy, senność, zaburzenia koncentracji, zaburzenia widzenia lub osłabienie mięśniowe, a także pacjent z padaczką, powinien skonsultować się z lekarzem^1,2.

Interakcje tolperyzonu

Substraty CYP2D6 + tolperyzon

Badania farmakokinetyczne z dekstrometorfanem wskazują, że tolperyzon może zwiększać stężenie we krwi leków metabolizowanych głównie przez izoenzym CYP2D6, takich jak tiorydazyna, tolterodyna, wenlafaksyna, atomoksetyna, dezypramina, dekstrometorfan, metoprolol, nebiwolol i perfenazyna. W badaniach in vitro nie stwierdzono natomiast istotnego hamowania ani indukcji innych izoenzymów CYP, a ze względu na różnorodność szlaków metabolicznych tolperyzonu nie oczekuje się wzrostu ekspozycji na sam tolperyzon przy jednoczesnym podaniu substratów CYP2D6^1,2.

Leki zwiotczające mięśnie działające ośrodkowo + tolperyzon

Choć potencjał tolperyzonu do wywoływania sedacji jest niski, przy jednoczesnym stosowaniu z innymi lekami zwiotczającymi mięśnie działającymi ośrodkowo należy rozważyć zmniejszenie dawki tolperyzonu^1,2.

Kwas niflumowy i inne NLPZ + tolperyzon

Tolperyzon nasila działanie kwasu niflumowego, dlatego przy jednoczesnym stosowaniu należy rozważyć zmniejszenie dawki kwasu niflumowego lub innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, jeżeli są stosowane^1,2.

Działania niepożądane tolperyzonu

⚠ Reakcje nadwrażliwości i anafilaksja

Reakcje nadwrażliwości są kluczowym problemem bezpieczeństwa tolperyzonu i odpowiadają za około 50–60% zgłoszeń otrzymanych po wprowadzeniu leku do obrotu, przy czym większość ma charakter łagodny i ustępuje samoistnie. Reakcja nadwrażliwości i reakcja anafilaktyczna występują rzadko (), a wstrząs anafilaktyczny – bardzo rzadko (). Obrzęk naczynioruchowy, w tym obrzęk twarzy i warg, zgłaszano z nieznaną częstością ()^1,2.

Zaburzenia układu nerwowego

Ból głowy, zawroty głowy i senność występują niezbyt często (), natomiast zaburzenia uwagi, drżenie, padaczka, hipoestezja (zmniejszenie reakcji na bodźce), parestezje i letarg – rzadko ()^1,2.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej, biegunka, uczucie suchości w jamie ustnej, dyspepsja i nudności są działaniem niezbyt częstym (), a ból brzucha, zaparcia, wzdęcia i wymioty występują rzadko ()^1,2.

Zaburzenia skóry

Alergiczne zapalenie skóry, nadmierna potliwość, świąd, pokrzywka i wysypka występują rzadko ()^1,2.

Zaburzenia serca i naczyniowe

Niedociśnienie tętnicze jest działaniem niezbyt częstym (). Dławica piersiowa, tachykardia, kołatanie serca i wypieki występują rzadko (), a bradykardia – bardzo rzadko ()^1,2.

Zaburzenia psychiczne

Bezsenność i zaburzenia snu są działaniem niezbyt częstym (), obniżona aktywność i depresja występują rzadko (), a splątanie – bardzo rzadko ()^1,2.

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Osłabienie mięśniowe, ból mięśniowy i ból kończyny są działaniem niezbyt częstym (), uczucie dyskomfortu w kończynach występuje rzadko (), a osteopenia (utrata masy kostnej) – bardzo rzadko ()^1,2.

Zaburzenia ogólne i osłabienie

Osłabienie, uczucie dyskomfortu i zmęczenie występują niezbyt często (), uczucie bycia nietrzeźwym, uczucie gorąca, pobudliwość i pragnienie – rzadko (), a uczucie dyskomfortu w klatce piersiowej – bardzo rzadko ()^1,2.

Inne zaburzenia i odchylenia w badaniach

Do działań rzadkich () należą nieostre widzenie, szumy uszne, zawroty głowy pochodzenia błędnikowego, duszność, krwawienie z nosa, przyspieszony oddech, łagodne uszkodzenie wątroby, mimowolne oddawanie moczu i białkomocz, a także brak łaknienia (niezbyt często, ). W badaniach diagnostycznych rzadko () obserwowano zmniejszone ciśnienie krwi, zwiększone stężenie bilirubiny we krwi, zaburzenia aktywności enzymów wątrobowych, zmniejszoną liczbę trombocytów i zwiększoną liczbę leukocytów, a bardzo rzadko () – niedokrwistość, powiększenie węzłów chłonnych, polidypsję (zwiększone pragnienie) oraz zwiększone stężenie kreatyniny we krwi^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a tolperyzon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego tolperyzonu, jednak ze względu na brak wystarczających danych klinicznych leku nie należy stosować w okresie ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, chyba że bilans spodziewanych korzyści uzasadnia potencjalne ryzyko dla płodu^1,2.

Karmienie piersią a tolperyzon

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie wiadomo, czy tolperyzon przenika do mleka kobiet karmiących piersią, dlatego jego stosowanie w okresie laktacji jest przeciwwskazane^1,2.

Produkty handlowe z tolperyzonem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Mydocalm	tabletki powlekane 50 mg	Rp
Mydocalm forte	tabletki powlekane 150 mg	Rp