Cetyryzyna

Lek przeciwhistaminowy II generacji, silny i selektywny antagonista obwodowych receptorów histaminowych H1, pochodna piperazyny i czynny metabolit hydroksyzyny. Stosowana w alergicznym nieżycie nosa i przewlekłej pokrzywce, w preparatach jednoskładnikowych. Dostępna zarówno na receptę (tabletki powlekane i krople doustne), jak i bez recepty (m.in. syrop dla dzieci). Postacie doustne to tabletki powlekane, krople i syrop.

Działanie cetyryzyny

Cetyryzyna jest lekiem przeciwhistaminowym drugiej generacji, czyli blokuje receptory histaminowe H1 na obwodzie, w niewielkim stopniu przenikając do ośrodkowego układu nerwowego. Dzięki temu w dawkach zalecanych rzadziej wywołuje senność niż starsze leki przeciwhistaminowe, choć całkowicie działania uspokajającego nie znosi.

Oprócz blokowania receptora H1 hamuje także alergiczny naciek zapalny, co daje działanie przeciwalergiczne wykraczające poza samo znoszenie objawów wywołanych histaminą.

Podaje się ją zwykle raz na dobę u dorosłych, ponieważ długo utrzymuje się w organizmie.

Farmakologia

Cetyryzyna, metabolit hydroksyzyny u człowieka, jest silnym i selektywnym antagonistą obwodowych receptorów histaminowych H1, a badania wiązania z receptorem in vitro nie wykazały istotnego powinowactwa do receptorów innych niż H1¹. Poza działaniem antagonistycznym wobec receptorów H1 wykazuje działanie przeciwalergiczne: u pacjentów z atopią poddawanych prowokacji alergenem dawka 10 mg raz lub dwa razy na dobę hamuje napływ eozynofili (komórek późnej fazy reakcji zapalnej) do skóry i spojówek².

W dużej dawce dobowej 60 mg podawanej przez siedem dni cetyryzyna nie powodowała statystycznie znamiennego wydłużenia odstępu QT³.

Farmakokinetyka

Cetyryzyna jest szybko wchłaniana z przewodu pokarmowego – maksymalne stężenie (C_max) w osoczu w stanie stacjonarnym wynosi około 300 ng/ml i występuje w ciągu t_max równego 1,0 ± 0,5 h, a biodostępność jest podobna dla roztworu, kapsułek i tabletek. Pokarm nie zmniejsza stopnia wchłaniania, lecz zmniejsza jego szybkość¹.

Pozorna objętość dystrybucji wynosi 0,50 l/kg, a cetyryzyna wiąże się z białkami osocza w 93 ± 0,3% i nie wpływa na stopień wiązania warfaryny z białkami².

Cetyryzyna nie podlega w znaczącym stopniu metabolizmowi pierwszego przejścia, a jej okres półtrwania (t_½) wynosi około 10 godzin. Około dwie trzecie dawki jest wydalane w postaci niezmienionej z moczem, dlatego wydalanie nerkowe decyduje o eliminacji leku¹.

U dzieci okres półtrwania jest krótszy i wynosi około 6 godzin w wieku od 6 do 12 lat, około 5 godzin w wieku od 2 do 6 lat oraz 3,1 godziny u niemowląt i dzieci w wieku od 6 do 24 miesięcy³. U osób w podeszłym wieku okres półtrwania wydłuża się o około 50%, a klirens zmniejsza o 40%, co wiąże się z osłabieniem czynności nerek w tej grupie². U pacjentów z umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek okres półtrwania jest 3 razy dłuższy, a klirens o 70% mniejszy niż u osób zdrowych, co wymusza dostosowanie dawki¹.

Wskazania leków z cetyryzyną

Wszystkie postacie cetyryzyny są wskazane u dorosłych i dzieci w łagodzeniu objawów dotyczących nosa i oczu związanych z sezonowym i przewlekłym alergicznym zapaleniem błony śluzowej nosa oraz w łagodzeniu objawów przewlekłej idiopatycznej pokrzywki¹.

Różnica dotyczy dolnej granicy wieku wynikającej z postaci. Tabletki powlekane 10 mg stosuje się u dorosłych i dzieci w wieku 6 lat i starszych, ponieważ ta postać nie pozwala na odpowiednie dostosowanie dawki u młodszych dzieci¹. Krople doustne i syrop można stosować już od 2. roku życia, przy czym u dzieci w wieku od 2 do 6 lat syrop wolno stosować wyłącznie po uprzednim zdiagnozowaniu alergii^2,3.

Dawkowanie cetyryzyny

Grupa	Dawka	Maksymalnie na dobę
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat	10 mg raz na dobę	10 mg
Dzieci od 6 do 12 lat	5 mg dwa razy na dobę	10 mg
Dzieci od 2 do 6 lat (krople, syrop)	2,5 mg dwa razy na dobę	5 mg
Dzieci poniżej 2 lat	nie stosować	–
Ciężkie zaburzenia czynności nerek u dorosłych (eGFR 15 – poniżej 30 ml/min)	5 mg co drugi dzień	–
Umiarkowane zaburzenia czynności nerek u dorosłych (eGFR 30 – poniżej 60 ml/min)	5 mg raz na dobę	5 mg
Schyłkowa choroba nerek (eGFR poniżej 15 ml/min, dializa)	nie stosować	–

Tabletek nie stosuje się u dzieci poniżej 6 lat, ponieważ postać ta nie pozwala na odpowiednie dostosowanie dawki – u młodszych dzieci należy podawać krople lub syrop¹. Tabletkę połyka się popijając szklanką płynu, krople wlewa na łyżkę lub rozcieńcza w wodzie i przyjmuje bezpośrednio po przygotowaniu, a syrop odmierza dołączoną miarką^2,3.

Syropu nie zaleca się stosować dłużej niż 10 dni bez konsultacji z lekarzem³. U osób w podeszłym wieku z prawidłową czynnością nerek nie ma konieczności zmniejszania dawki¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania cetyryzyny

Schyłkowa niewydolność nerek

Cetyryzyna jest przeciwwskazana u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek, u których szacowany współczynnik przesączania kłębuszkowego (eGFR) jest mniejszy niż 15 ml/min¹. W charakterystyce syropu granicę tę wyrażono jako klirens kreatyniny poniżej 10 ml/min u pacjentów dializowanych³.

Nadwrażliwość na hydroksyzynę lub pochodne piperazyny

Cetyryzyna jest przeciwwskazana u pacjentów z nadwrażliwością na hydroksyzynę lub inne pochodne piperazyny ze względu na możliwą nadwrażliwość krzyżową².

Środki ostrożności przy wydawaniu cetyryzyny

Ryzyko zatrzymania moczu

Cetyryzyna może zwiększać ryzyko zatrzymania moczu, dlatego należy zachować ostrożność u pacjentów z czynnikami ryzyka, takimi jak uszkodzenie rdzenia kręgowego czy rozrost gruczołu krokowego¹.

Padaczka i ryzyko drgawek

Zaleca się ostrożność podczas stosowania cetyryzyny u pacjentów z padaczką oraz u pacjentów z ryzykiem wystąpienia drgawek².

Testy skórne

Leki przeciwhistaminowe hamują reakcję alergiczną w testach skórnych, dlatego przed ich wykonaniem zaleca się odstawienie cetyryzyny na 3 dni¹.

Nawrót świądu i pokrzywki po odstawieniu

Po przerwaniu stosowania cetyryzyny może wystąpić świąd i (lub) pokrzywka, nawet jeśli objawy te nie występowały przed rozpoczęciem leczenia. Bywają one nasilone i mogą wymagać wznowienia leczenia, po którym zwykle ustępują¹.

Substancje pomocnicze zależne od postaci

Tabletki zawierają laktozę i nie powinny być stosowane u pacjentów z dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy¹. Krople i syrop zawierają parahydroksybenzoesany (parabeny), które mogą powodować reakcje alergiczne, w tym reakcje typu późnego². Syrop zawiera dodatkowo sorbitol, przez co nie mogą go przyjmować pacjenci z dziedziczną nietolerancją fruktozy, a u małych dzieci sorbitol może wywołać dyskomfort żołądkowo-jelitowy i łagodne działanie przeczyszczające³.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Obiektywne badania z cetyryzyną w zalecanej dawce 10 mg nie wykazały istotnego klinicznie wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów, odczuwanie senności ani sprawność psychofizyczną. Pacjenci, u których wystąpiła senność, powinni jednak unikać prowadzenia pojazdów, wykonywania czynności potencjalnie niebezpiecznych oraz obsługiwania maszyn i nie powinni stosować dawek większych niż zalecane¹.

Interakcje cetyryzyny

Alkohol i leki hamujące ośrodkowy układ nerwowy + cetyryzyna

U wrażliwych pacjentów jednoczesne stosowanie cetyryzyny z alkoholem lub lekami o działaniu hamującym na ośrodkowy układ nerwowy może dodatkowo zmniejszać zdolność reagowania i koncentrację, choć sama cetyryzyna nie nasila działania alkoholu w stężeniu 0,5 g/l we krwi¹.

Teofilina i pseudoefedryna + cetyryzyna

Ze względu na właściwości farmakokinetyczne, farmakodynamiczne oraz profil tolerancji cetyryzyny nie są spodziewane interakcje z innymi lekami, a w badaniach nie stwierdzono istotnych interakcji, w szczególności z pseudoefedryną ani teofiliną w dawce 400 mg na dobę².

Pokarm + cetyryzyna

Pokarm nie zmniejsza stopnia wchłaniania cetyryzyny, natomiast zmniejsza jego szybkość³.

Działania niepożądane cetyryzyny

Senność i inne objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego

W badaniach klinicznych cetyryzyna w zalecanych dawkach wywoływała łagodne działania ze strony ośrodkowego układu nerwowego – senność, zmęczenie, bóle i zawroty głowy, a w pojedynczych przypadkach paradoksalne pobudzenie. Wśród działań występujących u co najmniej 1% leczonych senność zgłaszano u 9,63% pacjentów (wobec 5,00% w grupie placebo), a ból głowy u 7,42%, przy czym senność miała najczęściej nasilenie łagodne do umiarkowanego¹. Po wprowadzeniu leku do obrotu parestezje zgłaszano niezbyt często (), drgawki rzadko (), a omdlenie, drżenie, dystonię, dyskinezę i zaburzenia smaku bardzo rzadko (). Amnezja i osłabienie pamięci mają nieznaną częstość ()². Charakterystyka syropu Allertec Kids określa ten ostatni objaw jako zaburzenia pamięci³.

Zaburzenia psychiczne

Pobudzenie występuje niezbyt często (), a zachowanie agresywne, splątanie, depresja, omamy i bezsenność – rzadko (). Tiki są działaniem bardzo rzadkim (), natomiast myśli samobójcze i koszmary senne mają nieznaną częstość ()^1,2,3.

⚠ Reakcje nadwrażliwości i wstrząs anafilaktyczny

Reakcje nadwrażliwości występują rzadko (), a wstrząs anafilaktyczny – bardzo rzadko ()^1,2,3.

⚠ Ciężkie reakcje skórne

Świąd i wysypka są działaniem niezbyt częstym (), pokrzywka występuje rzadko (), a obrzęk naczynioruchowy i wysypka polekowa – bardzo rzadko (). Ostra uogólniona osutka krostkowa ma nieznaną częstość ()^1,2,3.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe i suchość błony śluzowej jamy ustnej

W badaniach klinicznych z częstością co najmniej 1% zgłaszano suchość błony śluzowej jamy ustnej (2,09%), nudności (1,07%) i ból brzucha (0,98%), a u dzieci biegunkę (1,0%)¹. Po wprowadzeniu leku do obrotu biegunkę zgłaszano niezbyt często ()³.

Zaburzenia wątroby

Nieprawidłowa czynność wątroby ze zwiększeniem aktywności aminotransferaz, fosfatazy alkalicznej i gamma-glutamylotransferazy oraz stężenia bilirubiny występuje rzadko (), a zapalenie wątroby ma nieznaną częstość (). Zaburzenia te zwykle ustępują po odstawieniu cetyryzyny^1,2,3.

Zaburzenia oka

Zaburzenia akomodacji, niewyraźne widzenie oraz mimowolna rotacja gałek ocznych są działaniem bardzo rzadkim ()^1,2,3.

Zaburzenia układu moczowego

Bolesne lub utrudnione oddawanie moczu oraz mimowolne oddawanie moczu są działaniem bardzo rzadkim (), a zatrzymanie moczu ma nieznaną częstość ()^1,2,3.

Zaburzenia serca i krwi

Tachykardia występuje rzadko (), a trombocytopenia – bardzo rzadko ()^1,2,3.

Zmęczenie, obrzęki i zwiększenie masy ciała

W badaniach klinicznych zmęczenie zgłaszano u 1,63% leczonych¹. Po wprowadzeniu leku do obrotu osłabienie i złe samopoczucie zgłaszano niezbyt często (), a obrzęki oraz zwiększenie masy ciała – rzadko (). Zwiększenie apetytu ma nieznaną częstość ()^2,3.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a cetyryzyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych prospektywnie zebrane dane dotyczące stosowania cetyryzyny w okresie ciąży nie wskazują na zwiększone działanie toksyczne wobec matki, płodu lub zarodka, a badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na przebieg ciąży i rozwój potomstwa. Mimo to podczas przepisywania cetyryzyny kobietom w ciąży należy zachować ostrożność¹.

Karmienie piersią a cetyryzyna

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych cetyryzyna przenika do mleka matki w stężeniach stanowiących od 25 do 90% stężenia leku w osoczu, zależnie od czasu pobrania próbki, i u niemowląt karmionych piersią nie można wykluczyć działań niepożądanych. Dlatego przepisując cetyryzynę kobietom karmiącym piersią, należy zachować ostrożność¹.

Produkty handlowe z cetyryzyną

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Allertec Kids	syrop 5 mg/5 ml	OTC
Zyrtec	tabletki powlekane 10 mg	Rp
Zyrtec	krople doustne 10 mg/ml	Rp