Finasteryd

Inhibitor 5-alfa-reduktazy testosteronu typu II, hamujący przemianę testosteronu w dihydrotestosteron (DHT). Dostępny wyłącznie na receptę, w preparatach jednoskładnikowych, w dwóch mocach o odrębnych wskazaniach: tabletki 5 mg stosuje się w łagodnym rozroście gruczołu krokowego, a tabletki 1 mg w łysieniu typu męskiego. Nie jest przeznaczony do stosowania u kobiet ani u dzieci.

Działanie finasterydu

Finasteryd blokuje enzym 5-alfa-reduktazę typu II, który wewnątrz komórek przekształca testosteron w silniejszy androgen – dihydrotestosteron (DHT). Zmniejszenie stężenia DHT w tkankach leży u podstaw obu zastosowań leku: w gruczole krokowym powiększenie stercza zależy od miejscowej przemiany testosteronu w DHT, a w skórze głowy DHT odpowiada za miniaturyzację mieszków włosowych w łysieniu androgenowym.

Finasteryd nie wykazuje powinowactwa do receptora androgenowego, nie ma działania androgennego, przeciwandrogennego, estrogennego, przeciwestrogennego ani progestagennego.

Efekt kliniczny narasta powoli – w rozroście gruczołu krokowego korzystną odpowiedź ocenia się po co najmniej 6 miesiącach leczenia, a w łysieniu androgenowym po co najmniej 3 miesiącach stosowania.

Farmakologia

W łagodnym rozroście gruczołu krokowego finasteryd, jako kompetycyjny inhibitor 5-alfa-reduktazy typu II, zmniejsza objętość stercza, usprawnia przepływ moczu i łagodzi objawy. W czteroletnim badaniu PLESS ryzyko interwencji chirurgicznej lub ostrego zatrzymania moczu wymagającego cewnikowania było mniejsze o 51% względem placebo (13,2% w grupie placebo wobec 6,6% w grupie finasterydu), a objętość gruczołu krokowego zmniejszyła się o 17,9% w porównaniu ze zwiększeniem o 14,1% w grupie placebo¹.

W łysieniu typu męskiego finasteryd zmniejsza stężenie DHT w skórze głowy i w surowicy, hamując proces miniaturyzacji mieszków włosowych i odwracając łysienie. Do istotnej supresji DHT dochodzi już w ciągu 24 godzin po podaniu. W trwających 5 lat badaniach klinicznych liczba włosów na wybranym polu 5,1 cm² zwiększyła się średnio o 88 po 2 latach i o 38 po 5 latach względem stanu wyjściowego, podczas gdy w grupie placebo liczba włosów systematycznie się zmniejszała².

Farmakokinetyka

Biodostępność finasterydu po podaniu doustnym wynosi około 80% w porównaniu z podaniem dożylnym, a pokarm nie wpływa na jej wielkość. Maksymalne stężenie w osoczu osiągane jest mniej więcej po 2 godzinach po podaniu, a wchłanianie jest zakończone po 6–8 godzinach¹.

Finasteryd wiąże się z białkami osocza w około 93%, a jego objętość dystrybucji wynosi około 76 litrów. Po podaniu dawki 1 mg na dobę maksymalne stężenie w stanie stacjonarnym wynosiło średnio 9,2 ng/ml, a AUC_0–24h około 53 ng × h/ml².

Metabolizm przebiega głównie z udziałem cytochromu P450 3A4, z wytworzeniem dwóch metabolitów o niewielkiej aktywności hamującej 5-alfa-reduktazę. Okres półtrwania w fazie końcowej wynosi około 5–6 godzin u mężczyzn w wieku od 18 do 60 lat i wydłuża się do około 8 godzin u mężczyzn powyżej 70. roku życia, co nie ma jednak znaczenia klinicznego. Po podaniu doustnym 39% dawki jest wydalane z moczem w postaci metabolitów (niezmieniony finasteryd praktycznie nie jest usuwany z moczem), a około 57% z kałem².

Wskazania leków z finasterydem

Wskazania zależą od mocy tabletki. Preparaty w dawce 5 mg na receptę stosuje się w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego u mężczyzn – w celu złagodzenia objawów, zmniejszenia ryzyka ostrego zatrzymania moczu oraz zmniejszenia ryzyka konieczności przeprowadzenia przezcewkowej resekcji gruczołu krokowego lub prostatektomii, a także zmniejszenia powiększonego gruczołu, usprawnienia przepływu moczu i złagodzenia objawów związanych z rozrostem stercza¹.

Preparaty w dawce 1 mg na receptę wskazane są w leczeniu łysienia typu męskiego (łysienia androgenowego) u mężczyzn, w celu zwiększenia wzrostu włosów i zapobiegania ich dalszej utracie².

Żadna z postaci nie jest przeznaczona do stosowania u kobiet, dzieci i młodzieży.

Dawkowanie finasterydu

Grupa	Dawka (raz na dobę)	Uwagi
Łagodny rozrost gruczołu krokowego (tabletki 5 mg)	5 mg	niezależnie od posiłku, ocena odpowiedzi po co najmniej 6 miesiącach
Łysienie typu męskiego (tabletki 1 mg)	1 mg	podczas lub niezależnie od posiłku, stosowanie przez co najmniej 3 miesiące
Pacjenci w podeszłym wieku	bez zmian dawkowania	eliminacja nieco spowolniona, bez znaczenia klinicznego
Niewydolność nerek (bez dializy)	bez zmian dawkowania	–
Niewydolność wątroby	brak danych	nie badano farmakokinetyki
Kobiety i dzieci	nie stosować	–

W rozroście gruczołu krokowego zmniejszenie ryzyka ostrego zatrzymania moczu następuje w ciągu czterech miesięcy leczenia¹.

W łysieniu androgenowym odstawienie leku powoduje zanik wyników jego działania w ciągu 9 do 12 miesięcy, dlatego dla utrzymania efektu zaleca się nieprzerwane stosowanie².

Istotne przeciwwskazania do stosowania finasterydu

Ciąża oraz kobiety w wieku rozrodczym

Finasteryd jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym, ponieważ jako inhibitor 5-alfa-reduktazy hamujący przemianę testosteronu w dihydrotestosteron może powodować zaburzenia rozwoju zewnętrznych narządów płciowych płodu męskiego^1,2.

Kobiety i dzieci

Finasteryd nie jest wskazany do stosowania u kobiet ani u dzieci. W leczeniu łysienia androgenowego przeciwwskazanie obejmuje kobiety, a leku nie należy stosować u dzieci i młodzieży w wieku poniżej 18 lat ze względu na brak danych o skuteczności i bezpieczeństwie^1,2.

Jednoczesne leczenie inhibitorem 5-alfa-reduktazy z powodu rozrostu gruczołu krokowego

Preparat 1 mg stosowany w łysieniu androgenowym jest przeciwwskazany u mężczyzn przyjmujących finasteryd lub inne inhibitory 5-alfa-reduktazy typu II w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego lub innych chorób².

Środki ostrożności przy wydawaniu finasterydu

Wpływ na stężenie PSA i wykrywanie raka gruczołu krokowego

U pacjentów z rozrostem gruczołu krokowego finasteryd w dawce 5 mg zmniejsza stężenie swoistego antygenu sterczowego (PSA) w surowicy o około 50%, także w przypadku współistniejącego raka stercza, dlatego przy ocenie wyników u pacjenta leczonego co najmniej 6 miesięcy należy podwoić uzyskaną wartość PSA, aby zachować czułość i swoistość badania. Prawidłowe stężenie PSA nie wyklucza raka gruczołu krokowego, a każde utrzymujące się zwiększenie PSA w trakcie leczenia wymaga uważnej oceny¹. Również u młodszych mężczyzn leczonych dawką 1 mg z powodu łysienia obserwowano zmniejszenie stężenia PSA, które trzeba uwzględnić przy interpretacji wyników².

Zmiany nastroju, depresja i myśli samobójcze

U pacjentów przyjmujących finasteryd zgłaszano zmiany nastroju, nastrój depresyjny, depresję oraz rzadziej myśli samobójcze. Pacjentów należy monitorować pod kątem objawów psychicznych, a w razie ich wystąpienia zalecić zasięgnięcie porady lekarza, przy czym w leczeniu łysienia androgenowego charakterystyka zaleca w takim przypadku przerwanie leczenia^1,2.

Zaburzenia seksualne

U pacjentów leczonych z powodu łysienia androgenowego zgłaszano zaburzenia seksualne, które mogą przyczyniać się do zmian nastroju, w tym myśli samobójczych. Pacjenta należy poinformować, aby w razie ich wystąpienia zasięgnął porady lekarskiej, i rozważyć przerwanie leczenia².

Rak piersi u mężczyzn

Podczas badań klinicznych oraz po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano przypadki raka piersi u mężczyzn przyjmujących finasteryd. Pacjentów należy poinformować o konieczności niezwłocznego zgłaszania wszelkich zmian w tkance gruczołów sutkowych, takich jak guzki, bolesność, powiększenie gruczołów sutkowych czy wyciek z brodawki^1,2.

Zaleganie moczu i niedrożność dróg moczowych

Pacjentów z dużą objętością zalegającego moczu lub znacznie zmniejszonym odpływem moczu należy uważnie monitorować w celu uniknięcia powikłań spowodowanych niedrożnością dróg moczowych, a w razie potrzeby rozważyć zabieg chirurgiczny¹.

Kontakt z pokruszonymi tabletkami

Kobiety w ciąży lub w wieku rozrodczym nie mogą dotykać pokruszonych ani przełamanych tabletek finasterydu ze względu na ryzyko wchłonięcia substancji i zaburzeń rozwojowych płodu męskiego. Tabletki są powlekane i uniemożliwiają kontakt z substancją czynną pod warunkiem, że nie zostały uszkodzone^1,2.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Brak jest danych świadczących o zaburzeniu zdolności prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn podczas leczenia finasterydem^1,2.

Interakcje finasterydu

Inhibitory i induktory CYP3A4 + finasteryd

Finasteryd jest metabolizowany głównie przez cytochrom P450 3A4, ale nie wpływa na ten układ w istotnym stopniu. Inhibitory i induktory CYP3A4 mogą zmieniać stężenie finasterydu w osoczu, jednak w oparciu o ustalone marginesy bezpieczeństwa ewentualny wzrost stężenia związany z jednoczesnym stosowaniem inhibitorów jest mało prawdopodobny, by miał znaczenie kliniczne^1,2.

Leki przebadane bez istotnych interakcji + finasteryd

Nie stwierdzono dotychczas istotnych klinicznie interakcji lekowych finasterydu. U ludzi przebadano jego stosowanie z propranololem, digoksyną, glibenklamidem, warfaryną, teofiliną oraz fenazonem i nie wykazano istotnych klinicznie interakcji¹.

Działania niepożądane finasterydu

Zaburzenia seksualne

Zaburzenia funkcji seksualnych są najczęstszymi działaniami niepożądanymi finasterydu, pojawiają się na wczesnym etapie leczenia i u większości pacjentów przemijają w trakcie jego kontynuacji. W rozroście gruczołu krokowego impotencja występuje często (), a zaburzenia ejakulacji i zmniejszenie objętości ejakulatu – niezbyt często ()¹. W łysieniu androgenowym zaburzenia erekcji oraz zaburzenia ejakulacji (w tym zmniejszenie objętości ejakulatu) są niezbyt częste ()². Ból jąder, hematospermia, niepłodność u mężczyzn i (lub) słaba jakość nasienia oraz utrzymywanie się zaburzeń erekcji i ejakulacji po przerwaniu leczenia to działania o nieznanej częstości (), przy czym po odstawieniu finasterydu zgłaszano unormowanie lub poprawę jakości nasienia^1,2.

Zmniejszone libido, depresja i inne zaburzenia psychiczne

W leczeniu rozrostu gruczołu krokowego zmniejszone libido występuje często ()¹, natomiast w leczeniu łysienia androgenowego obniżone libido oraz depresja są niezbyt częste ()². Utrzymywanie się osłabionego libido po przerwaniu leczenia, niepokój oraz myśli samobójcze mają nieznaną częstość (), a charakterystyka preparatu 5 mg wymienia w tej kategorii także depresję^1,2.

Powiększenie i tkliwość gruczołów sutkowych oraz rak piersi

W rozroście gruczołu krokowego powiększenie i tkliwość gruczołów sutkowych są działaniem niezbyt częstym ()¹, natomiast w łysieniu androgenowym tkliwość i powiększenie gruczołów sutkowych mają nieznaną częstość ()². Przypadki raka piersi u mężczyzn zgłaszano dla obu dawek, bez określonej częstości^1,2.

Reakcje nadwrażliwości

Reakcje nadwrażliwości, w tym wysypka, świąd, pokrzywka oraz obrzęk naczynioruchowy (obejmujący obrzęk warg, języka, gardła i twarzy), mają nieznaną częstość (). Charakterystyka preparatu 5 mg wskazuje przy tym, że wysypka występuje niezbyt często ()^1,2.

Kołatanie serca i zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych

Uczucie kołatania serca oraz zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych są działaniami o nieznanej częstości (), zgłaszanymi dla obu dawek finasterydu^1,2.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a finasteryd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych finasteryd jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym, ponieważ hamując przemianę testosteronu w dihydrotestosteron może powodować powstawanie wad rozwojowych zewnętrznych narządów płciowych u płodu męskiego. Kobiety w ciąży lub podejrzewające ciążę nie powinny dotykać pokruszonych ani uszkodzonych tabletek. Niewielkie ilości finasterydu wykryto w nasieniu leczonych mężczyzn, dlatego gdy partnerka pacjenta jest lub może być w ciąży, zaleca się ograniczenie do minimum jej kontaktu z nasieniem^1,2.

Karmienie piersią a finasteryd

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych finasteryd nie jest wskazany do stosowania u kobiet, a jego stosowanie w okresie karmienia piersią jest przeciwwskazane. Nie wiadomo, czy finasteryd przenika do mleka ludzkiego^1,2.

Produkty handlowe z finasterydem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Penester	tabletki powlekane 5 mg	Rp
Propecia	tabletki powlekane 1 mg	Rp