Ketoprofen

Niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) z grupy pochodnych kwasu propionowego. Dostępny na receptę (postaci doustne w większych dawkach) i bez recepty (kapsułki 50 mg, żele), w preparatach jednoskładnikowych. Stosowany w bólu zapalnym, reumatycznym i pourazowym.

Działanie ketoprofenu

Ketoprofen łączy silne działanie przeciwbólowe z przeciwzapalnym i przeciwgorączkowym, dlatego sprawdza się zwłaszcza w stanach z komponentem zapalnym, takich jak schorzenia reumatyczne, choroba zwyrodnieniowa stawów i ból pourazowy.

Hamuje cyklooksygenazę, zmniejszając syntezę prostaglandyn i leukotrienów odpowiedzialnych za ból i stan zapalny.

Występuje w postaci doustnej oraz jako żel do stosowania miejscowego, który działa w miejscu aplikacji przy minimalnym wchłanianiu do krwiobiegu.

Farmakologia

Ketoprofen hamuje syntezę prostaglandyn i leukotrienów przez blokowanie cyklooksygenazy, co najmniej dwóch jej izoenzymów (COX-1 i COX-2). Dodatkowo stabilizuje błony lizosomalne i hamuje aktywność bradykinin. Działanie przeciwgorączkowe wiąże się prawdopodobnie z hamowaniem syntezy prostaglandyn w podwzgórzu¹.

Farmakokinetyka

Po podaniu doustnym biodostępność wynosi 90% i rośnie proporcjonalnie do dawki, a maksymalne stężenie po dawce 100 mg (10,4 µg/ml) osiągane jest po około 1 godzinie i 22 minutach. Z białkami osocza ketoprofen wiąże się w 99%. Okres półtrwania jest krótki, około 2 godzin. Do 80% dawki wydala się z moczem, głównie w postaci glukuronidu¹.

Po podaniu na skórę wchłanianie jest bardzo powolne, a stężenie w osoczu wynosi 0,08–0,15 µg/ml².

Wskazania leków z ketoprofenem

Wskazania zależą od postaci i kategorii dostępności. Postaci doustne na receptę (tabletki i kapsułki o przedłużonym uwalnianiu) stosuje się w chorobie zwyrodnieniowej stawów, reumatoidalnym zapaleniu stawów, bólach mięśniowo-stawowych oraz bolesnym miesiączkowaniu¹.

Żel dostępny bez recepty stosuje się miejscowo w bólu mięśni i stawów po urazach oraz w bólu okolicy lędźwiowej².

Dawkowanie ketoprofenu

Grupa	Dawka jednorazowa (odstęp)	Maksymalnie na dobę
Dorośli i młodzież >15 lat, doustnie	100 mg 1–2 razy na dobę, podczas posiłku	200 mg
Postać o przedłużonym uwalnianiu	150 mg raz na dobę	200 mg
Krótkotrwałe leczenie ostrych stanów (Refastin)	100 mg 3 razy na dobę	300 mg
Żel, miejscowo	pasek 3–5 cm, 1–3 razy na dobę	leczenie maks. 7 dni
Dzieci <15 lat	nie stosować	–

Postaci doustne przyjmuje się podczas posiłku, popijając co najmniej 100 ml wody lub mleka.

Charakterystyki się różnią. Maksymalna dawka dobowa to 200 mg¹, ale ChPL Refastinu dopuszcza w krótkotrwałym leczeniu ostrych stanów 300 mg na dobę w trzech dawkach podzielonych³.

Istotne przeciwwskazania do stosowania ketoprofenu

Czynna choroba wrzodowa i krwawienia z przewodu pokarmowego

Ketoprofen jest przeciwwskazany przy czynnej chorobie wrzodowej żołądka lub dwunastnicy oraz krwawieniu albo perforacji przewodu pokarmowego w wywiadzie¹.

Ciężka niewydolność serca, nerek lub wątroby

Ketoprofenu nie stosuje się u osób z ciężką niewydolnością serca, nerek lub wątroby¹.

Astma aspirynowa i nadwrażliwość na NLPZ

Ketoprofen jest przeciwwskazany u osób z astmą aspirynową oraz innymi reakcjami nadwrażliwości na NLPZ w wywiadzie¹.

Skaza krwotoczna

Skaza krwotoczna stanowi przeciwwskazanie do stosowania ketoprofenu¹.

III trymestr ciąży

Ketoprofen jest przeciwwskazany w III trymestrze ciąży¹.

Wiek poniżej 15 lat

Ketoprofenu nie stosuje się u dzieci poniżej 15. roku życia¹.

Dodatkowe przeciwwskazania dla żelu

Dla żelu dodatkowym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na światło w wywiadzie oraz skóra uszkodzona lub zmieniona chorobowo^2,4.

Środki ostrożności przy wydawaniu ketoprofenu

Fotouczulenie po żelu

Żel silnie fotouczula. Obowiązuje zakaz ekspozycji na słońce i solarium w trakcie leczenia oraz przez 2 tygodnie po jego zakończeniu, także przy zachmurzeniu, a miejsce aplikacji należy osłaniać odzieżą².

Ryzyko powikłań żołądkowo-jelitowych

Na tle innych NLPZ ketoprofen wiąże się z większym ryzykiem powikłań ze strony przewodu pokarmowego, zwłaszcza w większych dawkach¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Ketoprofen może wpływać na ośrodkowy układ nerwowy i wywoływać senność, zawroty głowy, zaburzenia widzenia lub drgawki, dlatego pacjenta należy uprzedzić, że w razie wystąpienia tych objawów nie powinien prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn¹.

Interakcje ketoprofenu

Inne NLPZ i duże dawki salicylanów + ketoprofen

Ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego się sumuje, dlatego połączenie jest niezalecane¹.

Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe + ketoprofen

Ketoprofen zwiększa ryzyko krwawień, dlatego wymagana jest kontrola¹.

Metotreksat + ketoprofen

W dawce powyżej 15 mg tygodniowo metotreksat grozi ciężką toksycznością. Ketoprofen należy odstawić co najmniej 12 godzin przed jego podaniem¹.

Diuretyki, inhibitory ACE i sartany + ketoprofen

Ketoprofen osłabia działanie tych leków, a u osób odwodnionych zwiększa ryzyko niewydolności nerek¹.

Działania niepożądane ketoprofenu

⚠ Krwawienie z przewodu pokarmowego, perforacja i choroba wrzodowa

Uszkodzenie błony śluzowej przewodu pokarmowego przez ketoprofen może prowadzić do choroby wrzodowej, krwawienia jawnego lub utajonego oraz perforacji, potencjalnie zagrażających życiu, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu i u osób w podeszłym wieku. Charakterystyki postaci doustnych klasyfikują krwawienie z przewodu pokarmowego i perforację jako działanie o nieznanej częstości (), wrzód trawienny jako rzadki (), a enteropatię z perforacją, owrzodzeniem lub zwężeniami jako bardzo rzadką (), zaznaczając, że owrzodzenie, krwawienie lub perforacja mogą wystąpić u 1% pacjentów po 3–6 miesiącach leczenia i u 2–4% po roku stosowania NLPZ^1,5,6. ChPL Refastinu przypisuje chorobie wrzodowej żołądka i (lub) dwunastnicy częstość rzadko (), a krwawieniu z przewodu pokarmowego i jego perforacji, niekiedy śmiertelnej, oraz zaostrzeniu zapalenia okrężnicy i choroby Leśniowskiego-Crohna – częstość nieznaną (), wyodrębniając dodatkowo zapalenie trzustki jako działanie bardzo rzadkie ()³. Przy stosowaniu żelu ryzyko jest znacznie mniejsze i wynika z przezskórnego wchłaniania ketoprofenu – charakterystyki Fastum i Ketoprofenu Ziaja zgodnie opisują chorobę wrzodową żołądka i (lub) dwunastnicy, krwawienie z przewodu pokarmowego i biegunkę jako działania bardzo rzadkie ()^2,4.

⚠ Reakcje nadwrażliwości, wstrząs anafilaktyczny i skurcz oskrzeli

Reakcje nadwrażliwości na ketoprofen obejmują od łagodnych skórnych reakcji alergicznych po wstrząs anafilaktyczny oraz skurcz oskrzeli i zaostrzenie astmy, zwłaszcza u osób z nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i inne NLPZ (astma aspirynowa). Charakterystyki postaci doustnych klasyfikują reakcje anafilaktyczne, w tym wstrząs, skurcz oskrzeli i zapalenie błony śluzowej nosa jako działania o nieznanej częstości (), a astmę oskrzelową i skórne reakcje alergiczne odpowiednio jako rzadkie () i niezbyt częste ()^1,5,6. ChPL Refastinu przypisuje reakcjom anafilaktycznym oraz astmie oskrzelowej i napadom astmatycznym częstość rzadko (), a skurczowi oskrzeli, niespecyficznym reakcjom alergicznym i duszności – częstość nieznaną ()³. Dla żelu Fastum reakcje anafilaktyczne, obrzęk naczynioruchowy i reakcje nadwrażliwości mają częstość nieznaną ()², a dla Ketoprofenu Ziaja – bardzo rzadko (), przy czym ten drugi ChPL dodatkowo wyodrębnia napad duszności (astmy) u pacjentów uczulonych na kwas acetylosalicylowy lub inne NLPZ jako działanie o nieznanej częstości ()⁴.

⚠ Ciężkie reakcje skórne i uogólnione reakcje nadwrażliwości skórnej

Ketoprofen wiąże się z ryzykiem ciężkich odczynów skórnych, w tym zespołu Stevensa-Johnsona i toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka. Charakterystyki Ketonal forte, Ketonal Active i Ketonal Duo wymieniają, jako działania o nieznanej częstości (), nadwrażliwość na światło, fotodermatozę, łysienie, pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy oraz reakcje pęcherzowe (w tym zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka) i ostrą uogólnioną osutkę krostkową, przy niezbyt częstej () wysypce i świądzie^1,5,6. ChPL Refastinu opisuje szerszy zakres tych działań o nieznanej częstości () – oprócz zespołu Stevensa-Johnsona i toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka, określanego tam też jako zespół Lyella, wymienia złuszczające i pęcherzowe choroby skórne, w tym martwicę toksyczną rozpływną naskórka i rumień wielopostaciowy, a także plamicę i wypadanie włosów³. Charakterystyki żeli Fastum i Ketoprofen Ziaja nie wymieniają wprost zespołu Stevensa-Johnsona ani toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka – opisują natomiast rzadkie () przypadki cięższych reakcji miejscowych, takich jak wyprysk pęcherzowy lub pryszczykowaty, które mogą się rozprzestrzeniać poza miejsce zastosowania lub stać się uogólnione^2,4.

Miejscowe reakcje skórne po zastosowaniu żelu

Przy stosowaniu żelu z ketoprofenem najczęstsze są miejscowe reakcje skórne w miejscu aplikacji. Charakterystyki Fastum i Ketoprofen Ziaja zgodnie opisują jako niezbyt częste () rumień, świąd, wyprysk i uczucie pieczenia w miejscu stosowania, a jako rzadkie () – nadwrażliwość na światło i pokrzywkę^2,4. Kontaktowe zapalenie skóry jest, według obu charakterystyk, działaniem bardzo rzadkim ()^2,4, a Ketoprofen Ziaja dodatkowo wymienia obrzęk naczynioruchowy jako działanie bardzo rzadkie () oraz zaznacza, że miejscowe reakcje skórne mogą się rozprzestrzeniać poza miejsce stosowania z częstością nieznaną ()⁴.

Zaburzenia hematologiczne

Ketoprofen podawany doustnie wiąże się z ryzykiem zmian w obrazie krwi. Charakterystyki Ketonal forte, Ketonal Active i Ketonal Duo przypisują niedokrwistości pokrwotocznej częstość rzadko (), a agranulocytozie, małopłytkowości, niewydolności szpiku kostnego, niedokrwistości hemolitycznej i leukopenii – częstość nieznaną ()^1,5,6. ChPL Refastinu klasyfikuje te działania inaczej – anemię pokrwotoczną, anemię spowodowaną krwawieniem oraz leukopenię z możliwą agranulocytozą określa jako działania rzadkie (), a odrębnie wymienioną agranulocytozę, trombocytopenię, zahamowanie czynności szpiku i neutropenię – jako działania o nieznanej częstości ()³. Charakterystyki żeli nie wymieniają zaburzeń hematologicznych, co odpowiada znacznie mniejszej ekspozycji ogólnoustrojowej po podaniu miejscowym.

⚠ Zaburzenia czynności nerek, wątroby i serca

NLPZ, w tym ketoprofen, mogą pogarszać czynność nerek, wątroby i serca. Charakterystyki postaci doustnych zgodnie opisują ostrą niewydolność nerek, cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek, zespół nerczycowy i nieprawidłowe wyniki badań czynności nerek jako działania o nieznanej częstości ()^1,5,6, a ChPL Refastinu dodaje, że ryzyko ostrej niewydolności nerek jest większe u osób z wcześniej istniejącymi zaburzeniami czynności nerek lub odwodnionych³. W zakresie wątroby Ketonal forte, Ketonal Active i Ketonal Duo opisują zapalenie wątroby i zwiększenie aktywności aminotransferaz jako działania rzadkie (), ciężkie zaburzenia czynności wątroby z żółtaczką i stanem zapalnym jako bardzo rzadkie (), a zwiększenie wyników testów czynności wątroby do wartości granicznych – jako działanie bardzo częste (), najczęstsze spośród wszystkich wymienionych w tych charakterystykach^1,5,6. ChPL Refastinu nie wymienia zwiększenia prób wątrobowych jako działania bardzo częstego () – zapalenie wątroby i zwiększenie aktywności aminotransferaz klasyfikuje jako rzadkie (), a zaburzenia czynności wątroby i żółtaczkę jako działania o nieznanej częstości ()³. Niewydolność serca i nadciśnienie tętnicze są, według wszystkich czterech charakterystyk postaci doustnych, działaniami o nieznanej częstości ()^1,5,6,3. Charakterystyki żeli Fastum i Ketoprofen Ziaja wymieniają jedynie bardzo rzadkie () nowe przypadki lub zaostrzenie zaburzeń czynności nerek, bez odniesienia do wątroby i serca^2,4.

Niepowikłane objawy żołądkowo-jelitowe

Niestrawność, nudności, ból brzucha i wymioty są, według charakterystyk Ketonal forte, Ketonal Active i Ketonal Duo, działaniami częstymi (), a zaparcie, biegunka, wzdęcie i zapalenie błony śluzowej żołądka – niezbyt częstymi ()^1,5,6. ChPL Refastinu opisuje ten sam zestaw objawów niemal identycznie, klasyfikując niestrawność, nudności, ból brzucha i wymioty jako częste (), a zaparcia, biegunkę, wzdęcia i zapalenie błony śluzowej żołądka jako niezbyt częste ()³. Dla żelu biegunka jest, według Fastum i Ketoprofenu Ziaja, działaniem bardzo rzadkim (), ujętym łącznie z chorobą wrzodową i krwawieniem z przewodu pokarmowego^2,4.

Zaburzenia układu nerwowego i psychiczne

Ból głowy, zawroty głowy i senność należą do niezbyt częstych () działań niepożądanych postaci doustnych ketoprofenu, a parestezje – do rzadkich ()^1,5,6. ChPL Refastinu grupuje bóle i zawroty głowy razem z sennością jako niezbyt częste (), a parestezje jako rzadkie (), opisując dodatkowo, jako działania o nieznanej częstości (), drgawki, zaburzenia smaku, depresję, stan splątania, omamy oraz przypadki jałowego zapalenia opon mózgowych u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak toczeń rumieniowaty układowy lub mieszana choroba tkanki łącznej³. Ketonal forte, Ketonal Active i Ketonal Duo opisują to samo jałowe zapalenie opon mózgowych oraz drgawki i zaburzenia smaku jako działania o nieznanej częstości ()^1,5,6. Wyłącznie ChPL Refastinu wymienia zapalenie nerwu wzrokowego jako działanie o nieznanej częstości ()³. Charakterystyki żeli nie opisują zaburzeń neurologicznych ani psychicznych.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a ketoprofen

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych w III trymestrze ketoprofen jest bezwzględnie przeciwwskazany ze względu na ryzyko przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego i zaburzeń czynności nerek płodu, a od 20. tygodnia ciąży pojawia się ryzyko małowodzia. W pierwszych dwóch trymestrach stosuje się go wyłącznie przy bezwzględnej konieczności¹.

Karmienie piersią a ketoprofen

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych karmienie piersią nie jest zalecane z powodu braku danych o przenikaniu ketoprofenu do mleka¹.

Produkty handlowe z ketoprofenem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Fastum	żel 25 mg/g	OTC
Ketonal Active	kapsułki 50 mg	OTC
Ketonal Duo	kapsułki o przedłużonym uwalnianiu 150 mg	Rp
Ketonal forte	tabletki powlekane 100 mg	Rp
Ketoprofen Ziaja	żel 25 mg/g	OTC
Refastin	tabletki powlekane 100 mg	Rp