Pyrantel

Lek przeciwrobaczy (przeciwpasożytniczy) z grupy pochodnych tetrahydropirymidyny, działający na nicienie przewodu pokarmowego. Substancja czynna występuje w postaci embonianu pyrantelu. Dostępny bez recepty, wyłącznie w preparatach jednoskładnikowych, w postaci tabletek oraz zawiesiny doustnej (zawiesina przeznaczona zwłaszcza dla małych dzieci).

Działanie pyrantelu

Pyrantel jest lekiem przeciwpasożytniczym działającym miejscowo w świetle przewodu pokarmowego, na dojrzałe i wczesne postacie nicieni jelitowych. Poraża mięśnie pasożyta, przez co robak zostaje unieruchomiony i usunięty z jelita wraz z ruchami perystaltycznymi, bez konieczności stosowania środków przeczyszczających. Ponieważ substancja bardzo słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, działa przede wszystkim w miejscu bytowania pasożytów.

Lek nie podrażnia jelit ani nie wywołuje migracji robaków, a działa na formy dojrzałe i wczesne stadia rozwojowe, natomiast nie działa na larwy migrujące w tkankach.

Farmakologia

Pyrantel należy do leków przeciw nicieniom, pochodnych tetrahydropirymidyny (kod ATC P02CC01). Poraża mięśnie pasożytów poprzez aktywację (depolaryzację) receptorów nikotynowych w płytce nerwowo-mięśniowej robaka oraz hamowanie esterazy cholinowej, co blokuje przewodnictwo nerwowo-mięśniowe i prowadzi do porażenia pasożyta^1,2.

Pyrantel działa na następujące robaki obłe: Enterobius vermicularis (owsik), Ascaris lumbricoides (glista ludzka), Ancylostoma duodenale i Necator americanus (tęgoryjce) oraz Trichostrongylus orientalis i Trichostrongylus colubriformis¹.

Farmakokinetyka

Pyrantel bardzo słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, ponieważ embonian pyrantelu jest praktycznie nierozpuszczalny w wodzie. Po doustnym podaniu pojedynczej dawki 10 mg/kg masy ciała stężenie w osoczu wynosi 0,05–0,13 µg/ml w ciągu 1 do 3 godzin¹.

Niewielka wchłonięta ilość podlega metabolizmowi w wątrobie do N-metylo-1,3-propanodiaminy¹.

Wydalanie odbywa się głównie z kałem – ponad 50% dawki doustnej usuwane jest z kałem w postaci niezmienionej, a mniejsza część z moczem (mniej niż 15% w przypadku tabletek, około 7% w przypadku zawiesiny) w postaci niezmienionej lub metabolitu^1,2.

Wskazania leków z pyrantelem

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych pyrantel stosuje się w leczeniu owsicy wywołanej przez Enterobius vermicularis, dostępny bez recepty. Wskazanie jest wspólne dla obu postaci, różni je dolna granica wieku wynikająca z postaci farmaceutycznej.

Tabletki przeznaczone są dla dzieci w wieku od 6 lat i dorosłych¹.

Zawiesina doustna przeznaczona jest dla dzieci od 2 lat i dorosłych, a jej postać zwiększa komfort przyjmowania leku u małych dzieci².

Dawkowanie pyrantelu

Dawkę ustala się według masy ciała pacjenta, podaje jednorazowo i powtarza po dwóch lub trzech tygodniach.

Masa ciała	Tabletki (dawka jednorazowa)	Zawiesina (dawka jednorazowa)
poniżej 11 kg lub poniżej 2 lat	nie stosować (tabletki od 6 lat)	tylko pod nadzorem lekarza
11–16 kg	–	2,5 ml (125 mg)
17–28 kg	1 tabletka (250 mg)	5,0 ml (250 mg)
29–39 kg	1½ tabletki (375 mg)	7,5 ml (375 mg)
40–50 kg	2 tabletki (500 mg)	10,0 ml (500 mg)
51–62 kg	2½ tabletki (625 mg)	12,5 ml (625 mg)
63–75 kg	3 tabletki (750 mg)	15,0 ml (750 mg)
dorośli powyżej 75 kg	4 tabletki (1000 mg)	20,0 ml (1000 mg)

Dawkę jednorazową należy powtórzyć po dwóch lub trzech tygodniach i nie należy przekraczać zalecanej dawki¹.

Lek przyjmuje się doustnie w czasie posiłku lub po posiłku, popijając wodą, bez konieczności stosowania środków przeczyszczających. Tabletkę przed połknięciem należy bardzo dokładnie rozgryźć lub rozkruszyć, a zawiesinę przed użyciem wstrząsnąć do uzyskania jednorodnej postaci^1,2.

W leczeniu owsicy kurację powinna prowadzić jednocześnie cała rodzina i wszyscy domownicy, konieczne jest rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny, aby uniknąć nawrotu zakażenia, a po upływie 14 dni od zakończenia leczenia należy wykonać kontrolne badanie parazytologiczne^1,2.

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby można rozważyć zmniejszenie dawki, ponieważ pyrantel powoduje przemijające zwiększenie aktywności aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) we krwi¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania pyrantelu

Jednoczesne stosowanie piperazyny

Pyrantel jest przeciwwskazany łącznie z piperazyną ze względu na antagonizm działania obu leków^1,2.

Miastenia

Pyrantelu nie stosuje się w czasie leczenia miastenii^1,2.

Środki ostrożności przy wydawaniu pyrantelu

Zaburzenia czynności wątroby

U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby należy zachować ostrożność i kontrolować aktywność AspAT we krwi, ponieważ może być konieczne zmniejszenie dawki^1,2.

Niedożywienie i niedokrwistość

Ostrożność zalecana jest przy stosowaniu pyrantelu u pacjentów niedożywionych lub z niedokrwistością^1,2.

Dzieci w wieku poniżej 2 lat

Zawiesinę u dzieci w wieku poniżej 2 lat lub o masie ciała poniżej 11 kg można stosować jedynie pod nadzorem lekarza².

Zawartość sorbitolu i dziedziczna nietolerancja fruktozy

Zawiesina zawiera sorbitol (E 420), dlatego nie mogą jej przyjmować pacjenci z dziedziczną nietolerancją fruktozy. Sorbitol może powodować dyskomfort ze strony układu pokarmowego i mieć łagodne działanie przeczyszczające, a także wpływać na biodostępność innych leków podawanych równocześnie doustnie².

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Nie przeprowadzono badań nad wpływem pyrantelu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn^1,2.

Interakcje pyrantelu

Piperazyna + pyrantel

Ze względu na antagonizm działania nie należy stosować pyrantelu jednocześnie z piperazyną, ponieważ może to prowadzić do osłabienia działania obu leków^1,2.

Teofilina + pyrantel

Podczas jednoczesnego stosowania pyrantel może zwiększać stężenie teofiliny w osoczu^1,2.

Działania niepożądane pyrantelu

Pyrantel jest zwykle dobrze tolerowany, działania niepożądane występują niezbyt często i przemijają po zakończeniu leczenia. Kategorie częstości podaje charakterystyka tabletek, natomiast charakterystyka zawiesiny wymienia te same działania bez przypisania im częstości^1,2.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Nudności, wymioty, bóle i skurcze żołądka, biegunka oraz brak łaknienia występują rzadko (), a parcie na stolec ma nieznaną częstość ()¹.

Zaburzenia układu nerwowego

Bóle głowy, zawroty głowy, senność oraz bezsenność występują rzadko (), natomiast omamy z dezorientacją i parestezje mają nieznaną częstość ()¹.

Zaburzenia słuchu

Zaburzenia słuchu są działaniem o nieznanej częstości ()¹.

Zaburzenia wątroby

Przejściowe zwiększenie aktywności aminotransferaz występuje rzadko ()¹.

Reakcje skórne

Wysypka (w tym alergiczna wysypka skórna) występuje rzadko ()¹.

Zaburzenia ogólne

Osłabienie występuje rzadko (), a gorączka ma nieznaną częstość ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a pyrantel

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu pyrantelu na płód, jednak ze względu na brak kontrolowanych badań klinicznych u kobiet w ciąży nie zaleca się stosowania pyrantelu w ciąży, z wyjątkiem przypadków, w których przewidywane korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu^1,2.

Karmienie piersią a pyrantel

Zgodnie z charakterystykami produktów leczniczych nie prowadzono badań dotyczących przenikania embonianu pyrantelu do mleka kobiecego, dlatego nie zaleca się stosowania pyrantelu u kobiet karmiących piersią. Jeśli leczenie jest konieczne, na czas jego trwania należy przerwać karmienie piersią^1,2.

Produkty handlowe z pyrantelem

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Owix	tabletki 250 mg	OTC
Owix	zawiesina doustna 250 mg/5 ml	OTC