Siarczan cynku

Związek mineralny z grupy preparatów cynku (A12CB01), doustna sól cynku dostarczająca jony cynku. Dostępny wyłącznie na receptę, w preparacie jednoskładnikowym w postaci tabletek powlekanych zawierających 45 mg jonów cynku. Stosowany w profilaktyce i leczeniu niedoborów cynku oraz pomocniczo w chorobie Wilsona.

Działanie siarczanu cynku

Siarczan cynku jest solą mineralną, która dostarcza organizmowi jony cynku – jednego z najważniejszych pierwiastków śladowych. Cynk wchodzi w skład wielu układów enzymatycznych regulujących podstawowe procesy przemiany materii, między innymi bierze udział w syntezie białek i przemianie węglowodanów, a także stabilizuje błony komórkowe.

Cynk warunkuje wzrost i rozwój komórek, prawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego, widzenie o zmierzchu oraz zmysł smaku, a jego niedobór prowadzi do zaburzeń smaku, gorszego gojenia ran, obniżenia odporności i zmian skórnych. W dużych dawkach cynk działa jako inhibitor wchłaniania miedzi.

Farmakologia

Cynk jest jednym z najważniejszych pierwiastków śladowych biorących udział w przemianach komórkowych oraz jednym z głównych czynników stabilizujących błony komórkowe, niezbędnym do właściwego funkcjonowania ponad 200 metaloenzymów, takich jak anhydraza węglanowa, karboksypeptydaza A, dehydrogenaza alkoholowa, fosfataza zasadowa czy polimeraza RNA. Jest potrzebny do utrzymania właściwej struktury kwasów nukleinowych, białek i błon komórkowych oraz warunkuje wzrost i rozwój komórek, prawidłową odpowiedź immunologiczną, widzenie o zmierzchu i zmysł smaku¹.

Cynk wpływa na utrzymanie prawidłowego stężenia witaminy A we krwi, przedłuża czas działania insuliny i ułatwia jej magazynowanie oraz korzystnie oddziałuje na gojenie ran i regenerację tkanek. W dużych dawkach działa jako inhibitor wchłaniania miedzi, a jego niedobór ułatwia wchłanianie toksycznego kadmu¹.

Farmakokinetyka

Około 20–30% cynku przyjętego w postaci produktu leczniczego lub z pożywieniem wchłania się w jelicie cienkim, a fityniany mogą zaburzać to wchłanianie przez chelatowanie i tworzenie nierozpuszczalnych kompleksów. Po wchłonięciu cynk łączy się z białkiem metalotioneiną w obrębie jelit, a około 99% cynku obecnego w organizmie znajduje się wewnątrz komórek, głównie w krwinkach czerwonych i białych, mięśniach, kościach, skórze, nerkach, wątrobie i trzustce¹.

Cynk znajdujący się w surowicy krwi wiąże się w 60% z albuminami, w 30–40% z α2-makroglobuliną lub transferyną, a jego T_max wynosi 2 godziny. Z ustroju cynk jest wydalany głównie z kałem (90%), w mniejszym stopniu z moczem i potem, przy czym część niewchłoniętego cynku oraz cynk z endogennej sekrecji jelitowej może ulegać ponownemu wchłonięciu w jelicie cienkim i grubym¹.

Wskazania leków z siarczanem cynku

Siarczan cynku jest dostępny wyłącznie na receptę i stosuje się go w profilaktyce oraz leczeniu niedoborów cynku spowodowanych nieprawidłowym odżywianiem, zaburzeniami wchłaniania oraz innymi stanami zaburzającymi przyswajanie cynku lub zwiększającymi jego utratę¹.

Lek stosuje się także wspomagająco w chorobie Wilsona, szczególnie u pacjentów nietolerujących penicylaminy¹.

Wskazaniem są również niedobory cynku towarzyszące takim stanom, jak alkoholizm, oparzenia, marskość wątroby, cukrzyca, jadłowstręt psychiczny, bulimia, stan po resekcji żołądka, zaburzenia genetyczne (zespół Downa, acrodermatitis enteropathica, niedokrwistość sierpowata, talasemia), hemodializa, przewlekłe zakażenia związane ze zmniejszoną reaktywnością układu immunologicznego, zakażenia pasożytnicze jelit, niewydolność i zwłóknienie torbielowate trzustki, choroby nerek, choroby jelit, choroby skóry, przedłużający się stres, urazy oraz diety restrykcyjne¹.

Dawkowanie siarczanu cynku

Grupa	Dawka	Uwagi
Dorośli (niedobór cynku)	1–2 tabletki na dobę	–
Dorośli (choroba Wilsona)	docelowo 4 tabletki na dobę w schemacie 1-2-1	rozpoczynać od 1 tabletki, zwiększać co 3 dni
Dzieci powyżej 4 lat i młodzież	1 tabletka na dobę	–
Dzieci poniżej 4 lat	nie stosować	–

Produkt leczniczy stosuje się zwykle 1 godzinę przed posiłkiem lub 2 godziny po posiłku, ponieważ wiele produktów spożywczych może zaburzać wchłanianie cynku. Jeśli wystąpią objawy podrażnienia przewodu pokarmowego, lek można przyjmować bezpośrednio przed posiłkiem lub w jego trakcie, jednak wówczas biodostępność może być mniejsza. Tabletek nie należy dzielić ani rozgryzać¹.

Istotne przeciwwskazania do stosowania siarczanu cynku

Jedynym przeciwwskazaniem wymienionym w charakterystyce produktu leczniczego jest nadwrażliwość na octan cynku, siarczan cynku lub którąkolwiek substancję pomocniczą¹.

Środki ostrożności przy wydawaniu siarczanu cynku

Ryzyko niedoboru miedzi

Podczas stosowania preparatów cynku istnieje ryzyko powstania niedoboru miedzi, ponieważ cynk może obniżać stężenie miedzi w surowicy. W przypadku długotrwałego stosowania produktu należy monitorować stężenie cynku i miedzi w surowicy¹.

Substancje pomocnicze

Lek zawiera laktozę i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy. Zawiera także azorubinę (lak, E 122), która może powodować reakcje alergiczne¹.

Wpływ na prowadzenie pojazdów

Sole cynku nie wywierają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn¹.

Interakcje siarczanu cynku

Doustne preparaty żelaza + siarczan cynku

Duże dawki żelaza znacznie zmniejszają wchłanianie cynku, dlatego sole cynku należy przyjmować co najmniej 2 godziny po preparacie żelaza¹.

Preparaty miedzi + siarczan cynku

Duże dawki cynku mogą hamować wchłanianie miedzi, dlatego sole cynku należy stosować co najmniej 2 godziny po preparatach miedzi¹.

Tetracykliny + siarczan cynku

Sole cynku zmniejszają wchłanianie tetracyklin z przewodu pokarmowego, dlatego należy je przyjmować co najmniej 2 godziny po tetracyklinach¹.

Chinolony i fluorochinolony + siarczan cynku

Cynk zmniejsza wchłanianie antybiotyków z grupy chinolonów, takich jak norfloksacyna i cyprofloksacyna, oraz fluorochinolonów, takich jak ofloksacyna, dlatego pomiędzy przyjęciem soli cynku i tych antybiotyków należy zachować co najmniej 2-godzinną przerwę¹.

Penicylamina i inne substancje chelatujące + siarczan cynku

Penicylamina i inne substancje chelatujące zmniejszają wchłanianie cynku, dlatego pomiędzy zastosowaniem penicylaminy i soli cynku powinny być co najmniej 2 godziny przerwy¹.

Tiazydowe leki moczopędne + siarczan cynku

Tiazydowe leki moczopędne zwiększają wydalanie cynku z moczem¹.

Kwas foliowy + siarczan cynku

Kwas foliowy może w niewielkim stopniu zaburzać wchłanianie cynku¹.

Złożone preparaty odżywcze z witaminami i składnikami mineralnymi + siarczan cynku

Równoczesne zastosowanie kilku preparatów zawierających cynk, na przykład preparatów wielu witamin ze związkami mineralnymi, może prowadzić do zbyt dużego stężenia cynku w osoczu¹.

Dieta bogatobłonnikowa i fityniany + siarczan cynku

Dieta bogatowłóknikowa (na przykład otręby), bogatofosforanowa (na przykład produkty mleczne), pieczywo pełnoziarniste oraz fityniany zmniejszają wchłanianie cynku, wiążąc go w niewchłanialne kompleksy, dlatego takie produkty można spożywać co najmniej 2 godziny po zastosowaniu soli cynku¹.

Działania niepożądane siarczanu cynku

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Po dużych dawkach cynku rzadko występują zaburzenia ze strony układu pokarmowego, takie jak nudności, niestrawność i zgaga, o nieznanej częstości ()¹.

⚠ Zaburzenia hematologiczne z niedoboru miedzi

Wskutek niedoboru miedzi wywołanego cynkiem mogą wystąpić zaburzenia hematologiczne o nieznanej częstości (), w tym leukopenia z gorączką, dreszczami i bólem gardła, neutropenia z owrzodzeniami w jamie ustnej i gardle oraz niedokrwistość syderoblastyczna objawiająca się uczuciem zmęczenia i osłabieniem¹.

Ból głowy i metaliczny smak

Mogą także wystąpić bóle głowy i metaliczny smak w ustach o nieznanej częstości ()¹.

Pełną listę działań niepożądanych zawiera ChPL każdego preparatu, punkt 4.8.

Ciąża a siarczan cynku

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego cynk przenika przez barierę łożyska, a nie przeprowadzono badań wpływu zwykle stosowanych dawek soli cynku na przebieg ciąży i rozwój płodu. Produkt leczniczy może być stosowany w okresie ciąży jedynie wtedy, gdy w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu, i wymaga wówczas szczególnej ostrożności¹.

Karmienie piersią a siarczan cynku

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego cynk przenika do mleka kobiet karmiących piersią, a nie przeprowadzono badań wpływu zwykle stosowanych dawek soli cynku u kobiet karmiących, dlatego nie zaleca się stosowania produktu leczniczego w okresie karmienia piersią¹.

Produkty handlowe z siarczanem cynku

Preparat	Postać	Kategoria dostępności
Zincteral	tabletki powlekane 45 mg Zn2+	Rp