L-histydyna

L-histydyna to aminokwas z pierścieniem imidazolowym, zaliczany do aminokwasów egzogennych, czyli takich, których organizm człowieka nie potrafi wytworzyć i musi je stale otrzymywać z pożywieniem^1,2. W sprzedaży suplementowej pojawia się z trzech różnych powodów, a każdy z nich opiera się na innym zestawie danych: jako prekursor filagryny w preparatach kierowanych do osób z atopowym zapaleniem skóry, jako składnik wpływający na insulinooporność w preparatach metabolicznych oraz jako prekursor karnozyny w odżywkach dla sportowców. Trzeciego z tych zastosowań nie potwierdza żadne badanie u ludzi, a dwa pierwsze opierają się na pojedynczych badaniach bez niezależnego powtórzenia. Histydyna ma przy tym w suplementach cechę rzadką wśród aminokwasów: jest surowcem, dla którego nie zgłoszono w Unii Europejskiej ani jednego wniosku o oświadczenie zdrowotne.

Synonimy i nazewnictwo L-histydyny

Nazwa systematyczna to kwas (2S)-2-amino-3-(1H-imidazol-4-ilo)propanowy. W piśmiennictwie angielskim występuje jako histidine, w skrótach aminokwasowych jako His albo jednoliterowo H. Na etykietach spotyka się zapisy „L-histydyna” i „chlorowodorek L-histydyny”, oznaczające tę samą substancję czynną w postaci wolnego aminokwasu albo jego soli.

Cztery nazwy bywają mylone z samą histydyną, a oznaczają co innego. Karnozyna (beta-alanylo-L-histydyna) i anseryna to dipeptydy zawierające histydynę, sprzedawane jako osobne suplementy i przebadane w innych badaniach niż wolna histydyna¹. 3-metylohistydyna nie jest formą suplementu, tylko produktem rozpadu białka mięśniowego wydalanym z moczem i używanym jako jego wskaźnik². Histydynian miedzi to z kolei lek podawany pozajelitowo w chorobie Menkesa, czyli genetycznym zaburzeniu transportu miedzi, a nie doustny suplement histydyny³.

Działanie L-histydyny

Histydyna jest budulcem białek i pełni w nich rolę, której nie zastąpi żaden inny aminokwas: pierścień imidazolowy uczestniczy w katalizie enzymatycznej, między innymi jako element triady katalitycznej proteaz serynowych, takich jak trypsyna¹. Polskie normy żywienia opisują ją jako aminokwas szczególnie ważny dla biosyntezy białek mięśniowych, mający znaczenie w szlaku metabolitów jednowęglowych, którego katabolizm prowadzi do powstania glutaminianu².

Poza wbudowaniem w białka histydyna wchodzi w cztery przemiany, z których wywodzą się wszystkie badane zastosowania suplementacyjne.

Pierwsza to rozkład przez histydazę do urokanianu. Nadmiar histydyny jest przekształcany przez amoniakoliazę histydyny w trans-urokanian, zarówno w wątrobie, jak i w skórze, a promieniowanie nadfioletowe zmienia w skórze postać trans w cis-urokanian, pełniący tam rolę ochronną¹. Pełny katabolizm w wątrobie kończy się etapem wymagającym kwasu foliowego, w którym transferaza formiminowa przekształca N-formiminoglutaminian w glutaminian i pochodną tetrahydrofolianu¹.

Druga to dekarboksylacja do histaminy przez dekarboksylazę histydyny. Zachodzi w komórkach ECL żołądka, w mastocytach oraz w różnych obszarach mózgu, gdzie histamina bywa neuroprzekaźnikiem^1,2. Tą drogą tłumaczy się przypisywany histydynie wpływ na apetyt, sen i reakcję na stres, ale u ludzi zależność ta pozostaje niejednoznaczna⁴.

Trzecia to synteza karnozyny. Syntaza karnozyny wytwarza ją w mięśniu i w częściach mózgu z histydyny i beta-alaniny, kosztem hydrolizy ATP, a sama karnozyna działa tam jako bufor i przeciwutleniacz¹. Dla oceny suplementów rozstrzyga to, który substrat ogranicza tempo tej reakcji. Prekursorem ograniczającym jest beta-alanina, nie histydyna, a to jej podaż zwiększa zawartość karnozyny w mięśniu i ekspresję enzymów tego szlaku⁵.

Czwarta to wbudowanie w filagrynę skóry. Histydyna jest szybko wbudowywana w to białko bariery naskórkowej, a proteoliza filagryny uwalnia ją z powrotem jako składnik naturalnego czynnika nawilżającego⁶. W modelach ekwiwalentu skóry ludzkiej dodanie L-histydyny zwiększało wytwarzanie filagryny i poprawiało funkcję bariery⁷. To jest hipoteza mechanistyczna, na której oparto badania dermatologiczne opisane niżej, a nie ich wynik.

Skuteczność kliniczna L-histydyny

Czy stosowanie L-histydyny zmniejsza nasilenie atopowego zapalenia skóry?

To najlepiej opisane zastosowanie histydyny i zarazem takie, w którym wszystkie dane pochodzą od jednego zespołu badawczego. W pilotowym badaniu z randomizacją, podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo i prowadzonym w układzie naprzemiennym u 24 dorosłych z atopowym zapaleniem skóry, po 4 tygodniach przyjmowania L-histydyny raz na dobę nasilenie choroby zmniejszyło się o 34% w ocenie lekarza skalą SCORAD i o 39% w samoocenie pacjenta kwestionariuszem POEM, podczas gdy w grupie placebo poprawy nie odnotowano⁷. Autorzy tego badania zestawiają wielkość efektu z działaniem miejscowych glikokortykosteroidów o średniej sile, ale jest to porównanie pośrednie zrobione przez nich samych, a nie wynik badania z ramieniem czynnym⁷.

Ten sam ośrodek przeprowadził badanie pilotowe kontrolowane placebo u 49 dzieci w średnim wieku 3,5 roku, w którym 0,8 g L-histydyny na dobę zmniejszyło wskaźnik EASI o 49% po 12 tygodniach, przy braku efektu w grupie placebo⁶. Osobno zebrano ankietę od 98 dorosłych przyjmujących 4 g na dobę, w której zgłosili oni zmniejszenie zużycia miejscowych glikokortykosteroidów o 33%⁶. Ta ostatnia liczba nie ma grupy kontrolnej ani zaślepienia, więc opisuje deklaracje użytkowników, a nie efekt interwencji.

Ograniczenia trzeba nazwać wprost, bo są to wyłącznie badania pilotowe. Próby liczyły 24 i 49 osób, obserwacja trwała 8 i 12 tygodni, punkty końcowe oceniano w skalach opisowych, a autor obu prac jest związany z firmą komercjalizującą suplementy L-histydyny^7,6. Nie odnaleziono replikacji przeprowadzonej przez niezależny ośrodek ani metaanalizy tego wskazania. Wniosek praktyczny dla apteki: dane są zachęcające i spójne z mechanizmem, ale mają siłę sygnału do zweryfikowania, a nie dowodu skuteczności.

Czy stosowanie L-histydyny poprawia insulinowrażliwość u osób z otyłością i zespołem metabolicznym?

Za tym wskazaniem stoi jedno badanie z randomizacją. Sto kobiet z otyłością w wieku 33–51 lat, z BMI co najmniej 28 kg/m² i rozpoznanym zespołem metabolicznym, otrzymywało 4 g histydyny na dobę albo placebo przez 12 tygodni, a badanie ukończyły 92 osoby⁸. Wobec placebo wskaźnik insulinooporności HOMA-IR obniżył się o 1,09, BMI o 0,86 kg/m², obwód talii o 2,86 cm, a masa tłuszczowa o 2,71 kg. Obniżyły się także stężenia TNF-α o 3,96 pg/ml i interleukiny 6 o 2,15 pg/ml, a wzrosły markery obrony antyoksydacyjnej i adiponektyna⁸.

Powodów do ostrożności jest kilka. Badanie było jednoośrodkowe, prowadzone w jednym mieście w Chinach, objęło wyłącznie kobiety z otyłością i zespołem metabolicznym, a w bazie PubMed jest opisane hasłem przedmiotowym „Pilot Projects”⁸. Wszystkie punkty końcowe są pośrednie, bez zdarzeń klinicznych i bez rozpoznań cukrzycy. Późniejsza praca metabolomiczna analizuje tę samą kohortę, więc nie jest potwierdzeniem w drugim badaniu. Przegląd poświęcony tolerancji histydyny stwierdza wprost, że przy tak małej liczbie badań u ludzi nie wiadomo, czy poprawa wskaźników wynika ze zmniejszenia masy ciała i tkanki tłuszczowej, ze zwiększenia karnozyny, czy z obu naraz⁴.

Czy stosowanie L-histydyny zwiększa zawartość karnozyny w mięśniu?

Nie ma podstaw, żeby tego oczekiwać, a mechanizm przemawia przeciwko. Karnozyna powstaje z histydyny i beta-alaniny, ale prekursorem ograniczającym tempo jej powstawania jest beta-alanina, i to jej podaż zwiększa zawartość karnozyny w mięśniu⁵. Stanowisko międzynarodowego towarzystwa żywienia sportowego opisuje przyrost karnozyny w mięśniu po 4 tygodniach przyjmowania 4–6 g beta-alaniny na dobę i nie wymienia histydyny wśród składników potrzebnych do uzyskania tego efektu⁹. Badania u ludzi, które sprawdzałyby, czy sama histydyna albo dodanie histydyny do beta-alaniny podnosi karnozynę w mięśniu, nie odnaleziono. Twierdzenie „histydyna zwiększa zasoby karnozyny”, spotykane na opakowaniach odżywek, opisuje więc reakcję biochemiczną, a nie zmierzony efekt suplementacji.

Czy wyniki badań nad karnozyną i anseryną przenoszą się na L-histydynę?

Nie przenoszą się, a jest to najczęstsze źródło zawyżonych obietnic w tej kategorii. Dipeptydy histydynowe mają własny, znacznie większy dorobek badań. Metaanaliza 23 badań z randomizacją wykazała u przyjmujących je mniejszy obwód talii o 3,53 cm i niższe HbA1c o 0,76 punktu procentowego, a w analizie ograniczonej do badań o niskim ryzyku błędu także niższą glukozę na czczo¹⁰. Metaanaliza 18 badań i 776 uczestników wskazuje na umiarkowaną poprawę wyniku w Inwentarzu Depresji Becka (standaryzowana różnica średnich 0,79) przy umiarkowanej jakości dowodów w systemie GRADE, przy czym dla jakości życia dane dopuszczały zarówno wyraźną poprawę, jak i brak jakiejkolwiek korzyści¹¹. W obszarze poznawczym poprawa dotyczyła jednego z siedmiu ocenianych testów, odroczonego przypominania w skali Wechslera, o 1,5 punktu¹².

We wszystkich trzech metaanalizach interwencją była karnozyna, anseryna albo beta-alanina, a nie wolna histydyna^10,11,12. Skoro histydyna nie jest substratem ograniczającym powstawanie tych dipeptydów, przypisanie jej ich wyników nie ma pokrycia ani w danych, ani w mechanizmie.

Czy stosowanie L-histydyny łagodzi objawy reumatoidalnego zapalenia stawów?

Nie wykazano tego w jedynym badaniu z randomizacją dla tego wskazania. Pacjenci z reumatoidalnym zapaleniem stawów otrzymywali L-histydynę 4,5 g na dobę albo placebo przez 30 tygodni w układzie podwójnie zaślepionym, a żaden z pomiarów klinicznych nie wykazał przewagi histydyny nad placebo¹³. Odnotowano niewielkie obniżenie miana czynnika reumatoidalnego i niewielki wzrost hematokrytu w grupie histydyny oraz sugestię korzyści u chorych z dłużej trwającą i bardziej aktywną chorobą, opartą na ocenach subiektywnych. Konkluzja autorów brzmi, że histydyny nie można zalecać jako leku w tej chorobie¹³.

Najdłużej prowadzone badanie z randomizacją nad L-histydyną trwało 30 tygodni przy dawce 4,5 g na dobę i nie wykazało przewagi nad placebo w żadnym pomiarze klinicznym. Abstrakt nie podaje liczby uczestników, więc wyniku nie wolno odczytywać jako dowodu równoważności¹³.

Czy niskie stężenie histydyny w osoczu jest wskazaniem do jej suplementacji?

Samo w sobie nie jest, bo dowody na ten związek są obserwacyjne. W kohorcie 325 pacjentów z przewlekłą chorobą nerek badanych tuż przed rozpoczęciem dializ, w której w ciągu do 60 miesięcy zmarło 101 osób, niskie stężenie histydyny w osoczu towarzyszyło wyniszczeniu białkowo-energetycznemu, stanowi zapalnemu i markerom stresu oksydacyjnego¹⁴. Po uwzględnieniu wieku, płci, choroby sercowo-naczyniowej, cukrzycy, stanu zapalnego i albuminy niskie stężenie histydyny wiązało się z około o połowę większym ryzykiem zgonu (współczynnik hazardu 1,55), przy czym wynik był istotny na granicy przyjętego progu¹⁴.

Obserwowana zależność nie mówi o kierunku przyczynowym. Niskie stężenie histydyny w chorobie przewlekłej może być wskaźnikiem ciężkości choroby i niedożywienia, a nie jej mechanizmem, a stężenia histydyny obniżają się także w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc⁴. Cytowana praca nie badała suplementacji, więc nie uprawnia do wniosku, że podanie histydyny poprawia rokowanie¹⁴. Pokrewny wątek, czyli dodanie histydyny do preparatu żelaza w niedokrwistości towarzyszącej chorobie nerek, ma dotąd wyłącznie dane z modelu mysiego, w którym żelazo podane razem z histydyną albo z karnozyną dawało lepszą odbudowę hemoglobiny niż samo żelazo¹⁵.

Co wiadomo o stosowaniu histydyny w chorobie związanej z wariantem genu HARS1?

Jest to jedyne zastosowanie histydyny o charakterze leczenia przyczynowego i zarazem takie, którego nie wolno przenosić na suplementację. Czternaścioro dzieci homozygotycznych pod względem wariantu Y454S w genie syntetazy histydylo-tRNA otrzymywało histydynę doustnie w dawce 50 mg na kilogram masy ciała dwa razy na dobę przez trzy lata badania i ponad cztery lata obserwacji późniejszej. Słuch i wzrok pozostały stabilne, wzrastanie poprawiło się istotnie, a dzieci nie doświadczyły ciężkich pogorszeń stanu mimo zakażeń, które w tej chorobie niosą ryzyko nagłego zgonu¹⁶. Badanie nie miało grupy kontrolnej ani zaślepienia, a stabilność punktów końcowych oceniono wobec naturalnego przebiegu choroby. Dotyczy ultrarzadkiego zaburzenia genetycznego i leczenia prowadzonego pod nadzorem specjalistycznym, przy dawce sięgającej u dziecka o masie 20 kg 2 g na dobę¹⁶.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla L-histydyny

Histydyna nie ma w Unii Europejskiej żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego, ale jej sytuacja różni się od sytuacji innych aminokwasów sprzedawanych jako suplementy. W rejestrze unijnym nie ma dla niej ani jednej pozycji własnej: ani oświadczenia dopuszczonego, ani wniosku rozpatrzonego odmownie¹⁷. Dla porównania fenyloalanina ma pięć wpisów odmownych, beta-alanina piętnaście, L-karnozyna cztery. Odmowa i milczenie rejestru to dwa różne stany: pierwszy znaczy, że wniosek złożono, oceniono i odrzucono, drugi, że nikt o oświadczenie nie wystąpił. Skutek praktyczny jest jednak taki sam. Każde oświadczenie zdrowotne umieszczone na opakowaniu suplementu z histydyną jest niedopuszczone.

Histydyna występuje w rejestrze wyłącznie w wymaganiach składu produktów zastępujących posiłek w dietach o obniżonej wartości energetycznej, we wzorcu aminokwasowym WHO/FAO/UNU służącym ocenie jakości białka, gdzie przypada na nią 1,6 g na 100 g białka¹⁷. Nie jest to składnik, któremu przypisano tam działanie zdrowotne.

Osobno warto znać status dipeptydów histydynowych, bo to na ich badania powołują się producenci suplementów histydyny. Wszystkie wnioski dotyczące beta-alaniny i L-karnozyny rozpatrzono odmownie, łącznie dziewiętnaście wpisów, w tym wprost oświadczenie o zwiększaniu zasobów karnozyny w mięśniu i oświadczenia o wydolności fizycznej¹⁸.

Prawo unijne uznaje natomiast histydynę za aminokwas niezbędny także dla niemowląt. W wymaganiach składu preparatów do początkowego i dalszego żywienia niemowląt histydyna figuruje wśród aminokwasów niezbędnych i warunkowo niezbędnych mleka kobiecego, przyjętego za białko referencyjne, w ilości 10 mg na 100 kJ i 40 mg na 100 kcal¹⁹.

Bezpieczeństwo stosowania L-histydyny

Dawki badane w suplementacji, czyli 4–4,5 g na dobę, były w opublikowanych pracach dobrze tolerowane. W badaniu z randomizacją u 100 kobiet z zespołem metabolicznym przy 4 g na dobę przez 12 tygodni nie obserwowano działań niepożądanych⁸. W trzydziestotygodniowym badaniu przy 4,5 g na dobę również nie odnotowano działań niepożądanych histydyny¹³. W badaniach dermatologicznych liczba zdarzeń niepożądanych była zbliżona w grupie histydyny i placebo, a u dzieci 78% zgłoszonych zdarzeń oceniono jako niezwiązane z histydyną, 18% jako mało prawdopodobnie związane i 4% jako możliwie związane⁶.

Powyżej tych dawek dane praktycznie się urywają. Przegląd poświęcony wprost tolerancji histydyny stwierdza, że przy spożyciu przekraczającym 24 g na dobę opisano obniżenie stężenia cynku w surowicy oraz zaburzenia funkcji poznawczych, natomiast zakres od 4,5 do 24 g na dobę jest przebadany szczątkowo i z tego powodu nie ustalono tolerowanego górnego poziomu spożycia⁴. Autorki proponują wykorzystanie zależności stężenia cynku od podaży histydyny, mającej kształt litery U, jako przyszłego biomarkera tolerancji⁴.

Powyżej 24 g histydyny na dobę opisano obniżenie stężenia cynku w surowicy i zaburzenia funkcji poznawczych, a przedział od 4,5 do 24 g na dobę pozostaje niezbadany, więc górnej granicy bezpiecznego spożycia nie ustalono⁴. Nie ma podstaw, żeby przekraczać dawki przebadane w badaniach klinicznych, czyli 4–4,5 g na dobę.

W obiegu funkcjonuje też wartość 8,0 g na dobę, podawana jako poziom bez obserwowanego szkodliwego działania dla histydyny w suplemencie u zdrowych dorosłych²⁰. Trzeba wiedzieć, skąd pochodzi. Jest to propozycja, nie wartość urzędowa, ogłoszona przez komitet doradczy International Council for Amino Acid Science, organizacji finansowanej przez wytwórców aminokwasów, i opublikowana w tym samym numerze czasopisma, w którym niezależny przegląd stwierdza, że górnej granicy tolerancji ustalić się dziś nie da^20,4. Przy rozmowie w aptece uczciwsze jest podanie obu tych informacji naraz niż samej liczby.

Przegląd systematyczny obejmujący ludzi i kilka gatunków zwierząt również wskazuje, że nadmiar histydyny może odpowiadać za zaburzenia jedzenia i pamięci u ludzi, a u większości badanych gatunków za zahamowanie wzrostu i zaburzenia metaboliczne²¹. Większość szczegółowych wniosków tej pracy pochodzi jednak od gryzoni i gatunków hodowlanych, a jeden ze współautorów jest pracownikiem wytwórcy aminokwasów paszowych²¹.

Dwie grupy wymagają odrębnego potraktowania. Rozpoznano wrodzone błędy metaboliczne we wszystkich enzymach katabolizmu histydyny, więc u osoby z takim rozpoznaniem o podaży histydyny decyduje leczący specjalista, nie etykieta suplementu¹. Osobna sprawa: histydyna jest substratem dla histaminy w mastocytach i w komórkach ECL żołądka¹. Badań sprawdzających, czy suplementacja histydyny nasila objawy u osób z nietolerancją histaminy albo z mastocytozą, nie odnaleziono, więc jest to przesłanka teoretyczna, a nie udokumentowane ryzyko.

Interakcje L-histydyny

Cynk + L-histydyna

Zależność działa w dwie strony i to rozróżnienie ma znaczenie przy okienku. Cynk podany w kompleksie z histydyną wchłania się lepiej niż siarczan cynku: u 10 zdrowych ochotników kompleks cynkowo-histydynowy zwiększał stężenie cynku w surowicy o 25% bardziej niż siarczan, a wyliczony wychwyt był większy o 30–40%, przy czym 15 mg cynku w kompleksie dawało odpowiedź taką samą jak 45 mg cynku w postaci siarczanu²². Jest to badanie na dziesięciu osobach z punktem końcowym w postaci odpowiedzi stężenia w surowicy, nie stanu odżywienia cynkiem.

Odwrotny kierunek dotyczy osobnej suplementacji histydyny w dużych dawkach, przy której opisano obniżenie stężenia cynku w surowicy, a zależność podaży i cynku ma kształt litery U⁴. Wniosek praktyczny: histydyna użyta jako nośnik cynku w preparacie poprawia jego wchłanianie, natomiast osobno przyjmowany suplement histydyny w dawce znacznie przekraczającej badane 4 g na dobę jest czynnikiem ryzyka niedoboru cynku, nie jego uzupełnienia.

Beta-alanina i karnozyna + L-histydyna

Łączenie histydyny z beta-alaniną w celu podniesienia karnozyny w mięśniu nie ma pokrycia w badaniach u ludzi. Zawartość karnozyny podnosi beta-alanina jako prekursor ograniczający tempo reakcji⁵, a stanowisko towarzystwa żywienia sportowego opisuje skuteczny protokół jako 4–6 g beta-alaniny na dobę przez co najmniej 2–4 tygodnie, bez udziału histydyny⁹. Dodanie histydyny do takiego zestawu podnosi cenę preparatu bez wykazanej korzyści.

Preparaty żelaza + L-histydyna

Dane są wyłącznie przedkliniczne. W modelu mysim podanie żelaza razem z histydyną albo karnozyną poprawiało odbudowę hemoglobiny oraz obniżało pulę żelaza niehemowego i markera peroksydacji lipidów w warunkach przeładowania żelazem¹⁵. Nie odnaleziono badania u ludzi sprawdzającego, czy takie połączenie poprawia wyrównanie niedokrwistości, więc nie ma podstaw do zalecania histydyny jako dodatku do preparatu żelaza.

Dawkowanie L-histydyny

Zapotrzebowanie fizjologiczne jest znacznie niższe od dawek suplementacyjnych i wynosi według WHO i FAO 10 mg na kilogram masy ciała na dobę dla dorosłych, czyli 700 mg na dobę przy masie ciała 70 kg¹. Typowy suplement w dawce 4 g dostarcza więc kilkukrotność dobowego zapotrzebowania, niezależnie od histydyny pochodzącej z białka w diecie.

Polskie normy żywienia podają dla histydyny²:

• osobnej normy spożycia nie ustalono, zapotrzebowanie ujmuje norma na białko wraz ze wzorcem aminokwasowym,
• we wzorcu aminokwasowym dla osób powyżej 1. roku życia przypada na nią 15 mg w 1 g białka wzorcowego, dla porównania jaja 23 mg, fasola biała 31 mg, chleb baltonowski 21 mg, pomidory 21 mg,
• górnego tolerowanego poziomu spożycia nie ustalono,
• histydyny nie ma na liście maksymalnych dawek w suplementach diety Zespołu do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym, bo lista ta obejmuje wyłącznie witaminy i składniki mineralne,
• najważniejszym źródłem w polskiej diecie jest mięso i produkty mięsne, dostarczające około 46,5% histydyny, a przykładowe zawartości to 1,5 g w 100 g sera parmezan i 0,7 g w 100 g suchych nasion grochu.

Postacie L-histydyny

W suplementach diety histydyna jest dostępna jako wolny aminokwas w kapsułkach i proszku oraz jako składnik mieszanek aminokwasów egzogennych. Badania kliniczne prowadzono z podaniem doustnym raz na dobę⁷, a w badaniu metabolicznym w dawce dobowej podzielonej na tabletki wydawane co dwa tygodnie⁸. Danych porównujących biodostępność poszczególnych postaci wolnej histydyny nie odnaleziono.

Odrębną grupę stanowią preparaty, w których histydyna nie jest składnikiem czynnym, tylko nośnikiem albo elementem większej cząsteczki. Kompleksy cynkowo-histydynowe służą poprawie wchłaniania cynku²², histydynian miedzi jest lekiem podawanym pozajelitowo w chorobie Menkesa³, a karnozyna i anseryna to dipeptydy zawierające histydynę, sprzedawane jako osobne suplementy i przebadane w innych badaniach¹. Histydyna jest też obowiązkowym elementem składu preparatów do żywienia niemowląt, gdzie odnosi się ją do zawartości w mleku kobiecym¹⁹.