Olej z kryla antarktycznego
Olej z kryla antarktycznego w świetle badań: kolano, lipidy, wchłanianie EPA i DHA, alergia na skorupiaki, dawkowanie. Krytyczny przegląd (EBM).
Olej z kryla antarktycznego to olej pozyskiwany ze skorupiaka Euphausia superba, drobnego, żyjącego rojami zwierzęcia z wód okołoantarktycznych. Dostarcza tych samych dwóch kwasów tłuszczowych co olej rybi, czyli kwasu eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA), ale związanych głównie w fosfolipidach, a nie w triglicerydach. Zawartość fosfolipidów w oleju z kryla wynosi od 39,29% do 80,69% i zależy od zastosowanej metody ekstrakcji, a poza nimi olej zawiera astaksantynę, sterole, tokoferole i witaminę A1.
Cała sprzedaż tego preparatu opiera się na dwóch twierdzeniach: że postać fosfolipidowa wchłania się lepiej niż triglicerydowa i że olej z kryla działa przeciwzapalnie na staw kolanowy. Pierwsze twierdzenie nie utrzymało się w badaniach dłuższych niż miesiąc, drugie zostało obalone w największym i najstaranniej zaprojektowanym badaniu z randomizacją.
Synonimy i nazewnictwo oleju z kryla antarktycznego
- Olej z kryla – nazwa najczęstsza na opakowaniach, także w formie „olej krylowy”.
- Euphausia superba – nazwa łacińska gatunku, od którego pochodzi surowiec.
- Krill oil – nazwa angielska, pod którą preparat występuje w piśmiennictwie naukowym.
- Antarctic krill oil – nazwa angielska z określeniem pochodzenia, odróżniająca surowiec od kryla pacyficznego (Euphausia pacifica).
- NKO, Neptune Krill Oil – nazwa handlowa preparatu użytego w trzech wczesnych badaniach z randomizacją, do dziś cytowanych w materiałach reklamowych.
⚠ Oleju z kryla nie należy mylić z mączką z kryla (krill meal). Mączka zawiera te same fosfolipidy, a mimo to jej kwasy tłuszczowe wchłaniają się gorzej – ta różnica ma znaczenie dla oceny mechanizmu i jest omówiona niżej.
Działanie oleju z kryla antarktycznego
Działanie oleju z kryla wynika przede wszystkim z zawartych w nim EPA i DHA. Oba kwasy wbudowują się w błony komórkowe i są substratami przemian, których produktami są eikozanoidy i mediatory wygaszania zapalenia. Ta część mechanizmu nie różni się od oleju rybiego.
Domniemana odrębność oleju z kryla dotyczy nośnika. EPA i DHA związane w fosfolipidach mają wchodzić do krążenia inną drogą niż związane w triglicerydach, co miałoby dawać wyższe wysycenie tkanek przy tej samej dawce. Podstawę biochemiczną tej hipotezy potwierdzono: po 30 dniach przyjmowania oleju z kryla 35 z 70 oznaczonych form cząsteczkowych fosfolipidów zawierających EPA, DHA i kwas dokozapentaenowy miało wyższe stężenie niż po oleju rybim, przy czym 89% zróżnicowanych form stanowiły eterowe fosfolipidy cholinowe i etanoloaminowe2. Badanie objęło jednak 11 zdrowych kobiet i mierzyło wyłącznie skład osocza, więc opisuje różnicę w metabolizmie, a nie przewagę kliniczną.
Drugim składnikiem przywoływanym w opisach preparatu jest astaksantyna, karotenoid nadający olejowi czerwoną barwę. Jej udział w efektach obserwowanych u ludzi nie został wyodrębniony w żadnym badaniu nad samym olejem z kryla.
Skuteczność kliniczna oleju z kryla antarktycznego
Czy stosowanie oleju z kryla antarktycznego łagodzi ból kolana w chorobie zwyrodnieniowej?
Nie, jeśli rozstrzygać na podstawie najmocniejszego badania. W wieloośrodkowym badaniu z randomizacją, podwójnie zaślepionym, 262 osoby z klinicznym rozpoznaniem choroby zwyrodnieniowej kolana otrzymywały 2 g oleju z kryla na dobę albo placebo przez 24 tygodnie. Do badania włączano wyłącznie osoby z nasilonym bólem oraz z wysiękiem i zapaleniem błony maziowej potwierdzonym rezonansem magnetycznym, czyli w populacji dobranej tak, by dać interwencji przeciwzapalnej najlepszą szansę. Ból w skali wzrokowo-analogowej zmniejszył się o 19,9 punktu w grupie oleju z kryla i o 20,2 punktu w grupie placebo, a różnica między grupami wyniosła 0,3 punktu przy minimalnej istotnej klinicznie poprawie ustalonej na 15 punktów3. Obie grupy poprawiły się przy tym o około 20 punktów, czyli powyżej progu istotności klinicznej – to pokazuje skalę odpowiedzi placebo w tym wskazaniu i tłumaczy, dlaczego badania mniejsze wypadały korzystniej.
Wcześniejsze badanie o zbliżonej wielkości dało wynik dodatni, ale o wielkości efektu trudnej do obrony w praktyce. U 235 dorosłych w wieku 40–65 lat z łagodną lub umiarkowaną chorobą zwyrodnieniową kolana przyjmowanie 4 g oleju z kryla na dobę (0,60 g EPA i 0,28 g DHA) przez 6 miesięcy poprawiło ból bardziej niż placebo o 5,18 punktu w skali WOMAC znormalizowanej do zakresu 0–100, sztywność o 6,45 punktu, a sprawność fizyczną o 4,67 punktu. Wskaźnik omega-3 wzrósł przy tym z 6,0% do 8,9%, podczas gdy w grupie placebo pozostał bez zmian. Zużycie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, lipidy surowicy oraz markery zapalne nie różniły się między grupami4. Poprawa o 5 punktów na skali stupunktowej jest kilkakrotnie mniejsza od progu, który uznano za istotny klinicznie w badaniu australijskim, a brak zmiany w zużyciu leków przeciwbólowych oznacza, że nie przełożyła się na zachowanie pacjenta.
Pozostałe badania są małe albo dotyczą innego produktu. W badaniu japońskim 50 osób z łagodnym bólem kolana przyjmowało 2 g oleju z kryla albo placebo przez 30 dni. Istotną poprawę uzyskały obie grupy, a przewaga oleju z kryla ograniczyła się do dwóch pytań kwestionariusza, nie do wyniku całkowitego5. Badanie koreańskie na 100 uczestnikach, w którym uzyskano wyraźną poprawę bólu i wyniku WOMAC, oceniało preparat złożony z oleju z kryla, astaksantyny i kwasu hialuronowego, a jego dwaj pierwsi autorzy są pracownikami producenta – wyniku nie da się przypisać samemu olejowi z kryla6.
Metaanalizy tych samych badań dają wyniki sprzeczne, a rozbieżność bierze się z wyboru punktu końcowego. Przegląd systematyczny 5 badań z 700 uczestnikami, jako jedyny uzupełniony sekwencyjną analizą badań, nie wykazał różnicy wobec placebo w bólu kolana, sztywności ani w profilu lipidowym. Istotna była wyłącznie poprawa sprawności fizycznej, przez samych autorów opisana jako mała (standaryzowana różnica średnich −0,24, heterogeniczność zerowa), a sekwencyjna analiza badań dała pewność, że dalsze badania nie odwrócą wyniku dla bólu. Autorzy zamykają pracę zdaniem, że stosowanie oleju z kryla przy bólu kolana nie jest jak dotąd uzasadnione7. Metaanaliza 5 badań z 730 uczestnikami również nie wykazała poprawy w skali wzrokowo-analogowej, uzyskała natomiast istotne różnice o wielkości umiarkowanej na trzech podskalach WOMAC: ból (standaryzowana różnica średnich −0,60), sztywność (−0,59) i sprawność (−0,68), przy braku wpływu na markery we krwi8. Najliczniejsza z metaanaliz, obejmująca 6 badań i 971 uczestników, wykazała poprawę bólu i sprawności, ale w pomiarze w 4. tygodniu, a nie na końcu obserwacji, oraz brak wpływu na cholesterol LDL i na białko C-reaktywne9.
Rozstrzygające jest to, czego wszystkie te syntezy nie pokazują. W żadnej z nich olej z kryla nie poprawił bólu mierzonego skalą wzrokowo-analogową, czyli punktem końcowym pierwszorzędowym największego badania. Istotność pojawia się wyłącznie na podskalach kwestionariusza WOMAC i wyłącznie we wcześniejszych punktach pomiaru. Sekwencyjna analiza badań rozstrzygnęła pytanie o ból na „nie”7
Osadzenie w szerszym kontekście też nie wypada dla oleju z kryla korzystnie. W bayesowskiej metaanalizie sieciowej 39 badań z 4599 pacjentami, porównującej siedem suplementów stosowanych w chorobie zwyrodnieniowej kolana, najwyżej rankowana dla bólu i sztywności była boswelia, a olej z kryla pojawił się jedynie przy poprawie sprawności10. W metaanalizie sieciowej 23 badań, porównującej olej z kryla z celekoksybem, metforminą, probiotykami oraz glukozaminą z chondroityną, olej z kryla znalazł się najwyżej na podskali bólu WOMAC, ale w skali wzrokowo-analogowej wygrał celekoksyb, a pewność dowodów dla większości porównań pomocniczych autorzy ocenili jako niską lub bardzo niską ze względu na dużą niedokładność i brak badań bezpośrednio porównawczych11.
Czy stosowanie oleju z kryla antarktycznego poprawia profil lipidowy?
Tak, ale w stopniu wynikającym z dawki kwasów n-3, a nie z postaci, w jakiej są związane. Metaanaliza 7 badań z randomizacją obejmujących 662 uczestników wykazała obniżenie cholesterolu LDL o 15,5 mg/dl i triglicerydów o 14,0 mg/dl oraz podwyższenie cholesterolu HDL o 6,7 mg/dl, przy braku istotnej zmiany cholesterolu całkowitego12. Nowsza i liczniejsza synteza, obejmująca 14 badań i 1458 uczestników, potwierdziła korzystny wpływ na cholesterol całkowity, LDL i triglicerydy, ale wykluczyła wpływ na ciśnienie tętnicze, wskaźniki glikemii, skład ciała i markery zapalne. Efekty lipidowe były przy tym widoczne głównie w badaniach trwających poniżej 8 tygodni i u osób z wyjściowym wskaźnikiem masy ciała poniżej 28 kg/m², co jest sygnałem możliwego błędu małych i krótkich badań13.
Rozstrzygające dla pytania o przewagę nad olejem rybim jest porównanie pośrednie. W sieciowej metaanalizie 64 badań z randomizacją olej z kryla obniżał triglicerydy wobec kontroli o 23,3 mg/dl, natomiast różnice między olejem z kryla a olejem rybim we wszystkich czterech frakcjach lipidowych były nieistotne. Jeden gram kwasów n-3 obniżał medianę triglicerydów o 8,971 mg/dl w oleju rybim i o 9,838 mg/dl w oleju z kryla, czyli praktycznie tak samo14.
Twierdzenie o przewadze pochodzi z jednego badania sprzed dwóch dekad. U 120 pacjentów z hiperlipidemią przyjmujących 1–3 g oleju z kryla na dobę przez 90 dni zgłoszono obniżenie cholesterolu całkowitego, LDL i triglicerydów oraz przewagę nad olejem rybim w niższych i równych dawkach. Badanie prowadzono na markowym preparacie dostarczonym przez jego producenta i opublikowano w czasopiśmie o profilu medycyny alternatywnej, a jego abstrakt jest wewnętrznie niespójny, bo w jednym miejscu mówi o obniżeniu cholesterolu HDL, a w drugim o jego podwyższeniu15. Zgłoszonej przewagi nie potwierdziła późniejsza synteza 64 badań.
Żadna z tych prac nie oceniała zawałów, udarów ani zgonów. Wpływ oleju z kryla na twarde punkty końcowe sercowo-naczyniowe pozostaje niezbadany, a autorzy największej metaanalizy sami wskazują to jako zadanie na przyszłość13.
Czy olej z kryla antarktycznego wchłania się lepiej niż olej rybi?
W badaniach jednorazowych i krótkich – tak, w badaniu dwunastotygodniowym – nie. Rozstrzyga długość obserwacji, bo wymiana kwasów tłuszczowych w błonie krwinki czerwonej trwa około 120 dni, a to ona odpowiada wysyceniu tkanek.
Badanie z pojedynczą dawką 1680 mg EPA i DHA u 12 zdrowych mężczyzn dało najwyższe pole pod krzywą w fosfolipidach osocza dla oleju z kryla (80,03 %×h) przed reestryfikowanymi triglicerydami (59,78 %×h) i estrami etylowymi (47,53 %×h), ale żadna z tych różnic nie osiągnęła istotności statystycznej przy tak dużym rozrzucie wyników. Znacznie ważniejsze jest odkrycie uboczne: badana próbka oleju z kryla zawierała 22% całkowitego EPA i 21% całkowitego DHA w postaci wolnych kwasów tłuszczowych, podczas gdy próbki oleju rybiego nie zawierały ich wcale16. Jedna piąta kwasów n-3 nie była więc w tym preparacie związana w fosfolipidach, czyli nie w tej postaci, której przypisuje się przewagę.
Mechanizm fosfolipidowy podważyło też badanie krzyżowe u 15 osób, w którym porównano trzy produkty zawierające po około 1700 mg EPA i DHA. Przyrostowe pole pod krzywą było najwyższe po oleju z kryla (89,08 %×h), ale mączka z kryla (44,97 %×h) i olej rybi (59,15 %×h) nie różniły się między sobą, mimo że mączka zawiera te same fosfolipidy co olej. Autorzy sami wyciągają z tego wniosek, że wynik przemawia przeciw tłumaczeniu przewagi lepszym wchłanianiem fosfolipidów17.
Badanie czterotygodniowe u 24 zdrowych ochotników przyjmujących 600 mg kwasów n-3 wykazało po oleju z kryla wyższe stężenie kwasów n-3 w osoczu i w krwinkach czerwonych oraz wyższy wskaźnik omega-3 niż po oleju rybim. W tej samej pracy triglicerydy i cholesterol HDL nie zmieniły się po żadnym z olejów, a cholesterol całkowity i LDL wzrosły po obu wobec kontroli z olejem kukurydzianym18. Gdy jednak obserwację przedłużono do 12 tygodni i objęto nią 62 uczestników, przyrost wskaźnika omega-3 przy zbliżonych dawkach EPA i DHA okazał się taki sam dla oleju z kryla (1,15 punktu procentowego), oleju rybiego (1,00) i oleju z Calanus finmarchicus (1,09)19.
Czy stosowanie oleju z kryla antarktycznego poprawia siłę mięśni u osób starszych?
Dowody są pojedyncze i nie sięgają sprawności codziennej. W badaniu z randomizacją 102 osoby powyżej 65. roku życia, mało aktywne fizycznie, przyjmowały 4 g oleju z kryla na dobę albo pozostawały w grupie kontrolnej przez 6 miesięcy. Ukończyły 94 osoby. Maksymalny moment siły prostowników kolana zwiększył się o 9,3%, siła uchwytu ręki o 10,9%, a grubość mięśnia obszernego bocznego o 3,5%. Skład kwasów tłuszczowych erytrocytów zmienił się wyraźnie, ze wzrostem wskaźnika omega-3 o 61%. Nie wykazano natomiast wpływu na wynik testu sprawności fizycznej SPPB ani na jakość życia20. Poprawa dotyczy więc pomiarów laboratoryjnych siły, a nie tego, co osoba starsza jest w stanie zrobić w ciągu dnia. Badanie jest jedno, a grupa porównawcza określona jako kontrolna, nie jako placebo, co przy punktach końcowych wymagających maksymalnego wysiłku uczestnika osłabia zaślepienie.
Czy stosowanie oleju z kryla antarktycznego łagodzi objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego?
Wskazanie opiera się na jednym badaniu z 2003 roku, którego nigdy nie powtórzył niezależny zespół. U 70 kobiet z rozpoznaniem zespołu napięcia przedmiesiączkowego wg kryteriów DSM-III-R trzymiesięczne przyjmowanie oleju z kryla poprawiło wynik kwestionariusza samooceny bardziej niż olej rybi omega-3 i zmniejszyło liczbę przyjmowanych leków przeciwbólowych21. Ograniczenia są tu poważne: mała próba, kryteria diagnostyczne z wersji podręcznika sprzed dwóch rewizji, punkt końcowy oparty wyłącznie na samoocenie, ten sam producent i to samo czasopismo o profilu medycyny alternatywnej co przy badaniu lipidowym, a abstrakt nie podaje wielkości efektu, tylko istotność. Dowody na stosowanie oleju z kryla w tym wskazaniu należy uznać za bardzo słabe.
Czy stosowanie oleju z kryla antarktycznego zmniejsza stan zapalny?
Nie, jeśli miarą jest stężenie białka C-reaktywnego w metaanalizach. Twierdzenie o działaniu przeciwzapalnym opiera się na badaniu, w którym u 90 pacjentów z podwyższonym białkiem C-reaktywnym przyjmowanie 300 mg oleju z kryla na dobę obniżyło je o 19,3% już po tygodniu i o 30,9% po miesiącu, przy jednoczesnym wzroście o jedną trzecią w grupie placebo22. Dawka była tam kilkunastokrotnie mniejsza niż w późniejszych badaniach kolanowych, a mimo to efekt zgłoszono jako znacznie większy, wzrost białka C-reaktywnego w grupie placebo pozostał bez wyjaśnienia, a badanym produktem był markowy preparat producenta.
Późniejsze syntezy tego nie potwierdziły. Metaanaliza 14 badań z 1458 uczestnikami nie wykazała wpływu oleju z kryla na markery zapalne13, a metaanaliza 6 badań z 971 uczestnikami nie wykazała wpływu na białko C-reaktywne, mimo że jednocześnie referowała mechanizm przeciwzapalny jako wyjaśnienie efektu kolanowego9. Markery zapalne nie zmieniły się także w sześciomiesięcznym badaniu na 235 osobach4.
Oświadczenia zdrowotne EFSA dla oleju z kryla antarktycznego
Olej z kryla antarktycznego nie ma własnego oświadczenia zdrowotnego. Oświadczenia, które wolno umieścić na jego opakowaniu, przysługują zawartym w nim kwasom tłuszczowym, a warunkiem jest osiągnięcie progu zawartości ustalonego dla każdego z nich osobno. Status regulacyjny trzeba przy tym odróżnić od siły efektu klinicznego: dopuszczone oświadczenie oznacza, że Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA, European Food Safety Authority) uznał związek przyczynowo-skutkowy dla funkcji fizjologicznej, a nie że preparat leczy chorobę.
Dla EPA i DHA łącznie dopuszczono oświadczenie „Kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca”, przy którym trzeba podać informację, że korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg EPA i DHA dziennie23. Samemu DHA przypisano dwa dalsze oświadczenia funkcjonalne: „Kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczynia się do utrzymania prawidłowego funkcjonowania mózgu” oraz „Kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczynia się do utrzymania prawidłowego widzenia”. Oba wymagają przynajmniej 40 mg DHA na 100 g i na 100 kcal produktu oraz informacji, że korzystne działanie występuje przy spożyciu 250 mg DHA dziennie24.
Ta sama zasada wyznacza granicę tego, co wolno napisać na opakowaniu. Oświadczenie o funkcjonowaniu serca dotyczy EPA i DHA, a nie oleju z kryla jako takiego, i nie zależy od tego, czy kwasy te są związane w fosfolipidach, czy w triglicerydach. Nie ma też podstawy regulacyjnej do przypisywania olejowi z kryla działania na stawy: żadne oświadczenie o ruchomości stawów nie zostało dla kwasów omega-3 dopuszczone, a olej z wątroby dorsza i oleje rybie otrzymały w tej sprawie decyzję odmowną25.
Bezpieczeństwo stosowania oleju z kryla antarktycznego
Najważniejszym problemem bezpieczeństwa jest alergia na skorupiaki, a nie działania niepożądane samego oleju. Kryl antarktyczny jest skorupiakiem i zawiera tropomiozynę, czyli ten sam alergen główny co krewetka. Oznaczenie ilościowe wykazało, że kryl zawiera ją na niemal tym samym poziomie co dziesięcionogi, a immunoblotting z surowicami pacjentów potwierdził reaktywność krzyżową z tropomiozynami krewetek i krabów26. Niezależne badanie pokazało, że przeciwciała IgE osób uczulonych na krewetki rozpoznają rekombinowane tropomiozyny kryla Eup s 1 i Eup p 1, a wysycenie ich tym białkiem znosi reaktywność wobec wyciągów z kryla i krewetki. Te same przeciwciała nie reagowały natomiast z wyciągami z mięczaków ani z kręgowców27.
Alergia na skorupiaki (krewetki, kraby, homary) jest przeciwwskazaniem do stosowania oleju z kryla antarktycznego. Kryl zawiera tropomiozynę w ilości porównywalnej z krewetką, a jej reaktywność krzyżowa z przeciwciałami IgE osób uczulonych na krewetki została potwierdzona laboratoryjnie27. Uczulenie na mięczaki, czyli na małże, ostrygi czy ślimaki, samo w sobie takim przeciwwskazaniem nie jest
Poza alergią profil bezpieczeństwa jest korzystny. W największym badaniu z randomizacją, obejmującym 262 osoby przyjmujące 2 g na dobę przez 24 tygodnie, działania niepożądane zgłosiło 51% uczestników w grupie oleju z kryla i 54% w grupie placebo, a zdarzeń mięśniowo-szkieletowych było w grupie oleju z kryla mniej niż w grupie placebo3. Metaanaliza 5 badań z 730 uczestnikami nie wykazała różnicy w częstości działań niepożądanych wobec grup kontrolnych8, a sieciowa metaanaliza siedmiu suplementów stosowanych w chorobie zwyrodnieniowej kolana nie wykazała, by którykolwiek z nich, w tym olej z kryla, zwiększał częstość zdarzeń niepożądanych wobec placebo10. Najczęściej zgłaszane są dolegliwości żołądkowo-jelitowe, występujące jednak także w grupach placebo6.
Obawa o krwawienie, podnoszona wobec kwasów omega-3 na podstawie ich działania przeciwpłytkowego, nie znalazła potwierdzenia w badaniach klinicznych, także u osób przyjmujących jednocześnie kwas acetylosalicylowy lub warfarynę28. Ten sam przegląd wskazuje na podatność olejów morskich na utlenianie, które przyczynia się do nietolerancji preparatu.
Górnego tolerowanego poziomu spożycia nie ustalono ani dla oleju z kryla, ani dla EPA i DHA. Nie wyznaczono go także w polskich normach żywienia, które dla tych kwasów podają wyłącznie poziom wystarczającego spożycia29.
Interakcje oleju z kryla antarktycznego
Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe + olej z kryla antarktycznego
Interakcja teoretyczna, wynikająca z przeciwpłytkowego działania EPA i DHA. Danych klinicznych wskazujących na zwiększone ryzyko krwawienia przy jednoczesnym przyjmowaniu kwasów omega-3 z kwasem acetylosalicylowym lub warfaryną nie ma28. Przy dawkach spotykanych w sprzedaży odręcznej, czyli od 0,5 do 4 g oleju z kryla na dobę, nie ma podstaw do odradzania go z tego powodu.
Inne preparaty kwasów omega-3 + olej z kryla antarktycznego
Pacjent przyjmujący jednocześnie olej z kryla i olej rybi sumuje podaż tych samych dwóch kwasów tłuszczowych. Nie jest to interakcja niebezpieczna, tylko wydatek bez pokrycia: obniżenie triglicerydów zależy od łącznej dawki EPA i DHA, a nie od źródła, więc gram kwasów n-3 z oleju z kryla i gram z oleju rybiego działają praktycznie tak samo14. Przy dwóch preparatach naraz punktem odniesienia jest suma EPA i DHA z etykiet, nie liczba kapsułek.
Dawkowanie oleju z kryla antarktycznego
Dawki oleju z kryla nie da się ustalić „na olej”, bo zawartość EPA i DHA różni się między preparatami wielokrotnie, a zawartość fosfolipidów sięga od 39,29% do 80,69% zależnie od metody ekstrakcji1. Punktem odniesienia jest deklarowana na etykiecie zawartość EPA i DHA w porcji dziennej.
| Dawka | Kontekst | Uwagi |
|---|---|---|
| 2 g/dobę | Choroba zwyrodnieniowa kolana z zapaleniem błony maziowej, 262 osoby, 24 tygodnie3 | Ból zmniejszył się tak samo jak po placebo |
| 4 g/dobę (0,60 g EPA, 0,28 g DHA) | Łagodna i umiarkowana choroba zwyrodnieniowa kolana, 235 osób, 6 miesięcy4 | Poprawa o około 5 punktów na skali 0–100, bez zmiany zużycia leków przeciwzapalnych |
| 4 g/dobę | Siła mięśni u osób powyżej 65. roku życia, 102 osoby, 6 miesięcy20 | Wzrost siły w pomiarze laboratoryjnym, bez wpływu na sprawność w teście SPPB |
| 1–3 g/dobę | Hiperlipidemia, 120 pacjentów, 90 dni15 | Badanie producenta, przewagi nad olejem rybim nie potwierdzono |
| 250 mg EPA i DHA/dobę | Warunek oświadczenia zdrowotnego o funkcjonowaniu serca23 | Próg regulacyjny, nie dawka o udowodnionym efekcie klinicznym |
Polskie normy żywienia podają dla EPA i DHA, czyli składników oleju z kryla podlegających normowaniu, poziom wystarczającego spożycia:
- osoby dorosłe powyżej 18. roku życia – 250 mg EPA i DHA na dobę
- kobiety w ciąży i karmiące piersią – 250 mg EPA i DHA na dobę oraz co najmniej 200 mg samego DHA na dobę
- dzieci powyżej 3. roku życia i młodzież do ukończenia 18. roku życia – 250 mg EPA i DHA na dobę
- górnego tolerowanego poziomu spożycia dla tych kwasów nie ustalono29
Przy porównywaniu preparatów licz koszt jednego grama EPA i DHA, a nie cenę opakowania. Olej z kryla zawiera tych kwasów zwykle mniej w przeliczeniu na kapsułkę niż skoncentrowany olej rybi, a przy zbliżonej dawce podnosi wskaźnik omega-3 tak samo19
Postacie oleju z kryla antarktycznego
Olej z kryla jest dostępny niemal wyłącznie w kapsułkach żelatynowych albo z otoczką roślinną. Postać płynna praktycznie nie występuje, bo olej ma intensywny zapach i jest podatny na utlenianie28.
Różnice między preparatami dotyczą przede wszystkim składu, a nie postaci. Wynikają z metody ekstrakcji, która rozstrzyga zarówno o zawartości fosfolipidów, jak i o wydajności oraz jakości produktu końcowego1. Deklaracja „olej z kryla” na opakowaniu nie mówi więc, ile fosfolipidów zawiera preparat.
Osobnym surowcem, z którym olej bywa mylony, jest mączka z kryla. Zawiera te same fosfolipidy, ale przy tej samej dawce EPA i DHA daje przyrostowe pole pod krzywą o połowę mniejsze niż olej i porównywalne z olejem rybim17.
Źródła
- Xie D i wsp. Antarctic Krill (Euphausia superba) Oil: A Comprehensive Review of Chemical Composition, Extraction Technologies, Health Benefits, and Current Applications. Compr Rev Food Sci Food Saf. 2019. [typ: przegląd narracyjny] PMID: 33336946 ↩↩↩
- Sung HH i wsp. Enrichment of n-3 containing ether phospholipids in plasma after 30 days of krill oil compared with fish oil supplementation. Lipids. 2022. [typ: RCT, punkt końcowy biochemiczny] PMID: 34981516 ↩
- Laslett LL i wsp. Krill Oil for Knee Osteoarthritis: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2024. [typ: RCT] PMID: 38776073 ↩↩↩
- Stonehouse W i wsp. Krill oil improved osteoarthritic knee pain in adults with mild to moderate knee osteoarthritis: a 6-month multicenter, randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Am J Clin Nutr. 2022. [typ: RCT] PMID: 35880828 ↩↩↩
- Suzuki Y i wsp. Krill Oil Improves Mild Knee Joint Pain: A Randomized Control Trial. PLoS One. 2016. [typ: RCT] PMID: 27701428 ↩
- Hill WS i wsp. A Multicenter, Randomized, Double-Blinded, Placebo-Controlled Clinical Trial to Evaluate the Efficacy and Safety of a Krill Oil, Astaxanthin, and Oral Hyaluronic Acid Complex on Joint Health in People with Mild Osteoarthritis. Nutrients. 2023. [typ: RCT preparatu złożonego] PMID: 37686801 ↩↩
- Pimentel T i wsp. Krill oil supplementation for knee pain: a systematic review and meta-analysis with trial sequential analysis of randomized controlled trials. Inflammopharmacology. 2024. [typ: przegląd systematyczny i metaanaliza] PMID: 39126570 ↩↩
- Meng J i wsp. Krill oil for knee osteoarthritis: A meta-analysis of randomized controlled trials. Medicine (Baltimore). 2025. [typ: metaanaliza] PMID: 39960912 ↩↩
- Kou H i wsp. Clinical efficacy and mechanisms of krill oil supplementation in knee osteoarthritis: meta-analysis and mechanistic insights. Inflammopharmacology. 2026. [typ: przegląd systematyczny i metaanaliza] PMID: 42014647 ↩↩
- Zhang Y i wsp. Comparative Effectiveness of Nutritional Supplements in the Treatment of Knee Osteoarthritis: A Network Meta-Analysis. Nutrients. 2025. [typ: sieciowa metaanaliza] PMID: 40806131 ↩↩
- Chen K i wsp. Network meta-analysis of metformin, probiotics, krill oil, celecoxib, and glucosamine/chondroitin in the treatment of knee osteoarthritis. Front Med (Lausanne). 2026. [typ: sieciowa metaanaliza] PMID: 42558409 ↩
- Ursoniu S i wsp. Lipid-modifying effects of krill oil in humans: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutr Rev. 2017. [typ: przegląd systematyczny i metaanaliza] PMID: 28371906 ↩
- Huang H i wsp. Clinical effectiveness of krill oil supplementation on cardiovascular health in humans: An updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes Metab Syndr. 2023. [typ: przegląd systematyczny i metaanaliza] PMID: 38039646 ↩↩↩
- Kim MG i wsp. Lipid-modifying effects of krill oil vs fish oil: a network meta-analysis. Nutr Rev. 2020. [typ: sieciowa metaanaliza] PMID: 32073633 ↩↩
- Bunea R i wsp. Evaluation of the effects of Neptune Krill Oil on the clinical course of hyperlipidemia. Altern Med Rev. 2004. [typ: RCT sponsorowane przez producenta] PMID: 15656713 ↩↩
- Schuchardt JP i wsp. Incorporation of EPA and DHA into plasma phospholipids in response to different omega-3 fatty acid formulations – a comparative bioavailability study of fish oil vs. krill oil. Lipids Health Dis. 2011. [typ: RCT farmakokinetyczne] PMID: 21854650 ↩
- Köhler A i wsp. Bioavailability of fatty acids from krill oil, krill meal and fish oil in healthy subjects – a randomized, single-dose, cross-over trial. Lipids Health Dis. 2015. [typ: RCT farmakokinetyczne] PMID: 25884846 ↩↩
- Ramprasath VR i wsp. Enhanced increase of omega-3 index in healthy individuals with response to 4-week n-3 fatty acid supplementation from krill oil versus fish oil. Lipids Health Dis. 2013. [typ: RCT farmakokinetyczne] PMID: 24304605 ↩
- Vosskötter F i wsp. Equal bioavailability of omega-3 PUFA from Calanus oil, fish oil and krill oil: A 12-week randomized parallel study. Lipids. 2023. [typ: RCT farmakokinetyczne] PMID: 36960737 ↩↩
- Alkhedhairi SAA i wsp. The effect of krill oil supplementation on skeletal muscle function and size in older adults: A randomised controlled trial. Clin Nutr. 2022. [typ: RCT] PMID: 35504165 ↩↩
- Sampalis F i wsp. Evaluation of the effects of Neptune Krill Oil on the management of premenstrual syndrome and dysmenorrhea. Altern Med Rev. 2003. [typ: RCT sponsorowane przez producenta] PMID: 12777162 ↩
- Deutsch L. Evaluation of the effect of Neptune Krill Oil on chronic inflammation and arthritic symptoms. J Am Coll Nutr. 2007. [typ: RCT] PMID: 17353582 ↩
- Oświadczenie zdrowotne EFSA (funkcjonalne): „Kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca”, warunek 250 mg EPA i DHA dziennie, art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006, rozp. (UE) 432/2012. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩↩
- Oświadczenia zdrowotne EFSA dla DHA (funkcjonalne), warunek przynajmniej 40 mg DHA na 100 g i na 100 kcal oraz informacja o 250 mg DHA dziennie, art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006, rozp. (UE) 432/2012. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
- Oświadczenie zdrowotne EFSA: olej z wątroby dorsza (*cod liver oil*) i oleje rybie nie mają dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego, wnioski art. 13(1) rozp. (WE) 1924/2006 dotyczące skóry, ruchomości stawów i profilu lipidowego mają status nieudzielenia zezwolenia. EU Register of nutrition and health claims. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register ↩
- Motoyama K i wsp. Identification of tropomyosins as major allergens in antarctic krill and mantis shrimp and their amino acid sequence characteristics. Mar Biotechnol (NY). 2008. [typ: badanie laboratoryjne] PMID: 18521668 ↩
- Nakano S i wsp. Reactivity of shrimp allergy-related IgE antibodies to krill tropomyosin. Int Arch Allergy Immunol. 2007. [typ: badanie laboratoryjne] PMID: 17912005 ↩↩
- Bays HE. Safety considerations with omega-3 fatty acid therapy. Am J Cardiol. 2007. [typ: przegląd narracyjny] PMID: 17368277 ↩↩↩
- Rychlik E, Stoś K, Woźniak A, Mojska H (red.). Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa 2024. ISBN 978-83-65870-78-0. [typ: normy żywienia] ↩↩
Treść specjalistyczna
Przeznaczona tylko dla farmaceutów i techników farmaceutycznych.