Sprzężony kwas linolowy

Sprzężony kwas linolowy to zbiorcza nazwa kilkudziesięciu izomerów pozycyjnych i geometrycznych kwasu linolowego, w których dwa wiązania podwójne są rozdzielone jednym wiązaniem pojedynczym, a nie grupą metylenową. Znaczenie praktyczne mają dwa z nich: cis-9,trans-11 (kwas rumenowy), dominujący w mleku i mięsie przeżuwaczy, oraz trans-10,cis-12, obecny w żywności śladowo, a w preparatach handlowych stanowiący zwykle połowę zawartości¹.

Preparat sprzedaje się jako środek odchudzający i wspomagający budowę masy mięśniowej. Dwie duże metaanalizy zgodnie wykazały, że ubytek masy ciała jest rzędu pół kilograma i sami ich autorzy określają go jako klinicznie nieistotny, a w podgrupie badań wysokiej jakości efekt na tkankę tłuszczową znika całkowicie. Osobnym zagadnieniem jest bezpieczeństwo metaboliczne, bo izomer trans-10,cis-12 podawany osobno nasilał insulinooporność u otyłych mężczyzn.

Synonimy i nazewnictwo sprzężonego kwasu linolowego

• CLA – skrót od angielskiej nazwy conjugated linoleic acid, na opakowaniach używany częściej niż nazwa polska.
• Skoniugowany kwas linolowy – wariant zapisu spotykany w tłumaczeniach, znaczy to samo.
• Kwas rumenowy (rumenic acid) – nazwa zwyczajowa izomeru cis-9,trans-11, od żwacza (rumen), w którym powstaje.
• c9,t11 oraz t10,c12 – skrótowe oznaczenia obu głównych izomerów, stosowane w piśmiennictwie i na etykietach preparatów standaryzowanych.
• Clarinol, Tonalin – nazwy handlowe surowca standaryzowanego, pod którymi trafia on do preparatów różnych producentów.

⚠ Sprzężonego kwasu linolowego nie należy mylić z kwasem linolowym (LA, C18:2 n-6), zwykłym niezbędnym nienasyconym kwasem tłuszczowym z rodziny omega-6. To dwa różne związki o różnym statusie regulacyjnym: kwas linolowy ma dopuszczone oświadczenie zdrowotne i normę spożycia, sprzężony kwas linolowy nie ma ani jednego, ani drugiej. Nie należy go też mylić ze sprzężonym kwasem linolenowym (CLN, m.in. kwas punikowy z oleju z pestek granatu), który ma trzy wiązania podwójne.

Preparaty handlowe wytwarza się przemysłowo przez alkaliczną izomeryzację kwasu linolowego pochodzącego najczęściej z oleju z krokosza barwierskiego albo słonecznikowego. Stąd bierze się częste w reklamie zlepianie obu produktów, choć ich działanie jest odmienne – w badaniu krzyżowym porównującym je bezpośrednio u 35 otyłych kobiet po menopauzie z cukrzycą typu 2 sprzężony kwas linolowy obniżył wskaźnik masy ciała i masę tkanki tłuszczowej, a olej z krokosza nie, za to obniżył glikemię na czczo, czego nie zrobił sprzężony kwas linolowy².

Działanie sprzężonego kwasu linolowego

W żywności sprzężony kwas linolowy powstaje w żwaczu przeżuwaczy, przez bakteryjne uwodornienie kwasu linolowego, i stamtąd trafia do mleka i mięsa. Polskie normy żywienia zaliczają go do izomerów trans kwasów tłuszczowych pochodzenia naturalnego (ruminant trans fatty acids, r-TFA) i podają ich zawartość w tłuszczu mleka i mięsa przeżuwaczy na poziomie 1–6%³.

Za działanie na tkankę tłuszczową odpowiada niemal wyłącznie izomer trans-10,cis-12, i to on jest przedmiotem większości hipotez mechanistycznych: hamowania lipogenezy w adipocycie, nasilenia utleniania kwasów tłuszczowych i indukcji apoptozy komórek tłuszczowych. Rozdzielenie ról obu izomerów opiera się jednak na danych u zwierząt i w hodowlach komórkowych, a u ludzi porównanie izomerów w metaanalizie 18 badań pozostało nierozstrzygające, bo prace z pojedynczym izomerem były tylko trzy⁴.

Drugi udokumentowany u ludzi kierunek działania jest niekorzystny i dotyczy peroksydacji lipidów. Miesięczne przyjmowanie 4,2 g preparatu przez mężczyzn z otyłością brzuszną zwiększyło wydalanie z moczem zarówno 8-izoprostaglandyny F2α, markera utleniania nieenzymatycznego, jak i 15-okso-dihydro-PGF2α, markera utleniania enzymatycznego. Oba wskaźniki wróciły do wartości wyjściowych w ciągu dwóch tygodni po odstawieniu, co przemawia za związkiem przyczynowym, a nie przypadkową zmiennością⁵. Ten sam efekt powtórzył się w metaanalizie 11 badań z randomizacją i 586 uczestnikami, choć przy bardzo dużej heterogeniczności wyników i bez zmian aktywności katalazy, dysmutazy ponadtlenkowej i peroksydazy glutationowej⁶.

Skuteczność kliniczna sprzężonego kwasu linolowego

Czy stosowanie sprzężonego kwasu linolowego zmniejsza masę ciała i ilość tkanki tłuszczowej?

Zmiany są mierzalne statystycznie i pozbawione znaczenia klinicznego, a przy ograniczeniu do badań dobrej jakości ubytek tkanki tłuszczowej przestaje być widoczny. Rozstrzyga to największa dostępna synteza: przegląd systematyczny i metaanaliza dawka-odpowiedź 70 badań z randomizacją, 96 wielkości efektu i 4159 uczestników. Zbiorczo suplementacja zmniejszyła masę ciała o 0,35 kg, wskaźnik masy ciała o 0,15 kg/m², obwód talii o 0,62 cm, masę tkanki tłuszczowej o 0,44 kg i odsetek tkanki tłuszczowej o 0,77 punktu procentowego, a beztłuszczową masę ciała zwiększyła o 0,27 kg⁷.

W tej pracy rozstrzyga analiza wrażliwości. W podgrupie badań wysokiej jakości suplementacja nie zmieniła ani masy tkanki tłuszczowej, ani odsetka tkanki tłuszczowej – przetrwały wyłącznie niewielkie zmiany masy ciała, wskaźnika masy ciała i masy beztłuszczowej. Zanikanie efektu po odsianiu prac słabych metodologicznie jest sygnaturą wyniku napędzanego błędem systematycznym, a nie działaniem preparatu. Autorzy podsumowują to zdaniem, że dane z badań wysokiej jakości nie wykazały właściwości obniżających zawartość tkanki tłuszczowej⁷.

Ten sam obraz dają syntezy wcześniejsze i węższe. Metaanaliza 13 badań u osób z nadwagą i otyłością wykazała ubytek masy ciała o 0,52 kg i masy tkanki tłuszczowej o 0,61 kg, bez zmiany obwodu talii, przy heterogeniczności od umiarkowanej do wysokiej, a autorzy wprost napisali, że skuteczność nie była klinicznie znacząca⁸. Metaanaliza ograniczona do osób z ryzykiem sercowo-naczyniowym, z formalną oceną pewności dowodów, dała ubytek masy ciała o 0,72 kg i również zastrzegła brak znaczenia klinicznego⁹.

Najostrzej wypada analiza ograniczona do badań trwających co najmniej pół roku, czyli do horyzontu, w którym utrata masy ciała cokolwiek znaczy. Z 15 zidentyfikowanych badań warunek spełniło 7, z czego cztery miały poważne wady w raportowaniu metodyki. Zbiorczo masa ciała zmniejszyła się o 0,70 kg, a masa tkanki tłuszczowej o 1,33 kg, przy czym autorzy uznali wielkość tych efektów za małą, a znaczenie kliniczne za niepewne i podsumowali, że dowody z badań z randomizacją nie wykazują w przekonujący sposób jakiegokolwiek klinicznie istotnego wpływu na skład ciała w perspektywie długoterminowej¹⁰.

Za utrzymującym się działaniem w dłuższym horyzoncie bywa przywoływane badanie dwuletnie, ale jego konstrukcja tego nie pozwala twierdzić. Drugi rok był otwarty i bez grupy kontrolnej, a wszyscy uczestnicy dostawali preparat. Masa ciała i masa tkanki tłuszczowej zmniejszyły się wyłącznie u osób przechodzących z placebo na preparat, natomiast u przyjmujących go nieprzerwanie przez dwa lata w drugim roku nie ubyło ani tkanki tłuszczowej, ani masy ciała¹¹.

Czy stosowanie sprzężonego kwasu linolowego dokłada cokolwiek do treningu?

Nie w zakresie wydolności ani siły. Odpowiada na to przegląd systematyczny i metaanaliza 18 badań z randomizacją i 2 badań krzyżowych, w których preparat dołączano do programu wysiłkowego i porównywano z samym wysiłkiem. Wydolność wysiłkowa nie poprawiła się, masa ciała nie zmieniła się, profil lipidowy również. Zawartość tkanki tłuszczowej zmniejszyła się w stopniu małym do umiarkowanego (standaryzowana różnica średnich −0,42), przy dużej heterogeniczności, a insulinooporność w stopniu małym (standaryzowana różnica średnich −0,25)¹².

Twierdzenie o budowaniu masy mięśniowej ma w danych słabe umocowanie. Przyrost beztłuszczowej masy ciała w metaanalizach wynosi od 0,19 do 0,27 kg, czyli mieści się w granicach błędu pomiaru absorpcjometrią i wahań uwodnienia organizmu^8,7. Kierunek zmiany insulinooporności w badaniach z wysiłkiem jest przy tym przeciwny do tego, co pokazały badania izomerowe i metaanaliza glikemii, a żadna z tych prac nie tłumaczy rozbieżności.

Czy stosowanie sprzężonego kwasu linolowego poprawia profil lipidowy?

Nie. Metaanaliza dawka-odpowiedź 56 badań z randomizacją i 73 wielkości efektu nie wykazała zmian stężeń triglicerydów, cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL, apolipoproteiny A ani apolipoproteiny B¹³. Metaanaliza z formalną oceną pewności dowodów u osób z ryzykiem sercowo-naczyniowym również nie stwierdziła wpływu na profil lipidowy ani na ciśnienie tętnicze⁹.

Analiza 35 badań z 1476 uczestnikami rozdzieliła komparatory, co jest tu istotne, bo część badań używa jako „placebo” oliwy z oliwek, czyli tłuszczu aktywnego metabolicznie. Wobec oliwy stężenie triglicerydów było wyższe o 0,05 mmol/l, a wobec placebo stężenie cholesterolu całkowitego niższe o 0,08 mmol/l, czyli o mniej niż 3 mg/dl¹⁴. Są to wielkości, które nie zmieniają decyzji terapeutycznej u żadnego pacjenta. Osobna metaanaliza dawka-odpowiedź 18 badań z randomizacją nie wykazała także wpływu na ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Jedynym istotnym wynikiem było obniżenie stężenia międzykomórkowej cząsteczki adhezyjnej ICAM, czyli markera pośredniego bez ustalonego przełożenia na zdarzenia kliniczne¹⁵.

Osobno warto odnotować kierunek zmian cholesterolu frakcji HDL, bo powtarza się w trzech niezależnych badaniach i jest niekorzystny. Izomer trans-10,cis-12 obniżył go o 4%, a mieszanina izomerów o 2%, wobec placebo¹⁶. U dzieci z nadwagą i otyłością spadek stężenia cholesterolu frakcji HDL był większy w grupie otrzymującej preparat niż placebo¹⁷.

Czy stosowanie sprzężonego kwasu linolowego poprawia wyrównanie glikemii?

Nie, a dane wskazują na kierunek przeciwny. Metaanaliza dawka-odpowiedź 13 badań z randomizacją u osób z ryzykiem sercowo-naczyniowym, z formalną oceną pewności dowodów, wykazała wzrost glikemii na czczo o 4,49 mg/dl. Hemoglobina glikowana i wskaźnik insulinooporności HOMA-IR nie zmieniły się, obniżyły się natomiast stężenia leptyny i interleukiny 6. Autorzy zastrzegają, że wielkość wszystkich tych zmian jest mała i może nie mieć znaczenia klinicznego¹⁸.

Znacznie mocniejszy sygnał pochodzi z badań, w których izomery podano osobno i insulinowrażliwość zmierzono klamrą euglikemiczno-hiperinsulinemiczną, czyli metodą referencyjną, a nie wskaźnikiem szacunkowym. W trzyramiennym badaniu z randomizacją u 60 otyłych mężczyzn z zespołem metabolicznym oczyszczony izomer trans-10,cis-12 w dawce 3,4 g na dobę przez 12 tygodni zwiększył insulinooporność o 19% i podniósł glikemię o 4% wobec placebo, podczas gdy mieszanina izomerów nie zmieniła metabolizmu glukozy. Efekt był przeciwny hipotezie badaczy, którzy spodziewali się poprawy, co wyklucza dobór wyniku pod tezę¹⁶.

Izomer cis-9,trans-11, bywa przedstawiany jako bezpieczniejszy, bo dominuje w żywności – ale jedyne badanie, które sprawdziło to wprost, dało wynik podobny. U 25 mężczyzn z otyłością brzuszną 3 g oczyszczonego izomeru cis-9,trans-11 przez 3 miesiące zmniejszyło insulinowrażliwość o 15% i zwiększyło wydalanie 8-izoprostaglandyny F2α o połowę. Pogorszenie insulinowrażliwości było niezależne od zmian lipidów, glikemii i składu ciała, ale zanikało po uwzględnieniu zmian markera peroksydacji – co wskazuje stres oksydacyjny jako ogniwo pośrednie¹⁹. Badanie objęło 25 osób i nie zostało powtórzone, więc jest sygnałem, a nie rozstrzygnięciem.

Czy stosowanie sprzężonego kwasu linolowego pomaga w stłuszczeniowej chorobie wątroby?

Nie ma na to wiarygodnych dowodów. Jedyne badanie interwencyjne objęło 38 osób z otyłością i niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby, trwało 8 tygodni i nie miało ani placebo, ani zaślepienia: grupa badana dostawała dietę redukcyjną, witaminę E i kapsułki, kontrolna dietę i witaminę E. Poprawa nastąpiła w obu grupach, a różnice między nimi dotyczyły wskaźników pośrednich. Stłuszczenia nie oceniono ani obrazowo, ani histologicznie, więc wniosek autorów o skutecznym leczeniu uzupełniającym wykracza poza to, co badanie mogło pokazać²⁰.

Kierunek danych dotyczących wątroby jest zresztą odwrotny do sugerowanego. Metaanaliza 13 badań wykazała wzrost aktywności aminotransferazy asparaginianowej o 2,54 IU/l bez zmiany aminotransferazy alaninowej¹⁸, a ten sam wzrost odnotowano po dwóch latach przyjmowania preparatu¹¹. Stłuszczenie wątroby figuruje wśród obaw bezpieczeństwa wymienianych nawet w przychylnych temu składnikowi przeglądach¹.

Czy sprzężony kwas linolowy zmniejsza ryzyko raka piersi?

Nie. Zainteresowanie tym związkiem zaczęło się w latach 80. XX wieku od doniesień o działaniu przeciwnowotworowym u zwierząt¹, ale u ludzi ta hipoteza się nie potwierdziła. W prospektywnej kohorcie 61 433 szwedzkich kobiet obserwowanych średnio 17,4 roku, w której odnotowano 2952 przypadki inwazyjnego raka piersi, spożycie z dietą nie wiązało się z ryzykiem zachorowania – ani ogółem, ani w podziale na status receptorów estrogenowych i progesteronowych²¹.

Badanie jest obserwacyjne i szacowało spożycie kwestionariuszem, więc nie rozstrzyga o przyczynowości. Rozstrzyga natomiast co innego: przy tej liczbie uczestniczek i tak długiej obserwacji dane praktycznie wykluczają efekt ochronny takiej wielkości, jaka miałaby znaczenie zdrowotne. Trzeba przy tym pamiętać o zakresie dawek – najwyższy kwintyl spożycia z dietą wynosił około 156 mg na dobę, czyli około dwudziestokrotnie mniej niż dawka w suplemencie²¹. Badań z randomizacją oceniających zapadalność na nowotwory po suplementacji nie ma.

Oświadczenia zdrowotne EFSA dla sprzężonego kwasu linolowego

Sprzężony kwas linolowy nie ma żadnego dopuszczonego oświadczenia zdrowotnego w Unii Europejskiej. Nie jest to sytuacja „zawieszenia” znana z surowców roślinnych: wnioski zostały złożone, ocenione merytorycznie przez Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA, European Food Safety Authority) i rozpatrzone odmownie. W unijnym rejestrze figuruje 13 wpisów odnoszących się do tego składnika i wszystkie mają status nieudzielenia zezwolenia, w tym dwa dla surowców standaryzowanych o nazwach handlowych Clarinol i Tonalin. Dwanaście wpisów to oświadczenia funkcjonalne z art. 13 ust. 1, ocenione w jednej opinii z 2010 roku. Trzynasty jest wnioskiem odrębnego rodzaju – złożono go w trybie art. 13 ust. 5, czyli w oparciu o nowo uzyskane dowody naukowe, dotyczył zmniejszenia masy tkanki tłuszczowej po spożyciu preparatów Clarinol albo Tonalin i został rozpatrzony odmownie osobnym rozporządzeniem w 2016 roku²².

Odmowa objęła dokładnie te zastosowania, którymi preparat jest sprzedawany. W dwunastu wnioskach z art. 13 ust. 1 deklarowane związki przyczynowo-skutkowe dotyczyły: utrzymania lub osiągnięcia prawidłowej masy ciała, zwiększenia beztłuszczowej masy ciała, ochrony DNA, białek i lipidów przed uszkodzeniem oksydacyjnym, zwiększenia wrażliwości na insulinę oraz wsparcia odporności przez wzmocnienie odpowiedzi poszczepiennej²².

⚠ Oświadczenie, które jest dopuszczone i bywa mylnie odnoszone do preparatu, przysługuje zwykłemu kwasowi linolowemu. Jego obowiązujące brzmienie to „Kwas linolowy (LA) pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi”, a warunkiem stosowania jest zawartość przynajmniej 1,5 g kwasu linolowego na 100 g i na 100 kcal produktu oraz poinformowanie konsumenta, że korzystne działanie występuje przy spożyciu 10 g tego kwasu dziennie²³. To oświadczenie nie obejmuje sprzężonego kwasu linolowego i przeniesienie go na preparat jest błędem, a nie skrótem myślowym.

Poza Unią status bywa inny i to również bywa wykorzystywane w reklamie. W Stanach Zjednoczonych mieszanina izomerów cis-9,trans-11 i trans-10,cis-12 w proporcji 50:50 ma od 2008 roku status GRAS (generally recognized as safe) dla żywności¹. Status GRAS mówi wyłącznie o dopuszczalności użycia w żywności, a nie o skuteczności zdrowotnej.

Bezpieczeństwo stosowania sprzężonego kwasu linolowego

Nie ustalono dla tego składnika górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL), bo takie wartości wyznacza się dla niezbędnych składników odżywczych, a sprzężony kwas linolowy nim nie jest. Polskie normy żywienia nie podają dla niego żadnej wartości referencyjnej, nie ma go też na liście maksymalnych dawek w suplementach diety opracowanej przez Zespół do spraw Suplementów Diety przy Głównym Inspektorze Sanitarnym³.

Najczęściej zgłaszane działania niepożądane dotyczą przewodu pokarmowego i są to zaparcia, biegunka oraz luźne stolce¹⁰. W metaanalizie badań łączących preparat z wysiłkiem fizycznym częstość zdarzeń niepożądanych nie różniła się istotnie od grup kontrolnych¹². Problemem nie jest więc tolerancja doraźna, tylko kierunek zmian parametrów metabolicznych.

Trzy niezależne linie danych wskazują na nasilenie stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego. Metaanaliza 11 badań z randomizacją i 420 uczestnikami wykazała wzrost stężenia białka C-reaktywnego o 0,89 mg/l i czynnika martwicy nowotworów alfa o 0,39 pg/ml, a jej autorzy sformułowali wprost obawę wobec stosowania preparatu jako środka odchudzającego u osób otyłych²⁴. W badaniu izomerowym u 60 mężczyzn z zespołem metabolicznym izomer trans-10,cis-12 zwiększył stężenie białka C-reaktywnego o 110%, a wydalanie 8-izoprostaglandyny F2α blisko sześciokrotnie, przy czym wzrost markera peroksydacji był istotnie i niezależnie powiązany z nasileniem insulinooporności²⁵. Trzecią linią jest zbiorcza analiza 11 badań nad stresem oksydacyjnym⁶.

Najdłuższa ocena bezpieczeństwa obejmuje 24 miesiące i 134 osoby z nadwagą. Odnotowano w niej wzrost stężenia lipoproteiny(a), wzrost liczby płytek krwi oraz wzrost aktywności aminotransferazy asparaginianowej, przy niezmienionej glikemii na czczo i przy obniżeniu cholesterolu całkowitego i frakcji LDL. Autorzy określili preparat jako dobrze tolerowany, ale wymienione trzy zmiany są kierunkowo niekorzystne, a badanie w drugim roku nie miało grupy kontrolnej, co utrudnia ich przypisanie¹¹.

Opisano dwa przypadki toksycznego uszkodzenia wątroby, w tym piorunującą niewydolność wątroby u 63-letniej kobiety, wymagającą przeszczepienia narządu, po suplemencie odchudzającym zawierającym ten składnik. Diagnostyka obejmowała biopsję wątroby i nie wykryła innej przyczyny²⁶. Opis przypadku nie ustala częstości ani przyczynowości, a dwa zgłoszenia wobec preparatu sprzedawanego masowo od dwóch dekad wskazują na zdarzenie skrajnie rzadkie. Sygnał ten jest jednak spójny ze wzrostem aktywności aminotransferazy asparaginianowej stwierdzonym w metaanalizie i w badaniu dwuletnim.

Osobno wypada rozważyć dzieci. W jedynym badaniu z randomizacją w tej grupie, obejmującym 53 dzieci w wieku 6–10 lat z nadwagą lub otyłością, przez 7 miesięcy podawano 3 g preparatu na dobę. Poza wspomnianym większym spadkiem cholesterolu frakcji HDL odnotowano mniejszy przyrost masy mineralnej kości niż w grupie placebo, w okresie budowania szczytowej masy kostnej. Autorzy zakończyli pracę wezwaniem do zbadania długoterminowego bezpieczeństwa u dzieci – takich badań do dziś nie ma¹⁷. Preparatu nie należy podawać dzieciom poza badaniem klinicznym.

Brak jest danych o bezpieczeństwie w ciąży i podczas karmienia piersią. Wobec tego oraz wobec opisanego wpływu na skład tłuszczu mleka u przeżuwaczy¹ preparat nie ma w tych grupach zastosowania.

Interakcje sprzężonego kwasu linolowego

Badań interakcyjnych z lekami dla tego składnika nie przeprowadzono, a poniższe zastrzeżenia wynikają z jego udokumentowanego działania metabolicznego, nie z badań nad łącznym stosowaniem.

Leki przeciwcukrzycowe + sprzężony kwas linolowy

Zastrzeżenie o największym znaczeniu praktycznym, bo preparat kupują często osoby z otyłością, czyli grupa z dużym udziałem cukrzycy typu 2 i stanu przedcukrzycowego. Metaanaliza 13 badań wykazała wzrost glikemii na czczo¹⁸, a pojedynczy izomer podany osobno nasilał insulinooporność mierzoną metodą referencyjną¹⁶. Osobie leczonej z powodu cukrzycy preparat odradza się, a jeśli mimo to zdecyduje się go przyjmować, warto zaproponować częstszą kontrolę glikemii w pierwszych tygodniach.

Statyny i inne leki hipolipemizujące + sprzężony kwas linolowy

Preparat nie zastępuje leczenia hipolipemizującego i nie wzmacnia go – na profil lipidowy nie działa w stopniu istotnym¹³, a stężenie cholesterolu frakcji HDL obniżał¹⁶. Odnotowany po dwóch latach wzrost stężenia lipoproteiny(a) dotyczy parametru, na który leczenie standardowe wpływa słabo¹¹.

Leki hepatotoksyczne + sprzężony kwas linolowy

Wzrost aktywności aminotransferazy asparaginianowej wykazano zarówno w metaanalizie¹⁸, jak i po dwóch latach przyjmowania¹¹. Przy jednoczesnym leczeniu lekiem obciążającym wątrobę oraz przy chorobie wątroby w wywiadzie preparatu nie należy dołączać.

Dawkowanie sprzężonego kwasu linolowego

Dawki referencyjnej nie ma, bo nie ma ani normy spożycia, ani dopuszczonego oświadczenia, które wyznaczałoby próg. Poniższe wartości pochodzą wyłącznie z badań klinicznych i z rynku.

Polskie normy żywienia nie ustalają dla sprzężonego kwasu linolowego wartości referencyjnej ani górnego tolerowanego poziomu spożycia. Zaliczają go natomiast do izomerów trans kwasów tłuszczowych, dla których zalecenie brzmi „tak małe, jak to jest możliwe do osiągnięcia w diecie zapewniającej właściwą wartość odżywczą”, we wszystkich grupach wiekowych. Zalecenie to sformułowano przede wszystkim wobec izomerów pochodzenia przemysłowego, a nie wobec izomerów naturalnych z mleka i mięsa przeżuwaczy, których zawartość w tłuszczu tych produktów wynosi 1–6%³.

Postacie sprzężonego kwasu linolowego

Preparat jest dostępny niemal wyłącznie jako kapsułki żelatynowe miękkie z olejem, rzadziej jako olej w płynie. Rozstrzygające dla oceny produktu nie są jednak postać ani dawka sumaryczna, tylko trzy informacje z etykiety.

Pierwsza to postać chemiczna. Surowiec występuje jako triglicerydy albo jako wolne kwasy tłuszczowe. W badaniu dwuletnim porównywano obie i nie stwierdzono między nimi różnicy w skuteczności ani w tolerancji¹¹.

Druga to proporcja izomerów. Standardem rynkowym jest mieszanina cis-9,trans-11 i trans-10,cis-12 w proporcji 50:50, i taką badano najczęściej¹⁷. Ma to znaczenie, bo w badaniach z izomerami rozdzielonymi to właśnie trans-10,cis-12 wywoływał najsilniejsze niekorzystne zmiany metaboliczne¹⁶, a preparat 50:50 dostarcza go połowę deklarowanej zawartości.

Trzecia to rzeczywista zawartość kwasów sprzężonych w oleju. Deklaracja na opakowaniu bywa podawana jako masa oleju, a nie jako masa substancji czynnej – preparat użyty w badaniu u dzieci zawierał jej 80%¹⁷. Przy takiej różnicy porównywanie produktów po liczbie miligramów na kapsułce prowadzi na manowce.

Przy pytaniu o preparat odchudzający z tym składnikiem rzeczową odpowiedzią jest podanie skali efektu, a nie ogólnik o słabych dowodach. Zbiorczy ubytek masy ciała w metaanalizie 70 badań i 4159 uczestników wyniósł 0,35 kg, a w badaniach wysokiej jakości zawartość tkanki tłuszczowej nie zmieniła się wcale⁷. Preparat nie dokłada też nic do wydolności wysiłkowej¹². Warto przy tym zapytać o cukrzycę i o choroby wątroby, bo w tych dwóch sytuacjach zastrzeżenia są mocniejsze niż sama nieskuteczność.