Tryptany – Działanie, bezpieczeństwo, preparaty

Tryptany są syntetycznymi, selektywnymi agonistami receptora serotoninowego 5-HT₁, stosowanymi w leczeniu migreny.

Jak działają tryptany?

Tryptany zwężają wewnątrzczaszkowe naczynia krwionośne i hamują aktywność nerwu trójdzielnego, co skutkuje przerwaniem ataku migreny.

Mechanizm działania tryptanów

Pojawianie się napadów migreny ma charakter złożony. Prawdopodobnie za jej powstawanie odpowiedzialne jest rozszerzanie się naczyń krwionośnych w obrębie głowy z jednoczesną nadreaktywnością nerwu trójdzielnego. Mechanizm działania tryptanów opiera się na pobudzaniu w sposób selektywny receptorów 5-HT_1B i 5-HT_1D znajdujących się głównie w komórkach mięśni gładkich naczyń krwionośnych jak na rysunku poniżej. Efektem tego działania jest zwężenie naczyń wewnątrzczaszkowych (bez wpływu na przepływ mózgowy) i przerwanie napadu migreny^[1].

Działanie w różnych wskazaniach

Tryptany różnią się długością czasu działania, co związane jest z ich różnym metabolizmem w organizmie.

Tryptany dostępne w obrocie

Leki zawierające w swoim składzie tryptany są dostępne tylko na receptę.

Leki bez recepty (OTC)

Dostępny bez recepty jest:

• almotryptan w dawce 12,5 mg w preparacie Dezamigren i Nomigren.

Dostępny bez recepty almotryptan wskazany jest w doraźnym leczeniu bólu głowy związanego z ostrymi napadami migreny z aurą lub bez aury jedynie u pacjentów z rozpoznaną migreną.

Leki na receptę (Rp)

Wyróżniamy dwie generacje tryptanów, które różnią się między sobą lipofilnością, co wpływa na ich biodostępność w OUN. Tryptany pierwszej generacji dostępne w Polsce to:

• sumatryptan (Sumamigren, Frimig, Imigran, Cinie).

Sumatryptan był pierwszą substancją z grupy tryptanów wprowadzoną na rynek. Z tego względu istnieje wiele badań klinicznych potwierdzających jego skuteczność działania w migrenowych bólach głowy, porównywalną do niesterydowych leków przeciwzapalnych^[2].

Tryptany drugiej generacji dostępne w Polsce to:

• zolmitryptan (Zolmiles),
• eletryptan (Relpax).

Tryptany drugiej generacji są dużo bardziej lipofilne w porównaniu z sumatryptanem, co zwiększa ich biodostępność w OUN.

Eletryptan i zolmitryptan mają porównywalną skuteczność do sumatryptanu w zakresie szybkości działania i profilu bezpieczeństwa. Przewagą ich stosowania jest mniejsza szansa na pojawienie się nawrotu migreny ze względu na dłuższy czas metabolizowania w organizmie^[2].

W przypadku almotryptanu istnieją badania potwierdzające jego wysoką skuteczność w migrenowym bólu głowy u kobiet związanym z cyklem miesięcznym^[3].

Jeżeli po zastosowaniu jednego z tryptanów efekt jego działania jest niewystarczający, powinien on zostać zastąpiony inną substancją również z tej grupy. Skuteczność poszczególnych tryptanów jest cechą indywidualną u każdego pacjenta.

Wybór postaci i praktyczne wskazówki

Wszystkie tryptany są dostępne w Polsce w postaci tabletek doustnych. Sumatryptan dostępny jest również w postaci aerozolu donosowego, a za granicą – w czopkach i roztworze do wstrzykiwań. Zolmitryptan występuje też w formie tabletek rozpadających się w jamie ustnej.

Dobór postaci leku powinien zostać dopasowany do indywidualnych preferencji pacjenta, stopnia nasilenia migreny i częstotliwości pojawiania się napadów. Istotne są również objawy towarzyszące bólom głowy, takie jak nudności i wymioty, ponieważ wtedy lekami z wyboru będą produkty w formie czopków lub aerozol donosowy.

Wskazania tryptanów

Wskazaniem do stosowania tryptanów według ChPL jest doraźne zwalczanie napadów migreny z aurą lub bez aury.

Różnice we wskazaniach pomiędzy poszczególnymi lekami

Wszystkie preparaty handlowe dostępne w Polsce zawierające w swoim składzie substancję z grupy tryptanów mają takie same wskazania do stosowania.

Zastosowanie off-label leków z tryptanami

Leki zawierające tryptany posiadają wskazania do stosowania w migrenowych bólach głowy tylko u osób dorosłych. Istnieją jednak badania z wykorzystaniem tych substancji off–label w migrenowych bólach głowy u dzieci^[4].

Tryptany a ciąża

Liczne badania kliniczne z wykorzystaniem sumatryptanu u pacjentek ciężarnych z migrenowymi bólami głowy nie wykazały szkodliwego działania na płód. Jest ich jednak wciąż zbyt mało, żeby sumatryptan mógł być bezpiecznie polecany w tej grupie pacjentek. W przypadku pozostałych tryptanów istnieje niewiele doniesień na temat ich bezpieczeństwa stosowania w ciąży^[5].

Tryptany a karmienie piersią

Sumatryptan lub eletryptan stosowane sporadycznie uznawane są za substancje bezpieczne podczas karmienia piersią^[6].

Istotne interakcje tryptanów

Tryptany nie powinny być stosowane jednocześnie z ergotaminą, ponieważ obie substancje powodują skurcz naczyń krwionośnych. Ergotamina może zostać przyjęta dopiero po 6 godz. od zażycia sumatryptanu.

Według przeglądu Cochrane sumatryptan i naproksen nasilają efekt swojego działania, dlatego ich jednoczesne stosowanie przynosi dużo większe korzyści w silnych bólach migrenowych w porównaniu ze stosowaniem tylko jednej z tych substancji^[7].

Działania niepożądane tryptanów

Pacjenci stosujący tryptany mogą skarżyć się z powodu kołatania serca, ucisku w klatce piersiowej i senności. Mogą również u nich wystąpić nudności, wymioty, osłabienie mięśni i suchość w jamie ustnej.

Najważniejsze środki ostrożności i przeciwwskazania tryptanów

Tryptany nie mogą być stosowane u pacjentów z chorobą wieńcową i nieleczonym nadciśnieniem tętniczym, ponieważ efektem ubocznym ich stosowania może być skurcz naczyń wieńcowych.

Powiedz pacjentowi z przewlekłymi migrenowymi bólami głowy, że wszystkie leki zawierające w swoim składzie tryptany mogą być stosowane jedynie doraźnie. Nadużywanie leków z tej grupy może doprowadzić do pojawienia się polekowych przewlekłych bólów głowy.

Tryptany

Tryptany stosowane są w doraźnym leczeniu migreny przebiegającej z aurą lub bez aury.

Piśmiennictwo

1. Nicolas S, Nicolas D. Triptans. [Updated 2021 Jul 12]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554507.⬏
2. Diener, H. C., Bussone, G., de Liano, H., Eikermann, A., Englert, R., Floeter, T., Gallai, V., Göbel, H., Hartung, E., Jimenez, M. D., Lange, R., Manzoni, G. C., Mueller-Schwefe, G., Nappi, G., Pinessi, L., Prat, J., Puca, F. M., Gallagher, R. M., Dennish, G., Spierings, E. L., & Chitra, R. (2000). A comparative trial of zolmitriptan and sumatriptan for the acute oral treatment of migraine. Headache, 40(2), 119–128. https://doi.org/10.1046/j.1526-4610.2000.00017.x.⬏⬏
3. Allais, G., Bussone, G., D’Andrea, G., Moschiano, F., d’Onofrio, F., Valguarnera, F., Manzoni, G. C., Grazzi, L., Allais, R., Benedetto, C., & Acuto, G. (2011). Almotriptan 12.5 mg in menstrually related migraine: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Cephalalgia: an international journal of headache, 31(2), 144–151.⬏
4. Lindkvist, J., Airaksinen, M., Kaukonen, A. M., Klaukka, T., & Hoppu, K. (2011). Evolution of paediatric off-label use after new significant medicines become available for adults: a study on triptans in Finnish children 1994-2007. British journal of clinical pharmacology, 71(6), 929–935. https://doi.org/10.1111/j.1365-2125.2010.03881.x.⬏
5. Briggs, G. G., Freeman, R. K., Towers, C. V., Forinash, A. B. (2017). Drugs in pregnancy and lactation: a reference guide to fetal and neonatal risk. Eleventh edition. Lippincott Williams & Wilkins.⬏
6. e-lactancia.org (2019). Sumatriptan. Aktualizacja:07.08.2019 r. Pobrano z: http://e-lactancia.org/breastfeeding/sumatriptan/product.⬏
7. Law S, Derry S, Moore RA. (2016). Sumatriptan plus naproxen for the treatment of acute migraine attacks in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews 2016, Issue 4. Art. No.: CD008541. DOI: 10.1002/14651858.CD008541.pub3.⬏