Czego się nauczysz z tego przypadku?
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- opiszesz, jakie są objawy ostrego zatrzymania moczu,
- wymienisz przyczyny ostrego zatrzymania moczu,
- wymienisz leki mogące powodować nagłe zatrzymanie moczu,
- dowiesz się, jak postępować z pacjentem zgłaszającym objawy ostrego zatrzymania moczu.
Opis przypadku
Na dyżurze nocnym do apteki zgłasza się około 60-letni pan Grzegorz. Prosi o coś na problemy z drogami moczowymi. Zgłasza objawy takie jak: ból w dole brzucha i duże problemy z oddawaniem moczu.
Wywiad i rozpoznanie
Istnieje podejrzenie, że u pacjenta doszło do ostrego zatrzymania moczu, które jest stanem pilnym i wymaga konsultacji lekarskiej.
Kiedy pojawiły się problemy z oddawaniem moczu i na czym polegają?
Czas i charakter objawów pozwala ocenić, czy jest to ostre zatrzymanie moczu, które wymaga natychmiastowej interwencji.
Problemy pojawiły się dzień wcześniej, odczuwam parcie na mocz, ale oddaję tylko kilka kropli.
Objawy sugerują ostre zatrzymanie moczu – stan pilny wymagający szybkiej konsultacji lekarskiej.
Czy występuje gorączka?
Gorączka może wskazywać na infekcję układu moczowego lub powikłania wymagające pilnej diagnostyki.
Gorączki nie mam.
Infekcja bakteryjna jest mniej prawdopodobna, ale nadal wymagana jest pilna ocena urologiczna.
Czy pojawiły się inne objawy?
Dodatkowe objawy mogą pomóc w rozpoznaniu przyczyny zatrzymania moczu (np. infekcja, działanie leków).
Byłem przeziębiony kilka dni temu, stosuję leki na objawy przeziębienia.
Leki na przeziębienie, zwłaszcza zawierające pseudoefedrynę, mogą nasilać zatrzymanie moczu u pacjentów z rozrostem prostaty.
Czy leczy się Pan na rozrost prostaty?
Rozrost prostaty jest jedną z najczęstszych przyczyn ostrego zatrzymania moczu u mężczyzn w tym wieku.
Tak, od kilku lat. Stosuję Ranlosin i Proscar, nigdy wcześniej nie miałem problemów z oddawaniem moczu.
Istnieje ryzyko, że do problemów z oddawaniem moczu przyczyniły się leki dodatkowe lub infekcja.
Czy leki na rozrost prostaty są stosowane regularnie?
Regularność stosowania leków wpływa na kontrolę objawów i ryzyko nagłych epizodów.
Tak, regularnie, ostatnio była wizyta kontrolna.
Pacjent przestrzega terapii, więc nagłe zatrzymanie moczu prawdopodobnie wynika z dodatkowego czynnika (np. leki na przeziębienie).
Jakie leki zastosowano na przeziębienie?
Niektóre leki przeciwprzeziębieniowe (np. pseudoefedryna, sympatykomimetyki) mogą wywoływać nagłe zatrzymanie moczu u mężczyzn z rozrostem prostaty.
Zażywam od dwóch dni Ibuprom Zatoki i stosuję spray do nosa Xylorin.
Możliwe, że leki na przeziębienie spowodowały nagłe zatrzymanie moczu. Wymagana jest natychmiastowa konsultacja lekarska i przerwanie leków sympatykomimetycznych.
Problem lekowy
Problem lekowy: Działanie niepożądane leku | Występowanie: Rzeczywisty
Ostre zatrzymanie moczu (ang. acute urinary retention, AUR) to niemożność dobrowolnego oddania moczu. To najczęstszy stan nagły w urologii. U mężczyzn jest przeważnie następstwem łagodnego rozrostu gruczołu krokowego. Prawdopodobieństwo wzrasta wraz z wiekiem, a najczęściej dotyczy mężczyzn po 60. r.ż. U kobiet występuje rzadko[1].
Przyczyny zatrzymania moczu
Przyczyn ostrego zatrzymania moczu może być wiele. Zdarza się, że kilka czynników występuje w tym samym czasie. Najczęstszymi mechanizmami są niedrożność cewki moczowej, zaburzenia neurologiczne lub niesprawność mięśnia wypieracza. Inne przyczyny to leki, infekcje lub urazy. U mężczyzn najczęstszą przyczyną niedrożności jest łagodny rozrost gruczołu krokowego[1].
Zatrzymanie moczu wywołane lekami
Leki mogą wywoływać ostre zatrzymanie moczu spowodowane przez różne mechanizmy. Pacjenci przyjmujący opioidy i leki antycholinergiczne są bardziej narażeni na zatrzymanie moczu ze względu na zmniejszone czucie pęcherza. Leki antycholinergiczne zmniejszają również kurczliwość wypieracza. Leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej nosa, zawierające środki sympatykomimetyczne, zwiększają napięcie mięśni gładkich w okolicy szyi pęcherza moczowego. Spis leków, które mogą doprowadzić do zatrzymania moczu, przedstawiono w tabeli poniżej.
| Grupa leków | Przykłady |
|---|---|
| Sympatykomimetyki | efedryna, fenylefryna, pseudoefedryna |
| Leki przeciwdepresyjne | amitryptylina, doksepina |
| Leki antycholinergiczne | atropina, skopolamina, oksybutynina, hioscyna, |
| Leki na chorobę Parkinsona | amantadyna, lewodopa, bromokryptyna |
| Hormony | progesteron, testosteron, estrogen |
| Leki przeciwpsychotyczne | haloperidol, chloropromazyna |
| Leki przeciwhistaminowe | hydroksyzyna, chlorfeniramina, difenhydramina |
| Leki miorelaksacyjne | diazepam, baklofen |
| Inne | indometacyna, karbamazepina, amfetamina, dopamina, morfina |
Interwencja
Pacjenta wsparto w następujący sposób:
- Odstawienie preparatu. Pacjentowi wyjaśniono, że występujące u niego objawy wskazują na ostre zatrzymanie moczu. Wskazano, że przyczyną wystąpienia tego stanu były zastosowane przez pacjenta leki na przeziębienie. Zarówno tabletki zawierające pseudoefedrynę, jak i spray z ksylometazoliną mogą prowadzić do zatrzymania moczu u pacjentów z rozrostem gruczołu krokowego. Zalecono ich odstawienie.
- Skierowanie do lekarza. Wyjaśniono, że ostre zatrzymanie moczu jest stanem bardzo poważnym i wymaga cewnikowania. Pacjent został skierowany na SOR.
Uzasadnienie interwencji
Ostre zatrzymanie moczu jest stanem pilnym, wymagającym każdorazowo wizyty u lekarza. Wymaga ono odbarczenia pęcherza moczowego, które przeprowadza się metodą cewnikowania przez cewkę moczową, a w przypadku braku dostępu do niej stosuje się cewnikowanie nadłonowe[2].
Warto zauważyć, że ChPL Ibuprom Zatoki zawiera informację, że produkt ten jest przeciwwskazany u pacjentów z rozrostem gruczołu krokowego, a będący w jego składzie chlorowodorek pseudoefedryny może prowadzić do zatrzymania moczu, zwłaszcza u mężczyzn[3].
Piśmiennictwo
- Barrisford, G., Steele, G. (2021). Acute urinary retention. UpToDate. Aktualizacja: 29.09.2021⬏⬏⬏
- Fitzpatrick, J. M., Kirby, R. S. (2006). Management of acute urinary retention. BJU International, 97(s2), 16–20. doi:10.1111/j.1464-410x.2006.06100.x⬏
- US Pharmacia. (2008). ChPL Ibuprom Zatoki. Pobrano z: https://rejestrymedyczne.ezdrowie.gov.pl/api/rpl/medicinal-products/19478/characteristic⬏