Bisakodyl – Poradnik farmaceuty 

Bisakodyl jest lekiem przeczyszczającym pobudzającym perystaltykę jelit.

Jak działa bisakodyl?

Bisakodyl jest lekiem pobudzającym perystaltykę – powoduje sekrecję wody i elektrolitów do światła jelita oraz przyspieszenie perystaltyki poprzez drażnienie ścian jelita.

Kiedy i jak wprowadzono do obrotu bisakodyl?

Bisakodyl jest lekiem stosowanym od 1950 r. Należy do grupy pochodnych difenylometanu. Fenoloftaleina, jeden z najwcześniejszych przedstawicieli tej grupy pochodnych, miała słabą skuteczność przeczyszczającą i wymagała podania 30-200 mg dziennie, aby wywołać odpowiedź u dorosłych, podczas gdy bisakodyl stosuje się w dawce 5-10 mg na dobę.

Komu można polecić bisakodyl?

Leki z bisakodylem można polecić pacjentom:

• skarżącym się na przewlekłe zaparcia, u których zastosowanie środków osmotycznych (makrogoli, laktulozy) jest niewystarczające,
• szukającym doraźnej pomocy w leczeniu krótkotrwałych zaparć,
• oczekującym szybkiego efektu leczenia zaparcia,
• potrzebującym preparatu do opróżnienia jelita przed badaniami diagnostycznymi i zabiegami chirurgicznymi.

Czy bisakodyl można polecić ciężarnej lub karmiącej?

Bisakodylu nie należy polecać kobietom w ciąży, jeśli nie jest to bezwzględnie koniecznie. Ze względu na brak przenikania bisakodylu do mleka kobiecego może być on rekomendowany w okresie karmienia piersią.

Od jakiego wieku można zarekomendować bisakodyl?

Tabletki z bisakodylem możesz zarekomendować pacjentom w wieku od 4 lat, natomiast czopki od 10. r.ż.

Jak dobrać postać i moc?

Bisakodyl jest dostępny w postaci tabletek w dawce 5 mg i czopków w dawce 10 mg. Tabletki możesz zarekomendować do doraźnego stosowania pacjentowi już od 4. r.ż. Czopki natomiast możesz polecić pacjentowi od 10. r.ż., który oczekuje szybkiego efektu  lub nie chce połykać tabletek.

Jak dawkować bisakodyl?

Dawkowanie bisakodylu jest uzależnione od postaci leku i wieku pacjenta. W przypadku leczenia zaparć zaleć pacjentowi następujące dawkowanie:

• tabletki w dawce 5 mg (Bisacodyl VP, Dulcobis) – dzieci w wieku 4-10 lat 1 tabletka na dobę przed snem, dzieci powyżej 10 lat i dorośli 1-2 tabletek na dobę przed snem,
• czopki w dawce 10 mg (Dulcobis) – dzieci powyżej 10 lat i dorośli 1 czopek na dobę przed snem.

W przypadku, gdy pacjent chce zastosować bisakodyl w celu opróżnienia jelita przed badaniami diagnostycznymi i zabiegami chirurgicznymi, zarekomenduj dawkowanie:

• dorosłym i dzieciom powyżej 10 lat: doustnie 10 mg (2 tabletki) rano oraz 10 mg (2 tabletki) wieczorem w przeddzień badania lub zabiegu oraz dodatkowo doodbytniczo 1 czopek w dniu badania,
• dzieciom w wieku od 4 do 10 lat: doustnie 5 mg (1 tabletkę) wieczorem w przeddzień badania lub zabiegu oraz dodatkowo doodbytniczo 1 czopek w dniu badania.

Jak długo można stosować bisakodyl?

Poinformuj pacjenta, że bisakodyl może stosować do 5 dni w maksymalnej dawce 10 mg na dobę w postaci tabletek i czopków.

W razie potrzeby terapia zaparć powinna być kontynuowana makrogolami, które można stosować w leczeniu zaparć przewlekłych.

Po jakim czasie pacjent odczuje, że bisakodyl działa?

Działanie przeczyszczające bisakodylu następuje średnio po 20 minutach (10-45 minut) od podania czopka i 6-12 godzin po zażyciu tabletki^[1].

Komu stanowczo odradzić stosowanie preparatów zawierających bisakodyl?

Odradzaj stosowanie bisakodylu u pacjentów:

• z niedrożnością jelit, silnymi bólami brzucha z towarzyszącymi mdłościami i wymiotami, które mogą być objawem ostrych stanów zapalnych w obrębie jamy brzusznej lub jelit,
• u których, oprócz zaparcia, występują takie objawy jak krew w stolcu, silne bóle brzucha, wymioty, rozdęcie brzucha lub niezamierzony spadek masy ciała. Pacjenta z takimi objawami skieruj do lekarza, gdyż mogą oznaczać poważną przyczynę dolegliwości,
•  w stanach ciężkiego odwodnienia.

Jakie bisakodyl ma przewagi nad innymi lekami o tym samym wskazaniu?

Bisakodyl będzie lepszym wyborem od^[2]:

• antrazwiązków, których nie powinno się zalecać do przewlekłego stosowania, gdyż bisakodyl ma lepiej udokumentowaną skuteczność i bezpieczeństwo,
• leków osmotycznych, zmiękczających masy kałowe i pęczniejących, bo jako lek pobudzający perystaltykę jelit wykazuje się szybszym działaniem przeczyszczającym.

Jakie działania niepożądane ma bisakodyl?

Działania niepożądane bisakodylu dotyczą głównie układu pokarmowego, należą do nich: biegunka, ból brzucha, wzdęcia i nudności. W przypadku przedawkowania lub przewlekłego stosowania istnieje także niebezpieczeństwo permanentnych biegunek oraz odwodnienia i hipokaliemii objawiających się ogólnym osłabieniem, zaparciem, kurczami mięśni i kołataniem serca. Zarekomenduj pacjentowi, aby odstawił lek, jeżeli wystąpią u niego wymienione objawy.

W jakie istotne interakcje z innymi lekami wchodzi bisakodyl?

Wydając pacjentowi bisakodyl poinformuj, że:

• w okresie stosowania bisakodylu należy zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu, jeżeli pacjent stosuje jednocześnie leki moczopędne, glikokortykosteroidy czy blokery kanału wapniowego, ponieważ zwiększa się wtedy ryzyko zaburzeń elektrolitowych takich jak hipokaliemia,
• przewlekłe stosowanie bisakodylu może nasilać działanie glikozydów nasercowych.

Jakie produkty komplementarne można polecić pacjentom stosującym bisakodyl?

Pacjentowi kupującemu bisakodyl możesz dodatkowo doradzić^[3][4][5]:

• jako profilaktykę zaparć zwiększone spożycie wody i pokarmów zawierających błonnik, który zwiększa objętość stolca,
• len, który według Europejskiej Agencji Leków ma ugruntowane zastosowanie medyczne (ang. well established use) w leczeniu zaparcia. Nasiona lnu są źródłem śluzu, który wiąże wodę w jelicie, tworząc żel. Dzięki temu kał staje się bardziej miękki i cała treść jelitowa zwiększa swoją objętość, co wywołuje bodziec pobudzający ścianki jelit do pracy. Śluz nawilża również błonę śluzową przewodu pokarmowego, zapewniając odpowiedni poślizg masy kałowej. Pacjenci z zaparciami powinni zażywać 10–15 g nasion lnu 2–3 razy na dobę, popijając każdą porcję 150 ml wody, mleka lub soku owocowego. Nasiona lnu zwykle działają po 12–24 godzinach,
• nasiona babki płesznik, które poprzez zdolność pęcznienia pobudza perystaltykę jelit i ułatwia przesunięcie pokarmu. Śluzy zawarte w surowcu zmiękczają stolec, przez co ułatwiają defekację i zmniejszają towarzyszący ból,
• makrogole, jeżeli pacjent zmaga się z problemem przewlekłych zaparć, ponieważ mogą być stosowane długotrwale.

Bisakodyl w ciąży – Wyjaśniamy!

Czy bisakodyl (Dulsobis, Bisacodyl VP) jest bezpieczny w czasie ciąży? Wyjaśniamy, czy można bezpiecznie rekomendować bisakodyl kobietom ciężarnym.

Piśmiennictwo

1. Corsetti, M., Landes, S., Lange, R. (2021). Bisacodyl: A review of pharmacology and clinical evidence to guide use in clinical practice in patients with constipation. Neurogastroenterology and motility : the official journal of the European Gastrointestinal Motility Society, 33(10), e14123. https://doi.org/10.1111/nmo.14123⬏
2. Bharucha, A. E., Pemberton, J. H., Locke, G. R., 3rd (2013). American Gastroenterological Association technical review on constipation. Gastroenterology, 144(1), 218–238. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2012.10.028⬏
3. EMA. (2015). European Union herbal monograph on Linum usitatissimum L., semen. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-community-herbal-monograph-linum-usitatissimum-l-semen_en.pdf (Accessed on March 10, 2015)⬏
4. Lindberg, G., Hamid, S. S., Malfertheiner, P., Thomsen, O. O., Fernandez, L. B., Garisch, J., Thomson, A., Goh, K. L., Tandon, R., Fedail, S., Wong, B. C., Khan, A. G., Krabshuis, J. H., LeMair, A., World Gastroenterology Organisation (2011). World Gastroenterology Organisation global guideline: Constipation–a global perspective. Journal of clinical gastroenterology, 45(6), 483–487. https://doi.org/10.1097/MCG.0b013e31820fb914⬏
5. Marlett, J. A., Kajs, T. M., Fischer, M. H. (2000). An unfermented gel component of psyllium seed husk promotes laxation as a lubricant in humans. The American journal of clinical nutrition, 72(3), 784–789. https://doi.org/10.1093/ajcn/72.3.784⬏