Estradiol (Systen w: Systen Conti i Systen Sequi, Estrofem, w: Activelle, Progynova w: Cyclo–Progynova, Lenzetto, Alpicort w: Alpicort E, Estrofem Mite, w: Zoely, w: Kliogest, Divigel 0,1%, w: Bijuva, w: Cliovelle, w: Angeliq, w: Novofem, Vagifem, w: Trisequens, w: Ryego, Oestrogel, Vagirux, Fem 7, w: Divina, w: Femoston) to endogenny estrogen występujący u człowieka. Jest najsilniej działającym, a zarazem głównym estrogenem wydzielanym przez jajniki. W wątrobie może ulegać przekształceniu do estronu, który dalej ulega konwersji do estriolu.
Jakie zastosowanie ma estradiol?
Estradiol to lek stosowany w hormonalnej terapii zastępczej (w przypadku niedoboru estrogenów po menopauzie). Jest również wykorzystywany w zapobieganiu osteoporozie u pacjentek w okresie przekwitania.
Jakie efekty daje estradiol?
Stosowanie estradiolu w okresie przekwitania łagodzi objawy ze strony układu naczynioruchowego, takie jak uderzenia gorąca, zmniejsza ryzyko złamań wywierając korzystny wpływ na gęstość kości oraz zmniejsza suchość błony śluzowej pochwy.
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że estradiol działa?
Poinformuj pacjenta, że pierwsze efekty działania leku odczuje po około 4 tygodniach[1].
Czym grozi odstawienie leczenia?
Poinformuj pacjenta, że zaprzestanie stosowania leku grozi nawrotem objawów wypadowych, które pojawiają się często z takim samym nasileniem jak przed rozpoczęciem leczenia[2].
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Na polskim rynku farmaceutycznym zarejestrowanych jest kilka produktów leczniczych zawierających w swoim składzie estradiol jako jedyną substancję czynną. Różnią się one postaciami oraz dawką i sposobem dawkowania. Porównanie tych produktów leczniczych przedstawiono w tTabeli 3.
Tabela 3
Najważniejsze produkty lecznicze zawierające estradiol
| Nazwa handlowa | Kategoria dostępności | Postać | Dawka | Dawkowanie |
|---|---|---|---|---|
| Lenzetto | Rp | Aerozol przezskórny | 1,53 mg estradiolu/dawkę | Raz na dobę jedna dawka na suchą i nieuszkodzoną skórę przedramienia. Dawkę można zwiększyć w zależności od odpowiedzi klinicznej do 3,06 mg na dobę. Maksymalna dawka dobowa to 4,59 mg na dobę. |
| Divigel 0,1% | Rp | Żel na skórę | 0,5 mg/0,5 g 1,0 mg/1,0 g | 1,0 g żelu na dobę co odpowiada 1 mg estradiolu na dobę, zależnie od odpowiedzi klinicznej dawkę można zwiększyć z 0.5 do 1,5 g żelu na dobę, co odpowiada 0,5 do 1,5 mg estradiolu na dobę. Pacjentka powinna nakładać żel na skórę dolnego tułowia lub prawego lub lewego uda naprzemiennie. Powierzchnia nakładania powinna być 1 do 2-krotnie większa od powierzchni dłoni. Poinformuj pacjentkę, że po nałożeniu, żel należy pozostawić na kilka minut do wyschnięcia, a miejsca nałożenia nie myć przez godzinę oraz że powinna umyć ręce po nałożeniu żelu. |
| Estrofem | Rp | Tabletki | 2 mg | Jedna tabletka raz na dobę, bez przerw w stosowaniu. |
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Estradiol w leczeniu HTZ stosować należy długotrwale. Zaleca się podawanie najmniejszych skutecznych dawek przez 5 lat, ale leczenie może trwać nawet do 15 lat[3].
Kto nie powinien stosować estradiolu?
Stosowanie leków zawierających w swoim składzie estradiol odradź pacjentkom u których:
- stwierdzono raka piersi lub istnieje podejrzenie raka piersi,
- istnieją złośliwe guzy estrogenozależne lub podejrzenie takich guzów,
- występują krwawienia z dróg rodnych niewiadomego pochodzenia,
- występuje żylna choroba zakrzepowo-zatorowa,
- występują zaburzenia krzepnięcia krwi,
- istnieją czynne choroby wątroby.
Preparaty estradiolu można stosować tylko i wyłącznie u osób dorosłych. Nie można stosować ich u pacjentek w ciąży oraz karmiących piersią.
Jakie przewagi ma estradiol nad innymi lekami?
Przewagą estradiolu nad innymi estrogenami stosowanymi w HTZ jest jego siła działania. Estradiol wykazuje największą aktywność spośród estrogenów stosowanych w HTZ. Estradiol można podawać doustnie, domięśniowo, dopochwowo, donosowo i przezskórnie, jako że dobrze wchłania się z błon śluzowych i skóry[4].
Jakie działania niepożądane ma estradiol i jak je zminimalizować?
Do najpoważniejszych działań niepożądanych mogących wystąpić u kobiet zażywających preparaty estradiolu należą:
- zaburzenia skóry i tkanki podskórnej, jak np. wysypka, świąd, rumień guzowaty, podrażnienie skóry, hirsutyzm i trądzik, ostuda oraz zmiany skórne pojawiające się w miejscu podania leku w przypadku transdermalnych postaci leku,
- zaburzenia układu rozrodczego i piersi, takie jak: ból piersi i tkliwość, krwawienie z macicy i pochwy, odbarwienia piersi i wydzielina z piersi, polipy szyjki macicy, bolesne miesiączkowanie,
- zwiększenie masy ciała i wzrost aktywności enzymów wątrobowych.
Działania niepożądane związane są z mechanizmem działania leku. Działań niepożądanych związanych z transdermalnym podaniem leku można uniknąć stosując inne postacie leku.
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi estradiol i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Pacjentce stosującej estradiol zwróć uwagę, że jednoczesne jego przyjmowanie z:
- lekami będącymi induktorami enzymów cytochromu P450, jak np. fenobarbital (Luminalum Unia), fenytoina (Phenytoinum WZF), karbamazepina (Amizepin, Tegretol CR 400),
- tradycyjnymi lekami ziołowymi zawierającymi w swoim składzie wyciąg z dziurawca (Hypericum perforatum), jak np. Intractum Hyperici,
wiąże się ze zmniejszenie działania leczniczego estriolu oraz zmianą w profilu krwawień macicznych.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Pacjentce stosującej terapię estrogenową zwróć uwagę na:
- potencjalny wzrost ryzyka wystąpienia raka piersi w przypadku kobiet stosujących terapię estrogenową dłużej niż 10-15 lat[3]. Poinformuj pacjentkę stosującą długotrwale HTZ o konieczności regularnego badania piersi,
- konieczność zaprzestania palenia tytoniu (w przypadku pacjentek palących), co korzystnie wpływa na osoczowy poziom estrogenu, aczkolwiek w badaniu klinicznym z 1990 roku nie wykazano konieczności zwiększania dawek estrogenów u kobiet palących w celu osiągnięcia fizjologicznych stężeń[5],
- potencjalny wzrost ryzyka wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej,
- to, że lek nie powinien być przyjmowany przez pacjentki ciężarne ani karmiące piersią.
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest estradiol?
Kobietom stosującym HTZ poleć jako środki uzupełniające terapię, suplementy diety bądź leki roślinne zawierające substancje działające jak selektywne modulatory receptora estrogenowego, np. izoflawony sojowe (Soyfem) lub wyciągi z pluskwicy groniastej (Cimicifuga racemosa), jak np. Remifemin, które działają najprawdopodobniej przez układy serotoninergiczne i dopaminergiczne[6]. Skuteczność środków roślinnych jest wątpliwa, przegląd Cochrane z 2012 roku obejmujący 16 badań z randomizacją wykazał, że nie ma wystarczających dowodów, które mogłyby potwierdzić skuteczność pluskwicy w łagodzeniu przebiegu menopauzy[7]. Pacjentkom stosującym HTZ zarekomenduj również preparaty witaminy E (Vitaminum E Hasco), która korzystnie wpływa na profil lipidowy oraz zmniejsza stres oksydacyjny.
Piśmiennictwo
- Jakiel, G., Słabuszewska-Jóźwiak, A., Baran, A., & Bińkowska, M. (2013). Hormonalna terapia zastêpcza–czy dawka ma znaczenie?. Menopausal Review/Przeglad Menopauzalny, 12(1)⬏
- Suchecka-Rachoń, K., & Rachoń, D. (2005). Rola hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Choroby Serca i Naczyń, 2(3), 115-124.⬏
- North American Menopause Society (2010). Estrogen and progestogen use in postmenopausal women: 2010 position statement of The North American Menopause Society. Menopause (New York, N.Y.), 17(2), 242–255. https://doi.org/10.1097/gme.0b013e3181d0f6b9⬏⬏
- https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=275⬏
- Cassidenti, D. L., Vijod, A. G., Vijod, M. A., Stanczyk, F. Z., & Lobo, R. A. (1990). Short-term effects of smoking on the pharmacokinetic profiles of micronized estradiol in postmenopausal women. American journal of obstetrics and gynecology, 163(6 Pt 1), 1953–1960.⬏
- Kiss, A. (2022). Lek Pochodzenia naturalnego⬏
- Leach, M. J., & Moore, V. (2012). Black cohosh (Cimicifuga spp.) for menopausal symptoms. The Cochrane database of systematic reviews, 2012(9), CD007244.⬏