Iwermektyna (Soolantra, Posela) jest lekiem przeciwpasożytniczym, który wykazuje również właściwości przeciwzapalne. Działa poprzez zwiększenie przepuszczalności błony komórkowej pasożytów na jony chlorkowe, co powoduje hiperpolaryzację błony, a to z kolei prowadzi do porażenia nerwowo-mięśniowego i śmierci pasożytów. Ze względu na działanie przeciwzapalne, leki z iwermektyną są stosowane zgodnie ze wskazaniami w leczeniu trądziku różowatego. Iwermektyna dostępna jest w postaci tabletek (Posela) i kremu (Soolantra).
Jakie zastosowanie ma iwermektyna?
Tabletki z iwermektyną są przepisywane pacjentom ze strongyloidozą, mikrofilaremią i świerzbem. Natomiast krem znalazł zastosowanie w leczeniu trądziku różowatego.
Krem może być również off-label stosowany w miejscowym leczeniu świerzbu, jednak ze względu na wysoką cenę nie jest to zbyt często praktykowane. Według przeglądu Cochrane z 2018 roku skuteczność iwermektyny stosowanej miejscowo jest porównywalna z również miejscowo stosowaną permetryną[1].
Aktualnie prowadzone są także badania dotyczące skuteczności doustnie stosowanej iwermektyny w leczeniu COVID-19. Pomimo obiecujących wyników badań, nie można jednoznacznie ocenić jej skuteczności[2].
Jakie efekty daje iwermektyna?
Stosowanie iwermektyny w postaci kremu pozwala na złagodzenie stanu zapalnego w przebiegu trądziku różowatego (grudkowo-krostkowego). Natomiast dzięki toksycznemu wpływowi na pasożyty iwermektyna łagodzi objawy i powoduje wyleczenie świerzbu, strongyloidozy i mikrofilaremii.
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że iwermektyna działa?
W przypadku pacjentów ze świerzbem powrót do zdrowia następuje po 4 tygodniach od rozpoczęcia leczenia iwermektyną. Złagodzenie stanu zapalnego u pacjentów z trądzikiem różowatym powinno być odczuwalne również po 4 tygodniach.
Czym grozi odstawienie leczenia?
Odstawienie leczenia iwermektyną w postaci kremu wiąże się dla pacjenta z nawrotem objawów trądziku różowatego. Wyjaśnij pacjentowi, jak istotna jest regularność stosowania leku dla powodzenia terapii, mimo że na początku leczenia może nie zauważyć znaczących zmian w wyglądzie skóry.
W przypadku tabletek pacjent przyjmuje jednorazową dawkę leku, więc nie ma obaw, że pacjent odstawi leczenie.
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Krem z iwermektyną pacjent powinien stosować raz dziennie, najlepiej przed snem, na oczyszczoną skórę twarzy.
Przekaż pacjentowi, że krem z iwermektyną należy nanieść w ilości odpowiadającej ziarnku grochu w każdej z pięciu okolic twarzy: na czoło, podbródek, nos oraz na każdy policzek. Następnie należy rozprowadzić krem cienką warstwą na całej powierzchni twarzy.
W przypadku leków z iwermektyną w postaci tabletek przekaż pacjentowi, że dawka, którą ma przyjąć jest jednorazowa. Dawkę leku oblicza się indywidualnie dla pacjenta na podstawie masy ciała.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Tabletki z iwermektyną pacjent stosuje w jednorazowej dawce. Ewentualnie rozważa się podanie drugiej dawki w przypadku świerzbu, jeżeli u chorego pojawią się nowe zmiany lub badanie parazytologiczne da pozytywny wynik. W przypadku pacjentów z mikrofilaremią dawkę jednorazową stosuje się raz na 6 miesięcy, a na obszarach endemicznych raz na 12 miesięcy.
Iwermektynę w postaci kremu pacjent może stosować do 4 miesięcy. Cykl leczenia można powtórzyć. W przypadku braku poprawy po 3 miesiącach pacjent powinien przerwać leczenie.
Kto nie powinien stosować iwermektynę?
Stanowczo należy odradzić stosowanie iwermektyny pacjentom, u których występuje nadwrażliwość na ten lek.
Jakie iwermektyna ma przewagi nad innymi lekami?
Iwermektyna może być dla pacjenta z trądzikiem różowatym wygodniejsza w użyciu w porównaniu z metronidazolem, ponieważ stosuje się ją raz, a nie 2 razy dziennie.
Jakie działania niepożądane ma iwermektyna i jak je zminimalizować?
Poinformuj pacjenta, że podczas pierwszych dni stosowania kremu z iwermektyną może odczuwać pieczenie skóry, a także podrażnienie, suchość i świąd. Jeżeli objawy te się nasilają lub dochodzi do pogorszenia wyglądu zmian trądzikowych, poinformuj pacjenta, że powinien skonsultować z lekarzem kontynuowanie leczenia.
Po zastosowaniu tabletek z iwermektyną możliwe działania niepożądane są związane z zagęszczeniem pasożytów i w większości przypadków są łagodne i przemijające, ale ich ciężkość może być większa u pacjentów zakażonych więcej niż jednym pasożytem, szczególnie w przypadku infestacji pasożytem Loa loa.
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi iwermektyna i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Iwermektyna nie wykazuje istotnych interakcji z innymi lekami.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Poinformuj pacjenta, że przed aplikacją kremu nie powinien stosować kosmetyków, bo mogłoby to osłabić skuteczność leczenia. Może ich użyć dopiero po wyschnięciu naniesionego kremu z iwermektyną. Co istotne, lek Soolantra jest przeznaczony tylko do stosowania na skórze twarzy u osób dorosłych. Nie należy stosować tego leku na innych częściach ciała, w szczególności wilgotnych powierzchniach ciała, np. takich jak oczy, usta lub jakakolwiek błona śluzowa.
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest iwermektyna?
Pacjentom z trądzikiem różowatym możesz dodatkowo polecić krem z filtrem UV, ponieważ promieniowanie słoneczne jest jednym z czynników nasilających zmiany skórne.
Piśmiennictwo
- Rosumeck, S., Nast, A., & Dressler, C. (2018). Ivermectin and permethrin for treating scabies. The Cochrane database of systematic reviews, 4(4), CD012994. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012994⬏
- Marques, L. L. M., Beneti, S. C., Pinzon, C., & Cardoso, F. A. R. (2022). Ivermectin as a possible treatment for COVID-19: a review of the 2022 protocols. Brazilian journal of biology = Revista brasleira de biologia, 84, e258325. https://doi.org/10.1590/1519-6984.258325⬏