Jod jest silnym środkiem antyseptycznym. Działa bakteriobójczo, grzybobójczo i wirusobójczo. Przeznaczony jest wyłącznie do odkażania nieuszkodzonej skóry. W kontakcie z tkanką drażni ją, powodując powierzchniową nekrozę. Antyseptyczne działanie jodu wynika ze zdolności do reagowania z aminowymi grupami białek – hamując ich aktywność. Dodatkowo alkoholowe roztwory jodu powodują denaturację białek strukturalnych i enzymatycznych.
Jod wskazany jest do dezynfekcji niewielkich otarć i zranień skóry, jednak nie należy aplikować go na otwarte rany. Preparaty jodu należy nałożyć w bezpośrednie okolice rany, najlepiej przemywając wacikiem nasączonym preparatem.
Skuteczność środków jodu
W przeglądzie 27 RCT dotyczących skuteczności związków jodu w przyśpieszaniu gojenia, zmniejszaniu liczby bakterii i występowaniu działań niepożądanych w przypadku przewlekłych ran, ciężkich oparzeń, odleżyn i przeszczepów skóry stwierdzono, że:[1][2]
- związki jodu nie przyśpieszają gojenia ran bardziej niż inne antyseptyki,
- przy stosowaniu do zabiegów antyseptycznych związki jodu nie wywołują zaburzeń czynności tarczycy,
- związki jodu nie są mniej skutecznymi środkami antyseptycznymi od innych i z powodzeniem mogą być dalej stosowane.
Jodyna i płyn Lugola
Jod stosowany jest w formie jodyny i płynu Lugola.
Iodi solutio spirituosa (Jodyna)
Rp. Iodi 3,0 Kalii iodidi 1,0 Aqua purificata 6,0 Aethanoli 760 g/l ad 100,0
Iodi solutio aquosae (Płyn Lugola)
Rp. Iodi 1,0 Kalii Iodidi 2,0 Aqua purificata 97,0
Płyn Lugola przez pacjentów stosowany bywa do płukania gardła – 10 kropli roztworu rozpuszcza się w szklance (200 ml) wody.
Przewlekłe stosowanie jodu (dłużej niż 14 dni, lub na powierzchnię ciała większą niż 10%) może wywołać niedoczynność tarczycy (szczególnie u pacjentów z utajonymi zaburzeniami czynności tarczycy), trądzik jodowy odporny na leczenie oraz alergię (miejscową lub uogólnioną).
Jednoczesne stosowanie środków jodu z nadtlenkiem wodoru, produktami do leczenia ran zawierającymi srebro lub taulorydynę oraz środkami antyseptycznymi może wzajemnie osłabiać efekty działania.[3]
Jodopowidon
Jodyna powidonowa jest silnym środkiem antyseptycznym o bardzo szerokim spektrum działania obejmującym bakterie gram-dodatnie, gram-ujemne, zarodniki bakteryjne, beztlenowce, drożdżaki, grzyby i pierwotniaki. W porównaniu do jodu wykazuje przedłużone działanie antyspetyczne i nie drażni błon śluzowych skóry oraz nie działa korodująco na instrumenty medyczne.
Chemicznie jodopowidon jest związkiem kompleksowy jodu z poliwinylopirolidonem (PVP). Stosowany jest w postaci roztworów, maści, kremów czy żeli. W roztworze etanolowym lub izopropanolowym (Braunoderm zabarwiony) potęgowane jest jego działanie odkażające i przeciwbakteryjne – jednak są one dużo mniej przyjemne w aplikacji, powodując silne piekący ból.
Głównymi wskazaniami jodopowidonu są:
- w postaci roztworu – dezynfekcja skóry przed iniekcją, pobraniem krwi, biopsją igłową, transfuzją oraz przed zabiegami chirurgicznymi jak również całkowita i częściowa dezynfekcja pacjenta przed operacją (tzw. kąpiel antyseptyczna),
- w postaci kremu – aseptyczne zaopatrzenie okolic ran, dezynfekcja ran oparzeń i owrzodzeń podudzi oraz leczenie infekcji bakteryjnych i grzybiczych.
W uzasadnionych przypadkach jodopowidon może być stosowany już u dzieci od 6 miesiąca życia. Nie zaleca się stosowania u dzieci do 3 miesiąca życia np. do odkażania pępowiny, ze względu na ryzyko rozwinięcia zaburzeń czynności tarczycy. Analogicznie jodopowidonu nie powinno stosować się do odkażania brodawek u kobiet karmiących piersią.
Interakcja jodowopidonu z oktenidyną
Nie należy nakładać preparatu z jodopowidonem bezpośrednio po odkażeniu oktenidyną (Octenisept, Maxiseptic), ponieważ dochodzi wówczas do interakcji polegającej na wytrąceniu brunatnego trudno zmywalnego osadu. Zdjęcie z eksperymentu przeprowadzonego w aptece znajdziesz TU.
Piśmiennictwo
