Aminosalicylany

Rozmawiaj z pacjentem!

Baza porad to minimum informacji, jakie powinien otrzymać pacjent przy pierwszym stole.

Aminosalocylany są wykorzystywane w leczeniu chorób zapalnych jelit tj. wrzodziejącego zapalenia jelita grubego (CU)[1]Wang Y, Parker CE, Bhanji T, Feagan BG, MacDonald JK. Oral 5-aminosalicylic acid for induction of remission in ulcerative colitis. Cochrane Database Syst Rev. 2016 Apr 21;4:CD000543 abstract [dostęp 1.03.2018]w chorobie Leśniowskiego – Crohna (CD), a także w reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS) opornym na leczenie z zastosowaniem NLPZ[2]ChPL Salazopyrin EN[3]Plosker GL, Croom KF. Sulfasalazine: a review of its use in the management of rheumatoid arthritis. Drugs. 2005;65(13):1825-49. Review. Erratum in: Drugs. 2005;65(18):2591. abstact [dostęp 1.03.2018]. Preparaty dostępne w Polsce to:

  • mesalazyna w postaci doustnej(Asamax, Pentasa, Salofalk), czopków (Asamax, Crohnax, Pentasa, Salofalk) i zawiesiny doodbytniczej (Pentasa, Salofalk);
  • sulfasalazyna w postaci doustnej (Salazopyrin EN, Sulfasalazin EN Krka, Sulfasalazin Krka).

Leczenie miejscowe jest skuteczne, gdy choroba przybiera postać dystalną. Czopki najczęściej stosuje się, gdy pacjent ma trudności z utrzymaniem zawiesiny doodbytniczej (lewatywy).

Jakich informacji udzielić o dawkowaniu?

Dawkowanie mesalazyny: lek stosuje się po posiłku 

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego: faza ostra: 2-4,5 g na dobę w trzech lub czterech dawkach podzielonych, faza remisji: co najmniej 2 g na dobę (3 do 6 razy na dobę).[4]ChPL Asamax

Choroba Crohna: faza ostra: maksymalnie 4,5 g na dobę, faza przewlekła: maksymalnie 3 g na dobę. 

Dawkowanie sulfasalazyny: lek stosuje się podczas posiłku

 RZS: 1-3 g na dobę; zaleca się rozpoczynać leczenie od mniejszych dawek; jeśli leczenie nie przynosi efektu przez okres od 2-3 miesięcy dawkę dobową zwiększa się maksymalnie do 3 g.[5]ChPL Salazopyrin EN

Choroby zapalne jelit: dawkowanie dobiera się indywidualnie w zależności od stanu pacjenta, zaleca się zwiększać dawkę stopniowo przez kilka tygodni. 

Na czym się skupić edukując pacjenta o leku lub chorobie?

Zapytaj pacjenta czy zna cel leczenia. Terapia ma na celu kontrolowanie objawów i zapobieganie nawrotom. Istotne jest, że pacjenci sami mogą zidentyfikować objawy nawrotu: wodnista i krwawa biegunka, ból brzucha, ból podczas oddawania stolca, gorączka, złe samopoczucie, nudności, utrata masy ciała i niedokrwistość. Poinformuj pacjenta, że leczenie powinno być kontynuowane przez minimum kilka tygodni. 

Należy przypomnieć pacjentowi o konieczności regularnego przyjmowania leków, w celu zmniejszenia objawów oraz zapobiegania nawrotom.

Czy leczenie przynosi efekty?

Aminosalicylany dobrze działają w łagodnych i umiarkowanych zaostrzeniach. Pacjent musi przyjmować leki codzienne przez kilka tygodni, aż objawy ustąpią. Jeśli nawrót choroby jest ciężki lub lek nie działa, lekarz najprawdopodobniej zwiększy dawkę lub wprowadzi sterydy. Można również rozważyć zastosowanie azatiopryny lub 6-merkaptopuryny, a w cięższych przypadkach nawet zabieg operacyjny.

Jakich działań niepożądanych (ADR) można się spodziewać?

Do najczęstszych działań niepożądanych aminosalicylanów należą leukopenia, utrata apetytu, zawroty i bóle głowy, zaburzenia smaku, szum w uszach, kaszel, zaburzenia żoładkowe, nudności, skaza krwotoczna, świąd, bóle stawów, gorączka. Są one bardziej prawdopodobne w przypadku sulfasalazyny. 

Jak pomóc monitorować leczenie i ryzyko interakcji?

Podczas rozmowy z pacjentem warto wiedzieć, że:

  • w przypadku stosowania aminosalicylanów konieczna jest regularna kontrola morfologii krwi, ze względu na ryzyko dyskrazji (zaburzenia w obrazie krwi); badanie zaleca się przed rozpoczęciem leczenia, a później co 2 tygodnie w czasie pierwszych trzech miesięcy leczenia; zaleca się również badanie czynnościowe wątroby[6]ChPL Asamax,
  • pacjenci powinni być poinformowani o konieczności natychmiastowej pomocy medycznej w przypadku wystąpienia któregokolwiek z poniższych objawów: niewyjaśnione krwawienie, zasinienie, ból gardła, gorączka lub złe samopoczucie.
  • pacjenci z niewydolnością nerek powinni regularnie poddawać się badaniom sprawdzającym ich czynność,
  • podczas leczenia konieczne jest przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów, ponieważ sulfalazyna może powodować tworzenie się kamieni nerkowych, podczas leczenia warto zalecić suplementację kwasem foliowym, ponieważ sulfasalazyna hamuje jego wchłanianie,
  • aminosalicylany nie powinny być przyjmowane przez pacjentów uczulonych na aspirynę.
Zaproponuj zmiany w stylu życia

Warto również zwrócić uwagę pacjenta na odpowiednią dietę. Pamiętaj, że:

  • pokarmy zawierające błonnik rozpuszczalny, takie jak warzywa, otręby owsiane i biały ryż są korzystne dla pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego,
  • w okresie zaostrzeń należy unikać pokarmów zawierających duże ilości błonnika nierozpuszczalnego np. kapusta, grzyby, otręby pszenne czy brokuły,
  • należy unikać pokarmów zawierających duże ilości tłuszczu mlecznego np. mleko i ser,
  • oleje z ryb, zwłaszcza z tłustych, takich jak sardynki, działają korzystnie,
  • wybór odpowiedniej diety powinien odbywać się pod nadzorem lekarza lub dietetyka.

Przypomnij pacjentowi o konieczności regularnego przyjmowania leków.

Data ostatniej aktualizacji: 14.03.2018.

mgr farm. Justyna Żarczyńska

Absolwentka Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum. Na portalu odpowiada za moderowanie Bazy Porad oraz przekład i analizę zagranicznych doniesień i wytycznych.

[artykuły]

mgr farm. Magdalena Pelczarska

[artykuły]




Źródła:   [ + ]

Otagowane: ,

Ten temat zawiera 2 odpowiedzi, ma 2 głosy, i został ostatnio zaktualizowany przez  Justyna Żarczynska 1 rok, 9 miesiące temu.

  • Autor
    Wpisy
  • #12564 Punkty: 9

    Jakub Lenard mgr farm.
    240 pkt.

    Grupa chorych na nieswoiste zapalenia jelit jest bardzo niejednorodna i trzeba uważać z dawaniem ogólnych porad dietetycznych, nie uwzględniając wielu ważnych czynników. Po pierwsze choroba Crohna różni się od CU dość mocno i są jeszcze chorzy z postacią mieszaną, a po drugie bardzo ważne jest czy występuje faza remisji/zaostrzenia, czy stwierdzono już konkretne niedobory witamin, makro- i mikroelementów, czy jest stosowane żywienie pozajelitowe, czy chory ma przetoki, zespół krótkiego jelita, czy jest po lub przed kolektomią lub innym zabiegiem, itd. I trzeba też rozróżnić korzyści z danego produktu spożywczego lub składnika pokarmowego w prewencji tych chorób od korzyści w terapii chorych. Na przykład w aktywnej chorobie Crohna żaden błonnik nie jest wskazany, w obydwu chorobach unikanie nabiału chyba nie jest zalecane. Nie ma dowodów na redukcję objawów w wyniku wykluczenia laktozy, zwłaszcza produkty fermentowane działają korzystnie, w tym te wysokotłuszczowe, a unikanie nabiału może doprowadzić do gorszego przebiegu – dlaczego więc tłuszcz mleczny jest niekorzystny? W przypadku kwasów omega-3 to znowu są prawdopodobnie korzystne dla zdrowych w celu zapobiegania, ale nie ma dowodów, że działają korzystnie u ludzi już chorych.

    Dieta FODMAP u wielu osób przynosi korzyści, a unikanie glutenu też, ale prawdopodobnie tylko wtórnie właśnie przez unikanie różnych węglowodanów, a nie przez brak samego glutenu. Probiotyki są ważne – w CD nie ma przekonujących dowodów, ale w CU szczepy VSL#3 (Vivomixx) działają korzystnie. Czytałem też, że w utrzymaniu remisji CU pomocna jest kurkuma czy korzeń babki jajowatej i Boswellia serrata (skuteczność porównywalna z mesalazyną).

    Z najważniejszych porad dla chorych dodałbym, żeby poszli do dobrego specjalisty zajmującego się żywieniem, nieważne czy dietetyk, lekarz czy farmaceuta, ale żeby to była osoba, która zajmuje się prowadzeniem takich osób i przy okazji nie jest oszołomem/kosmitą. I po drugie, żeby porobić sobie badania pod kątem niedoborów (B12, kwas foliowy, cynk, żelazo i parę innych), suplementować w razie niedoborów, a witaminę D w ciemno i jeśli ktoś stosuje dietę eliminacyjną, żeby unikać niedożywienia, bo co drugi chory, zwłaszcza z chorobą Crohna, w ciągu 10 lat od diagnozy trafi do chirurga, a niedożywienie+chirurg to pewne komplikacje.

    9 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.
  • #12640 Punkty: 3

    Justyna Żarczynska mgr farm.
    26 pkt.

    Dziękuję za uwagi, część z nich dopisałam do artykułu.

    3 użytkowników uznało wypowiedź za pomocną.

Musisz być zalogowany aby odpowiedzieć na ten temat.

Udostępnij
+1
Udostępnij
Email
Pocket
WhatsApp