Pytanie
Czy naturalne preparaty na zaburzenia depresyjne są skuteczne klinicznie? Leki oraz suplementy roślinne, a także składniki, które zawierają często są kojarzone jedynie z „tradycyjnym stosowaniem” (czyli nie ugruntowanym zastosowaniem medycznym, zgodnie z evidence based medicine – EBM), jednak część z nich posiada skuteczność potwierdzoną w badaniach klinicznych. Co z nich wynika?
Krótka odpowiedź
Surowcem roślinnym wskazanym w leczeniu zaburzeń depresyjnych, którego skuteczność została potwierdzona w badaniach klinicznych jest suchy alkoholowy wyciąg z ziela dziurawca o określonym DER 3-6:1. Jego skuteczność została udowodniona klinicznie. Wnioski z przeprowadzonych badań są następujące:
- przegląd systematyczny z 2008 roku przeprowadzony przez Cochrane wskazał na wyższą skuteczność wyciągu z ziela dziurawca nad placebo w leczeniu zaburzeń depresyjnych,[1]
- metaanaliza z 2009 roku obejmująca 13 randomizowanych, kontrolowanych placebo badań klinicznych, wykazała porównywalną skuteczność przeciwdepresyjną ziela dziurawca do leków z grupy SSRI,[2]
- wyniki z podwójnie zaślepionego, randomizowanego badania klinicznego, z udziałem 30 pacjentów, w którym porównywano skuteczność sertraliny i wyciągu z dziurawca, wykazały, że obie terapie powodują zmniejszenie nasilenia objawów depresyjnych oraz są dobrze tolerowane.[3]
Według monografii EMA (syntezy aktualnego stanu wiedzy dokonanego przez Europejską Agencję Leków) suchy alkoholowy wyciąg z ziela dziurawca może być wskazany w leczeniu łagodnych do umiarkowanych epizodów depresyjnych oraz objawów łagodnych zaburzeń depresyjnych, jako surowiec o ugruntowanym zastosowaniu medycznym (well-established use, WEU). Oznacza to, że za jego skutecznością przemawia nie tylko tradycja, jak w przypadku większości leków roślinnych, lecz wiarygodne dowody z badań klinicznych prowadzonych zgodnie z kryteriami EMB.
Wyjaśnienie
Jedynym lekiem roślinnym o udowodnionym klinicznie działaniu przeciwdepresyjnym jest ziele dziurawca (Hypericum perforatum L.).
Monografia EMA wymienia trzy wyciągi z ziela Hypericum perforatum L. Leki zawierające w składzie te wyciągi, posiadają określone wskazania terapeutyczne, które obejmują leczenie łagodnych do umiarkowanych epizodów depresyjnych (dla ekstraktu uzyskanego przy pomocy metanolu oraz etanolu 80%) oraz krótkotrwałe leczenie objawów łagodnych zaburzeń depresyjnych (dla wyciągu, którego ekstrahentem jest etanol 50-68%.[4]
Jak wykazała metaanaliza z 2009 roku, obejmująca 13 randomizowanych badań klinicznych, kontrolowanych placebo, ziele dziurawca nie różni się pod względem skuteczności oraz tolerancji od leków przeciwdepresyjnych z grupy SSRI. Ponadto, liczba pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi, którzy rezygnowali z udziału w badaniach była mniejsza w przypadku osób stosujących ziele dziurawca niż leki z grupy SSRI.[2]
Działanie przeciwdepresyjne ziela dziurawca przypisuje się kilku składnikom aktywnym, takim jak pochodna floroglucyny, hiperforyna, naftodiantrony, hiperycyna i pseudohiperycyna oraz kilka flawonoidów, jednak dokładny mechanizm działania poszczególnych związków nie został jeszcze poznany. Prawdopodobnie jest on związany z hamowaniem monoaminooksydazy (enzymu, który rozkłada między innymi serotoninę i dopaminę), wiązaniem się z receptorami benzodiazepinowymi oraz hamowaniem wychwytu zwrotnego neuroprzekaźników (serotoniny, noradrenaliny, dopaminy i choliny).[2] Jest więc złożony i wielokierunkowy, w odróżnieniu od większości leków syntetycznych.
Ziele Hypericum perforatum nie wykazuje istotnych różnic w skuteczności w porównaniu ze starszymi lekami przeciwdepresyjnymi i selektywnymi inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), a wynik metaanalizy z 2005 roku sugeruje, że korzyści z jego stosowania są na porównywalnym poziomie do wspomnianych grup leków.[2]
W podwójnie zaślepionym randomizowanym badaniu, z udziałem 30 pacjentów, oceniano skuteczność oraz tolerancję ziela dziurawca zwyczajnego w porównaniu do sertraliny w leczeniu depresji. Nasilenie objawów oceniano za pomocą skali oceny depresji Hamiltona (HAM-D) i odczuć klinicznych pacjenta. Wyniki wykazały, że nasilenie objawów depresji było znacznie zmniejszone w obu grupach pacjentów (zarówno leczonych wyciągiem z dziurawca, jak i sertraliną). Oba leki były także dobrze tolerowane. Zmniejszenie nasilenia objawów o co najmniej 50% punktów w skali HAM-D stwierdzono u 47% pacjentów otrzymujących wyciąg z ziela dziurawca i 40% pacjentów otrzymujących sertralinę, jednak ta różnica nie była istotna statystycznie.[3]
Dodatkowo wyniki badań, które zostały zebrane w przeglądzie systematycznym badań klinicznych przeprowadzonym przez Cochrane potwierdzają, że wyciągi z dziurawca są skuteczniejsze niż placebo w zaburzeniach depresyjnych. Analiza 29 badań z udziałem 5489 pacjentów wykazała, że wyciągi z dziurawca były bardziej skuteczne niż placebo w leczeniu łagodnej i umiarkowanej depresji. Ich skuteczność była porównywalna z lekami z grupy SSRI, które są lekami pierwszego rzutu w leczeniu depresji oraz miały mniej skutków ubocznych niż standardowe leki przeciwdepresyjne.[1]
Należy jednak pamiętać, ziela dziurawca może wchodzić w interakcje z innymi lekami, wpływając na ich metabolizm i skuteczność, dlatego przed rozpoczęciem terapii należy rozważyć ich ryzyko. W ChPL, opracowanym na podstawie monografii EMA, wymienione zostały następujące interakcje:
- zwiększenie aktywności CYP3A4, CYP2C9, CYP2C19 i P-glikoproteiny, co może obniżać skuteczność leków metabolizowanych przez te szlaki, tj. amitryptylina, feksofenadyna, benzodiazepiny, metadon, simwastatyna, digoksyna, finasteryd,
- zmniejszenie stężenia w osoczu doustnych środków antykoncepcyjnych, prowadzące do wystąpienia krwawienia międzymiesiączkowego oraz osłabić skuteczność antykoncepcji hormonalnej,
- nasilenie działania serotoninergicznego, jeżeli jest stosowany w połączeniu z lekami przeciwdepresyjnymi, takimi jak inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (np. sertralina, paroksetyna) lub tryptanami i buspironem.
Obecnie jedynym lekiem dostępnym bez recepty, który zawiera suchy wyciąg z ziela dziurawca, jest wskazany w leczeniu łagodnej depresji jest Depremin 612 mg. Zawiera on 612 mg wyciągu suchego o DER 3-6:1, co odpowiada 0,6-1,8 mg hyperycyn w przeliczeniu na hyperycynę, 36,72-91,80 mg flawodnoidów w przeliczeniu na rutynę i nie więcej niż 36,72 mg hyperforyny.[5]
Wydając pacjentowi Depremin poinformuj go, że nie jest to „tradycyjny lek roślinny”, lecz produkt leczniczy o skuteczności ocenionej w licznych badaniach klinicznych i metaanalizach. Przekaż mu, że jest to obecnie jedyny na rynku lek bez recepty wskazany w leczeniu łagodnej depresji.
Wyciąg z ziela dziurawca jest bezpiecznym preparatem i nie powoduje częstych działań niepożądanych.[5]
Wyciąg z ziela dziurawca w połączeniu w ekspozycją na promieniowanie UV o dużym nasileniu może powodować fotouczulenie, jednak jest to bardzo mało prawdopodobne, jeśli jest on stosowany w dawkach terapeutycznych.[5]
Pamiętaj, że ekspozycja na światło słoneczne nie stanowi przeciwwskazania do stosowania wyciągu z dziurawca (Depremin). Ryzyko wystąpienie reakcji fotouczulenia związane jest jedynie z promieniowaniem UV o wysokim nasileniu (np. w solariach), jednak jest to mało prawdopodobne, jeśli jest on stosowany w dawkach terapeutycznych.
Podsumowując, Depremin jest jednym dostępnym na rynku lekiem bez recepty wskazanym do leczenia depresji. Zawiera on suchy wyciąg z ziela dziurawca, którego skuteczność w leczeniu zaburzeń depresyjnych została potwierdzona w badaniach klinicznych i metaanalizach. Jest to bezpieczny lek, którego stosowanie nie wiąże się z ryzykiem częstych działań niepożądanych.
Piśmiennictwo
- Linde, K., Berner, M. M., & Kriston, L. (2008). St John’s wort for major depression. The Cochrane database of systematic reviews, 2008(4), CD000448. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000448.pub3 ⬏⬏
- Rahimi, R., Nikfar, S., & Abdollahi, M. (2009). Efficacy and tolerability of Hypericum perforatum in major depressive disorder in comparison with selective serotonin reuptake inhibitors: a meta-analysis. Progress in neuro-psychopharmacology & biological psychiatry, 33(1), 118–127. https://doi.org/10.1016/j.pnpbp.2008.10.018 ⬏⬏⬏⬏
- Brenner, R., Azbel, V., Madhusoodanan, S., & Pawlowska, M. (2000). Comparison of an extract of hypericum (LI 160) and sertraline in the treatment of depression: a double-blind, randomized pilot study. Clinical therapeutics, 22(4), 411–419. https://doi.org/10.1016/S0149-2918(00)89010-4 ⬏⬏
- EMA. 2023. Final European Union herbal monograph on Hypericum perforatum L., herba – Revision 1. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/hyperici-herba-0 ⬏
- Zakłady Farmaceutyczne „COLFARM”. (b.d.). ChPL Depremin. Pobrano z: https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public ⬏⬏⬏
