Dutasteryd (Adadut, Findarts w: Findarts Duo, w: Dutafin, Adatam w: Adatam Duo, w: Duitam, w: Landulosin, w: Dutrozen, Dutazyr, w: Duodart, Avodart) to selektywny inhibitor 5α-reduktazy steroidowej typu 1. i 2., izoenzymów niezbędnych do konwersji testosteronu do aktywnej formy 5α-dihydrotestosteronu, który jest głównym androgenem odpowiedzialnym za stymulację wzrostu prostaty. Stosowany jest w leczeniu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego oraz poza wskazaniami w leczeniu łysienia androgenowego.
Jakie zastosowanie ma dutasteryd?
Dutasteryd to lek dla pacjentów, u których stwierdzono:
- słaby strumień moczu,
- częste oddawanie moczu w nocy,
- trudności w rozpoczęciu oddawania moczu,
- uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza[1].
Dodatkowo dutasteryd stosowany jest off-label w leczeniu łysienia androgenowego.
Jakie efekty daje dutasteryd?
W zależności, w jakim wskazaniu stosowany jest dutasteryd, może przynosić różne korzyści. U pacjentów z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego, dutasteryd poprzez zmniejszenie wytwarzania dihydrotestosteronu (DHT) zmniejsza wielkość gruczołu krokowego, dzięki czemu usprawnia przepływ moczu. Natomiast u pacjentów z łysieniem androgenowym stosowany doustnie lub w postaci mezoterapii powoduje znaczny wzrost średniej liczby włosów. Dutasteryd dzięki hamowaniu zarówno 5α-reduktazy typu 1., jak i 2. znacznie zmniejsza stężenie DHT w owłosionej skórze głowy.
Łysienie androgenowe
U pacjentów stosujących dutasteryd doustnie lub w postaci mezoterapii zaobserwowano znaczny wzrost średniej liczby włosów[2][3].
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że dutasteryd działa?
Efekty działania dutasterydu pojawiają się w różnym czasie w zależności od wskazania, w którym jest stosowany.
Łagodny rozrost gruczołu krokowego
Należy poinformować pacjenta o tym, że efekty działania dutasterydu mogą pojawić się dopiero po kilku miesiącach i nie zawsze poprawa stanu zdrowia będzie wyraźna. Pacjent powinien zauważyć mocniejszy strumień moczu oraz mniejszy ból w trakcie oddawania moczu.
Łysienie androgenowe
Pierwsze efekty leczenia, które pacjent może zaobserwować, to znaczny wzrost średniej liczby włosów po co najmniej 24 tygodniach leczenia.
Czym grozi odstawienie leczenia?
W przypadku przerwania stosowania dutasterydu może dojść do nasilenia objawów, takich jak trudność w oddawaniu moczu, słaby strumień moczu czy częste parcie na mocz szczególnie w nocy.
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Dutasteryd należy przyjmować niezależnie od pory dnia oraz posiłku, najlepiej o stałej porze, w dawce 0,5 mg na dobę. Nie należy otwierać, rozgryzać lub rozgniatać kapsułek, ponieważ zawartość kapsułki może powodować podrażnienie błony śluzowej jamy ustnej i gardła.
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Zmniejszenie nasilenia objawów może nastąpić po około 3 miesiącach stosowania dutasterydu, a pełne spektrum działania leku pacjent może obserwować po około 6 miesiącach lub dłuższym czasie. Dutasteryd kontroluje objawy, jednak nie powoduje całkowitego wyleczenia choroby.
Kto nie powinien stosować dutasterydu?
Odradź stosowanie dutasterydu pacjentom z ciężką niewydolnością wątroby – 5α-reduktaza typu 1. i 2. ulega silnej ekspresji w ludzkiej wątrobie, a hamowanie tych enzymów może powodować niekorzystne konsekwencje metaboliczne. W badaniach przeprowadzonych na modelu zwierzęcym, w którym hamowano 5α- reduktazę typu 1. i 2., dochodziło do zaburzenia metabolizmu glukokortykoidów i androgenów, co w konsekwencji przyczyniało się do patogenezy niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby. Niedobór lub hamowanie aktywności 5α-reduktazy typu 1. powoduje stłuszczenie wątroby, co jest spowodowane wewnątrzwątrobową akumulacją glukokortykoidów, która predysponuje do zwłóknienia wątroby[4].
Jakie dutasteryd ma przewagi nad innymi lekami?
Dutasteryd całkowicie blokuje konwersje testosteronu do aktywnej formy 5α-dihydrotestosteronu (DHT), podczas gdy finasteryd tylko częściowo blokuje tę przemianę, dlatego poziom DHT jest zazwyczaj niższy w przypadku leczenia dutasterydem w porównaniu z leczeniem finasterydem. W badaniach klinicznych dutasteryd spowodował zmniejszenie prostaty o 25%, a finasteryd o 18%. Dodatkowo dutasteryd jest skuteczniejszy w poprawie maksymalnego przepływu moczu u pacjentów z łagodny rozrostem prostaty[5].
Jakie działania niepożądane ma dutasteryd i jak je zminimalizować?
Większość działań niepożądanych związanych ze stosowaniem dutasterydu ma charakter łagodny do umiarkowanego i samoograniczającego się. Jedynymi działaniami niepożądanymi, które można zaobserwować u 1% pacjentów przyjmujących dutasteryd są:
- impotencja,
- zaburzenia wytrysku,
- zmniejszenie libido,
- ginekomastia.
W trzech badaniach kontrolowanych większość objawów niepożądanych wystąpiła w ciągu pierwszego roku leczenia[6].
Dodatkowo u pacjentów stosujących długotrwale dutasteryd obserwuje się:
- zwiększenie stężenia glukozy, glikozylowanej hemoglobiny A, cholesterolu całkowitego oraz lipoprotein o małej gęstości,
- zwiększenie aktywności wątrobowej aminotransferazy alaninowej i aminotransferazy asparaginianowej, co sugeruje rozregulowanie metabolizmu wątroby[4],
- zmniejszenie wytwarzania łez i zespół suchego oka, wywołany niedoborem androgenów[7].
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi dutasteryd i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Nie należy przekazywać pacjentowi żadnych informacji na temat interakcji.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Dutasteryd może wchłaniać się również przez skórę, po kontakcie z przełamaną kapsułką, dlatego kobiety w ciąży, a także w wieku rozrodczym nie powinny dotykać rozkruszonych ani przełamanych kapsułek finasterydu. Wchłonięcie finasterydu przez kontakt z kapsułką może powodować wady płodu płci męskiej powodując zewnętrzne wady narządów płciowych. W przypadku kontaktu z nieszczelnymi kapsułkami, zanieczyszczone miejsce należy jak najszybciej przemyć wodą z mydłem.
Dutasteryd wykryto również w nasieniu pacjentów przyjmujących ten lek, jednak producent potwierdza że stężenie dutasterydu w nasieniu jest niewielkie i nie jest konieczne stosowanie prezerwatyw w celu ochrony przed narażeniem na dutasteryd.
Ze względu na działanie teratogenne dutasterydu oraz jego powolny metabolizm (dutasteryd jest wykrywany w surowicy krwi nawet przez 4-6 miesięcy po zaprzestaniu przyjmowania) mężczyźni w trakcie terapii dutasterydem oraz 6 miesięcy po jej zakończeniu nie powinni oddawać krwi.
Dutasteryd może zwiększać ryzyko wystąpienia raka gruczołu krokowego, dlatego w trakcie leczenia należy regularnie monitorować stężenie PSA.
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest dutasteryd?
Dutasteryd może być stosowany jednocześnie z lekami blokującymi receptory α1-adrenergiczne (doksazosyna, alfuzosyna i tamsulozyna) w celu zmniejszenia ryzyka nasilenia się objawów łagodnego rozrostu prostaty. Według przeprowadzonych badań ryzyko nasilenia objawów łagodnego rozrostu prostaty zmniejsza się o 34% w przypadku finasterydu, 39% w przypadku doksazosyny oraz 67% w przypadku terapii skojarzonej w porównaniu do placebo.
Piśmiennictwo
- Keam, S. J., & Scott, L. J. (2008). Dutasteride: a review of its use in the management of prostate disorders. Drugs, 68(4), 463–485. https://doi.org/10.2165/00003495-200868040-00008⬏
- Olsen, E. A., Hordinsky, M., Whiting, D., Stough, D., Hobbs, S., Ellis, M. L., Wilson, T., Rittmaster, R. S., & Dutasteride Alopecia Research Team (2006). The importance of dual 5alpha-reductase inhibition in the treatment of male pattern hair loss: results of a randomized placebo-controlled study of dutasteride versus finasteride. Journal of the American Academy of Dermatology, 55(6), 1014–1023. https://doi.org/10.1016/j.jaad.2006.05.007⬏
- Saceda-Corralo, D., Rodrigues-Barata, A. R., Vañó-Galván, S., & Jaén-Olasolo, P. (2017). Mesotherapy with Dutasteride in the Treatment of Androgenetic Alopecia. International journal of trichology, 9(3), 143–145. https://doi.org/10.4103/ijt.ijt_73_16⬏
- Traish A. M. (2020). Health Risks Associated with Long-Term Finasteride and Dutasteride Use: It’s Time to Sound the Alarm. The world journal of men’s health, 38(3), 323–337. https://doi.org/10.5534/wjmh.200012⬏⬏
- Li, Y., Ma, J., Qin, X. H., & Hu, C. Y. (2022). The efficacy and safety of dutasteride and finasteride in patients with benign prostatic hyperplasia: a systematic review and meta-analysis. Translational andrology and urology, 11(3), 313–324. https://doi.org/10.21037/tau-22-58⬏
- Roehrborn, C. G., Boyle, P., Nickel, J. C., Hoefner, K., Andriole, G., & ARIA3001 ARIA3002 and ARIA3003 Study Investigators (2002). Efficacy and safety of a dual inhibitor of 5-alpha-reductase types 1 and 2 (dutasteride) in men with benign prostatic hyperplasia. Urology, 60(3), 434–441. https://doi.org/10.1016/s0090-4295(02)01905-2⬏
- Sullivan, B. D., Evans, J. E., Dana, M. R., & Sullivan, D. A. (2002). Impact of androgen deficiency on the lipid profiles in human meibomian gland secretions. Advances in experimental medicine and biology, 506(Pt A), 449–458. https://doi.org/10.1007/978-1-4615-0717-8_63⬏