Empagliflozyna (Jardiance, w: Synjardy) to doustny lek przeciwcukrzycowy z grupy flozyn, indukujący wydalanie glukozy z moczem, czego efektem jest obniżenie glikemii. Mechanizm ten skorelowany jest ze zwiększoną diurezą i zwiększonym wydalaniem sodu.
Jakie zastosowanie ma empagliflozyna?
Empagliflozyna przeznaczona jest dla pacjentów z rozpoznaną cukrzycą typu 2. oraz dla chorych na objawową przewlekłą niewydolność serca i (lub) przewlekłą chorobę nerek oraz nadciśnienie[1].
Jakie efekty daje empagliflozyna?
Empagliflozyna normalizuje stężenie glukozy u cukrzyków, zmniejszając prawdopodobieństwo hiperglikemii. U chorych z ryzykiem sercowo-naczyniowym redukuje zdarzenia związane z niewydolnością mięśnia sercowego – obniża ciśnienie krwi, ma korzystny wpływ na funkcję rozkurczową oraz przebudowę serca. Natomiast pacjentom z przewlekłą chorobą nerek, empagliflozyna umożliwia zmniejszenie ryzyka progresji schorzeń nerkowych[2][3].
Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, że empagliflozyna działa?
Efekt działania empagliflozyny może być odczuwalny przez pacjenta jako zmniejszenie objawów hiperglikemii. Widoczne dla pacjenta zmiany będą również podczas pomiaru stężenia glukozy we krwi. Pacjenci z nadciśnieniem poczują poprawę samopoczucia w związku z obniżeniem ciśnienia krwi[1].
Empagliflozyna skutecznie obniża parametr HbA1c. Analiza pacjentów z wyjściową wartością HbA1c ≥ 8,5% stosujących dawkę 10 mg empagliflozyny obniża parametr HbA1c o 1,44% od wartości początkowej, natomiast podana w dawce 25 mg zmniejsza HbA1c o 1,43%[1].
Hemoglobina glikowana (HbA1c) to parametr, który pozwala ocenić glikemię pacjenta w ciągu ostatnich 3 miesięcy przed oznaczeniem. Monitorowanie tej wartości po rozpoczętej terapii lekami przeciwcukrzycowymi pozwala określić jej skuteczność.
W dłuższej perspektywie czasu widoczna może być redukcja masy ciała[4].
Czym grozi odstawienie leczenia?
Przerwanie leczenia empagliflozyną u pacjentów z cukrzycą typu 2. może zwiększyć stężenie cukru we krwi oraz wywołać objawy hiperglikemii. U pacjentów z ryzykiem sercowo-naczyniowym odstawienie leku może spowodować wzrost ciśnienia krwi. Natomiast pacjenci z przewlekłą chorobą nerek, po przerwaniu leczenia empagliflozyną mogą spodziewać się pogorszenia pracy nerek.
Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?
Poinformuj pacjenta, że empagliflozynę (Jardiance) ma przyjmować raz dziennie, niezależnie od posiłku[1].
Jak długo pacjent może stosować ten lek?
Empagliflozyna przeznaczona jest do stosowania przewlekłego tak długo, jak wystarcza do utrzymania prawidłowego stężenia glukozy we krwi oraz wykazuje działanie protekcyjne na układ sercowo-naczyniowy oraz nerki.
Kto nie powinien stosować empagliflozyny?
Empagliflozyna nie powinna być przyjmowana przez pacjentów z zaawansowaną niewydolnością nerek oraz przez osoby dializowane. Pacjentom stosującym ten lek rekomenduj monitorowanie czynności nerek, co najmniej raz na rok.
Jakie empagliflozyna ma przewagi nad innymi lekami?
W monoterapii empagliflozyna nie wykazuje ryzyka hipoglikemii.
Empagliflozyna w porównaniu z dapagliflozyną bardziej obniża poziom glukozy na czczo oraz zmniejsza parametr HbA1c, ponadto wykazuje mniejsze ryzyko zakażenia dróg moczowych i narządów płciowych[5].
Empagliflozyna jest lepiej tolerowana przez pacjentów niż leki, takie jak: agonisty receptora GLP-1 (eksenatyd, liraglutyd), metformina czy akarboza, ponieważ nie powoduje dolegliwości ze strony układu pokarmowego[2].
W porównaniu do pochodnych sulfonylomocznika i pioglitazonu, które mogą przyczynić się do zwiększenia masy ciała, empagliflozyna może ją obniżyć.
Jakie działania niepożądane ma empagliflozyna i jak je zminimalizować?
W trakcie farmakoterapii empagliflozyną mogą wystąpić różne działania niepożądane, wyjaśnij pacjentowi, dlaczego występują i rozwiąż występujący problem[1]:
- nadmierne obniżenie glukozy we krwi może wystąpić w trakcie złożonej farmakoterapii łączącej empagliflozynę z insuliną i pochodną sulfonylomocznika, te objawy miną po zmniejszeniu dawek leków, o czym zadecyduje diabetolog przepisujący kurację,
- zmniejszenie objętości płynów, które może objawiać się częstomoczem, odwodnieniem, nadmiernym obniżeniem ciśnienia, hipotonią ortostatyczną, omdlewaniem czy zwiększonym pragnieniem – w przypadku takich epizodów rekomenduj pacjentom uzupełnianie elektrolitów oraz regularne nawadnianie,
- przy wystąpieniu zakażeń dróg moczowych, kandydozy pochwy, zapalenia pochwy i sromu, zapalenia żołędzi i innych zakażeń narządów płciowych – zaleć pacjentowi dokładną higienę okolic intymnych oraz zaproponuj odpowiednie preparaty,
- zaparcia – wyjaśnij pacjentowi, że mogą się one przewlekle utrzymywać wraz z kontynuacją terapii empagliflozyną, dlatego dobrze, aby prewencyjnie dbał o systematyczne wypróżnianie stosując bezpieczne środki osmotyczne, np. makrogole,
- mogą wystąpić przypadki kwasicy ketonowej objawiającej się: nudnościami, wymiotami, jadłowstrętem, bólem brzucha, silnym pragnieniem, zaburzeniami oddychania, splątaniem, zmęczeniem lub sennością – poinformuj pacjenta o zagrożeniu oraz skieruj go na SOR w razie pojawienia się niepokojących objawów.
W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi empagliflozyna i co o nich powiedzieć pacjentowi?
Pacjenci często przyjmują wiele leków, które mogą wchodzić między sobą w interakcje:
- przy wydawaniu empagliflozyny wraz z lekami moczopędnymi, tj. diuretyki tiazydowe lub pętlowe, wyjaśnij pacjentowi, że oba leki działają moczopędnie, dlatego musi zachować czujność na objawy odwodnienia oraz hipotensji, a żeby im zapobiec zarekomenduj regularne nawadnianie oraz przyjmowanie elektrolitów,
- wydając empagliflozynę łącznie z insuliną i (lub) pochodnymi sulfonylomocznika, zwróć pacjentowi uwagę, aby zachował czujność na objawy hipoglikemii, gdy będą się one regularnie powtarzać, niech skontaktuje się z lekarzem w celu dostosowania dawek leków.
Jakie środki ostrożności zalecić?
Ostrożność powinni zachować pacjenci w podeszłym wieku, gdyż w większym stopniu mogą być narażeni na skutki zmniejszenia objętości płynów w organizmie.
Pacjentów zaniepokojonych wynikami badania ogólnego w zakresie obecności glukozy w moczu należy uspokoić, tłumacząc, że taki jest mechanizm działania empagliflozyny.
Empagliflozyna nie powinna być przyjmowana przez kobiety karmiące lub będące w ciąży.
Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest empagliflozyna?
Pacjentom przyjmującym empagliflozynę możemy dodatkowo zalecić:
- regularne uzupełnianie elektrolitów i magnezu – pacjenci są narażeni na utratę tych składników przez działanie moczopędne empagliflozyny,
- preparaty wspierające drogi moczowe – gdy wystąpią objawy zakażenia układu moczowego z powodu glukozurii,
- preparaty przeciwgrzybicze/przeciwbakteryjne – gdy wystąpią objawy zakażenia narządów płciowych z powodu glukozurii,
- preparaty na zaparcia – w przypadku ich wystąpienia.
Piśmiennictwo
- Boehringer Ingelheim International GmbH. (2019). ChPL Jardiance. Pobrano z: https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/jardiance-epar-product-information_pl.pdf⬏⬏⬏⬏⬏
- Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. (2023). Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2023. Pobrano z: https://ptdiab.pl/zalecenia-ptd/zalecania-aktywni-czlonkowie-2023⬏⬏
- Packer, M., Anker, S. D., Butler, J., Filippatos, G., Pocock, S. J., Carson, P., Januzzi, J., Verma, S., Tsutsui, H., Brueckmann, M., Jamal, W., Kimura, K., Schnee, J., Zeller, C., Cotton, D., Bocchi, E., Böhm, M., Choi, D. J., Chopra, V., Chuquiure, E., … EMPEROR-Reduced Trial Investigators (2020). Cardiovascular and Renal Outcomes with Empagliflozin in Heart Failure. The New England journal of medicine, 383(15), 1413–1424. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2022190⬏
- Lazzaroni, E., Ben Nasr, M., Loretelli, C., Pastore, I., Plebani, L., Lunati, M. E., Vallone, L., Bolla, A. M., Rossi, A., Montefusco, L., Ippolito, E., Berra, C., D’Addio, F., Zuccotti, G. V., Fiorina, P. (2021). Anti-diabetic drugs and weight loss in patients with type 2 diabetes. Pharmacological research, 171, 105782. https://doi.org/10.1016/j.phrs.2021.105782⬏
- Hussain, M., Atif, M., Babar, M., Akhtar, L. (2021). Comparison Of Efficacy And Safety Profile Of Empagliflozin Versus Dapagliflozin As Add On Therapy In Type 2 Diabetic Patients. Journal of Ayub Medical College, Abbottabad : JAMC, 33(4), 593–597.⬏
