Leczenie farmakologiczne nadwagi i otyłości rozważa się, gdy zmiany niefarmakologiczne u pacjenta po 3-6 miesiącach od zmiany stylu życia, nie przyniosły redukcji masy ciała o ≥5 %. Współistnienie chorób zwiększających ryzyko sercowo-naczyniowe lub brak skuteczności wcześniej prowadzonej terapii niefarmakologicznej również wpływa na podjęcie decyzji o rozpoczęciu leczenia.
Wskazania do rozpoczęcia farmakoterapii
Według najnowszych wytycznych PTLO (Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości) pt. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024, głównym wskazaniem do rozpoczęcia farmakoterapii u dorosłych jest:
- Wartość wskaźnika BMI ≥30 kg/m2 (niezależnie od tego, czy współistnieje choroba związana z masą)
- Wartość wskaźnika BMI ≥25 kg/m2 (jedynie wtedy, gdy pacjent posiada przynajmniej jedną chorobę związaną z masą, np.: stan przedcukrzycowy, cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze).
U młodzieży farmakoterapia wprowadzana jest w wieku ≥12 lat, z masą ciała >60 kg oraz z rozpoznaną otyłością z uwzględnieniem określonych standardów międzynarodowych. Dotychczas jedynymi lekami wskazanymi u młodzieży są: liraglutyd i semaglutyd.[1]
Minimalny i maksymalny czas leczenia
Zgodnie z wytycznymi PTLO:
- Minimalny czas farmakoterapii to 6 miesięcy, ponieważ krótkotrwałe leczenie nie przynosi długotrwałych korzyści zdrowotnych i nie jest zalecane.
- Optymalny czas terapii powinien wynosić ≥12 miesięcy. Ze względu na to, że otyłość jest chorobą przewlekłą, która nie ustępuje samoistnie, farmakoterapię utrzymuje się tak długo, dopóki wykazuję ona skuteczność terapeutyczną i jest dobrze tolerowana przez pacjenta.
Leki zarejestrowane w leczeniu nadwagi i otyłości
Obecnie na terenie Unii Europejskiej, w leczeniu nadwagi i otyłości, zarejestrowanych jest pięć leków.
Podczas farmakoterapii ważne jest, by dawka była zwiększana stopniowo metodą tzw. miareczkowania. Daje to możliwość spokojnej adaptacji organizmu w odpowiedzi na zastosowany lek oraz pozwala zminimalizować działania niepożądane, tj. nudności, zaparcia i wymioty.
W przypadku nadwagi farmakoterapia ma na celu zatrzymanie wzrostu wagi i przeciwdziałanie wczesnym objawom choroby. Dawki zazwyczaj są niższe a po osiągnięciu odpowiedniej wagi istnieje możliwość zakończenia terapii. W przypadku otyłości celem jest znaczna redukcja masy ciała i ratowanie zdrowia. Stosowane dawki są wyższe a leczenie trwa latami.
Do leków stosowanych w leczeniu nadwagi i otyłości zaliczamy:
- Liraglutyd – to analog GLP-1 (ludzkiego peptydu glukagonopodobnego typu 1), hormonu inkretynowego wydzielanego przez organizm po spożyciu posiłku. Lek pobudza receptor GLP-1 i naśladuje działanie hormonu jelitowego. W zależności od stężenia glukozy stymuluje wydzielanie insuliny, hamuje wydzielanie glukagonu a więc wyrównuje glikemię. Lek spowalnia opróżnianie żołądka i hamuje głód. Mechanizm ten prowadzi do spożywania mniejszej ilości pożywienia, co w konsekwencji skutkuje utratą masy ciała.
- Semaglutyd – lek ten działa jak liraglutyd. Wydłużony okres półtrwania, większe powinowactwo do receptorów, ich nieustanna aktywacja oraz wyjątkowa odporność na degradację sprawiają jednak, że lek ten działa silniej. Dodatkowo zmniejsza apetyt na pokarmy wysokotłuszczowe.[2]
- Tirzepatyd – jest agonistą receptora GLP-1 oraz GIP (zależnego od glukozy peptydu insulinotropowego). Podwójna aktywacja receptorów daje silniejsze efekty metaboliczne niż zastosowanie samego analoga GLP-1. Dodatkowa aktywacja receptora GIP poprawia metabolizm tkanki tłuszczowej oraz insulinowrażliwość, co sprzyja większej utracie tkanki tłuszczowej. Lek nie aktywuje wszystkich szlaków GLP-1 i GIP równomiernie, natomiast wybiera te korzystniejsze metabolicznie, redukując aktywację szlaków mogących nasilać hipoglikemię.[3][4]
- Preparat złożony z chlorowodorku naltreksonu i chlorowodorku bupropionu – bupropion hamuje wychwyt zwrotny dopaminy i noradrenaliny. Utrzymuje je na stabilnym poziomie i redukuje myśli o jedzeniu. Lek aktywuje neurony sytości POMC (proopiomelanokortynę) i stymuluje wydzielanie alfa-MSH (hormonu alfa-melanotropowego), którego działanie zmniejsza apetyt i daje uczucie sytości. W normalnych warunkach wydzielane są także endorfiny, które na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego hamują pobudzone neurony. Naltrekson blokując receptory opioidowe wyłącza tą blokadę, wzmacnia i wydłuża działanie bupropionu.
- Orlistat – lek ten hamuje działanie lipaz żołądkowo-jelitowych, które trawią tłuszcz. Zmniejsza się wchłanianie spożytego tłuszczu a jego niestrawiona część jest wydalana z organizmu, co obniża kaloryczność posiłków i sprzyja utracie masy ciała.
W poniższej tabeli zestawiono preparaty zarejestrowane w Polsce w leczeniu nadwagi i otyłości.
| Nazwa chemiczna | Preparaty handlowe | Mechanizm | Postać | Sposób podania | Termin przydatności po otwarciu |
|---|---|---|---|---|---|
| Liraglutyd | Diavic, Saxenda, Victoza | Analog GLP-1 (naśladowanie hormonów sytości) | Roztwór do wstrzykiwań | 1 × na dobę podskórnie | 1 miesiąc (w temp. poniżej 30°C lub w lodówce) |
| Semaglutyd | Ozempic, Ozempic FixDose, Wegovy, Wegovy FlexTouch Rybelsus | Analog GLP-1 (silniejszy) | Roztwór do wstrzykiwań Tabletki | 1 × w tygodniu podskórnie | Ozempic 0,25 mg, 0,5 mg, 1 mg, 2 mg (zawierające 4 dawki) – 6 tygodni Ozempic 0,5 mg, 1 mg (zawierające 8 dawek)– 8 tygodni (w temp. poniżej 30°C lub w lodówce) Wegovy FlexTouch – 6 tygodni (w temp. poniżej 30°C lub w lodówce) Termin ważności podany na opakowaniu |
| Tirzepatyd | Mounjaro, Mounjaro KwikPen | Podwójny analog GLP-1 i GIP (naśladowanie hormonów sytości) | Roztwór do wstrzykiwań | 1 × w tygodniu podskórnie | Mounjaro – 21 dni poza lodówką (poniżej 30°C) Mounjaro KwikPen – 30 dni poza lodówką (poniżej 30°C) |
| Naltrekson + bupropion | Mysimba | Bezpośredni wpływ na neurotransmitery (dopamina/opioidy) – wpływ na układ nagrody i sytości | Tabletki o przedłużonym uwalnianiu | Według ustalonego schematu, doustnie (najlepiej z posiłkiem o umiarkowanej zawartości tłuszczu) | Termin ważności podany na opakowaniu |
| Orlistat | Xenical | Blokada wchłaniania tłuszczu w jelitach | Kapsułki | Według ustalonego schematu, doustnie (w trakcie lub do godziny po głównym posiłku zawierającym tłuszcz) | Termin ważności podany na opakowaniu |
Wydając pacjentowi lek Xenical poinformuj, aby nie wyciągał tabletek „na zapas”. Często pacjenci (zwłaszcza starsi) używają organizerów na leki. Lek jest wrażliwy na wilgoć, powinien więc pozostać w blistrze do momentu połknięcia.[5]
Piśmiennictwo
- Bąk‑Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., Chomiuk T., Dobrowolski P., Gałązka‑Sobotka M., Holecki M.,Jankowska‑Zduńczyk A., Jarosińska A., Jezierska M., Kamiński P., Kłoda K., Kręgielska‑Narożna M., Kuryłowicz A., Lech M., Major P., Mamcarz A.,Mastalerz‑Migas A., Matyjaszek‑Matuszek B., Ostrowska L., Piwońska-Solska B., Płaczkiewicz‑Jankowska E., Prejbisz A., Stachowska E.,Stelmach‑Mardas M., Szeliga J., Szulińska M., Tarnowski W., Tomasiewicz K., Tomasik T., Tomiak E., Walczak M., Wyleżoł M., Żak-Gołąb A. (2024). Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Med. Prakt. wyd.specj.; wrzesień 2024: s.71-80.⬏
- Rubino, D. M., Greenway, F. L., Khalid, U., O’Neil, P. M., Rosenstock, J., Sorrig, R., Wadden, T. A., Wizert, A., Jensen, S. B., & Wilding, J. P. H. (2022). Effect of Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Daily Liraglutide on Body Weight in Adults With Overweight or Obesity: The STEP 8 Randomized Clinical Trial. JAMA, 327(2), 138–150. Pełny dostęp https://doi.org/10.1001/jama.2021.23619 ⬏
- Hoffmann, K., Michalak, M., Rizzo, M., Maggio, V., & Paczkowska, A. (2025). The efficacy and safety of dual GIP/GLP1 receptor agonists (tirzepatide) in diabetes and obesity: a systematic review and network meta-analysis. Expert Opinion on Drug Safety, 1–16. https://doi.org/10.1080/14740338.2025.2586703 ⬏
- Galindo, R. J., Cheng, A. Y. Y., Longuet, C., Ai, M., Coskun, T., Malik, R., Peleshok, J., Levine, J. A., & Dunn, J. P. (2026). Insights into the Mechanism of Action of Tirzepatide: A Narrative Review. Diabetes therapy: research, treatment and education of diabetes and related disorders, 17(1), 19–40. https://doi.org/10.1007/s13300-025-01804-w ⬏
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Xenical, 120 mg, kapsułki twarde. Pobrano z: https://ec.europa.eu/health/documents/community-register/2006/2006053111635/anx_11635_pl.pdf ⬏
