Kompleks osseiny – Poradnik farmaceuty 

Kompleks osseinowo-hydroksyapatytowy jest dostępny w postaci tabletek pod nazwą handlową Osteogenon.

Kompleks osseiny i  hydroksyapatytu zawiera w swoim składzie składniki organiczne macierzy kostnej, w tym białka kolagenowe, niekolagenowe, aminokwasy i glikozaminoglikany połączone z mikrokryształami hydroksyapatytu. Składniki te mogą być wykorzystywane w procesie formowania tkanki kostnej. Ponadto kompleks zawiera wapń i fosfor w zbilansowanej proporcji.

Jakie zastosowanie ma kompleks osseiny?

Kompleks osseinowo-hydroksyapatytowy to lek dla pacjentów, którzy:

• chorują na osteoporozę oraz w celu zapobiegania osteoporozie u pacjentów z grup ryzyka,
• kobiet w ciąży i karmiących piersią, u których następuje zachwianie gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu,
• dzieci powyżej 6. r.ż. i dorosłych u których doszło do złamania kości.

Jakie efekty daje kompleks osseiny?

Składniki kompleksu mają wpływ na regenerację kości, poprzez wbudowywanie ich w macierz kostną. Postuluje się, że kompleks osseiny stymuluje dodatkowo metabolizm kości, zwłaszcza przy zmniejszonej aktywności osteoblastów. Prowadzi to do nasilenia kościotworzenia i zwiększania gęstości mineralnej kości^[1].

Po jakim czasie pacjent odczuje efekt i po czym pozna, ze lek działa?

Dla pacjenta działanie leku nie będzie bezpośrednio zauważalne. Lek przyczynia się do złagodzenia przebiegu osteoporozy czy przyspieszenia kościotworzenia w przebiegu złamań. Pacjent może zaobserwować dodatkowo zmiany w wynikach badań laboratoryjnych w postaci podniesienia stężenia wapnia we krwi.

Czym grozi odstawienie leczenia?

Odstawienie leku jest możliwe w każdym momencie leczenia i nie wywołuje działań niepożądanych. W przypadku pacjentów z osteoporozą, u których lek przyczynia się do zwiększenia gęstości mineralnej kości, odstawienie może nasilać rozwój choroby i zwiększać ryzyko złamań.

Jakie zalecenia dotyczące dawkowania trzeba przekazać?

Dawkowanie preparatu jest uzależnione od schorzenia, stanu klinicznego pacjenta oraz dostosowane do poziomu wapnia we krwi. Tabletki należy połknąć w całości i popić niewielką ilością wody. Nie ma konieczności ich stosowania o określonej porze dnia, ani zachowywania odstępu od posiłku.

Jak długo pacjent może stosować ten lek?

Lek może być bezpiecznie stosowany przez dłuższy czas, co umożliwia jego stosowanie na przykład w osteoporozie. W badaniach klinicznych potwierdzono bezpieczeństwo i bardzo dobrą tolerancję leku przez okres nawet 3 lat, ale nie wykluczono możliwości dłuższego stosowania leku^[2].

Kto nie powinien stosować kompleksu osseiny?

Kompleks osseiny i hydroksyapatytu nie powinien być stosowany u pacjentów z:

• niewydolnością nerek oraz dializowanych, u których obrót wapnia i fosforu może być zaburzony,
• hiperkalcemią i hiperkalciurią, gdyż stosowanie leku dodatkowo podnosi poziom wapnia w organizmie.
• kamicą nerkową pochodzenia wapniowego lub zwapnieniem innych tkanek, ponieważ lek nasili objawy z uwagi na zawarty w składzie wapń.

Jakie przewagi ma kompleks osseiny nad innymi lekami?

Kompleks osseiny i hydroksyapatytu charakteryzuje się lepszym wchłanianiem wapnia i lepszą tolerancją niż preparaty soli wapnia, w tym preparaty zawierające węglan wapnia. W prospektywnym badaniu z 2019 roku wykazano również, że skuteczniej zapobiega utracie masy kostnej w porównaniu do węglanu wapnia u kobiet w wieku okołomenopauzalnym. Co istotne, dzienna dawka wapnia w badaniu była wyższa w grupie pacjentek stosujących węglan wapnia, więc za korzystne działanie odpowiada także dodatkowa obecność osseiny^[3].

Wśród preparatów stosowanych w leczeniu osteoporozy kompleks osseiny wyróżnia się bezpieczeństwem i możliwością zastosowania u dzieci już od 6. r.ż., kobiet w okresie rozrodczym, w trakcie ciąży i karmienia piersią, kiedy bisfosfoniany są przeciwwskazane. Sposób stosowania kompleksu osseiny jest wygodniejszy niż w przypadku bisfosfonianów stosowanych na czczo i z zachowaniem pozycji pionowej po przyjęciu, może zatem stanowić alternatywę dla pacjentów którzy muszą pozostać w pozycji leżącej. Warto jednak zauważyć, że to bisfosfoniany, z uwagi na skuteczność, są lekami pierwszego wyboru w przypadku osteoporozy.

Jakie działania niepożądane ma kompleks osseiny i jak je zminimalizować?

Jednym z możliwych działań niepożądanych leku jest hiperkalcemia. W związku z tym, u pacjentów stosujących lek przewlekle, np. w leczeniu osteoporozy, zwłaszcza dodatkowo przyjmujących witaminę D, należy monitorować stężenie wapnia we krwi. W przypadku hiperkalcemii konieczne będzie zmodyfikowanie dawki lub odstawienie leku.

Zwróć uwagę pacjenta na objawy hiperkalcemii, takie jak zaparcia, brak apetytu, bóle brzucha, osłabienie mięśni, uczucie zmęczenia, osłabienie. Jeżeli pacjent zaobserwuje u siebie takie objawy powinien wykonać oznaczenie poziomu wapnia we krwi.

W jakie interakcje z innymi lekami wchodzi kompleks osseiny i co o nich powiedzieć pacjentowi?

Wydając pacjentowi lek z kompleksem osseiny:

• upewnij się, że nie stosuje tiazydowych leków moczopędnych (hydrochlorotiazyd), ponieważ ich zastosowanie zmniejsza wydalanie wapnia, co w połączeniu może prowadzić do hiperkalcemii. Jeżeli pacjent ma stosować oba leki upewnij się, że jest u niego monitorowany poziom wapnia we krwi,
• poinformuj go o możliwości chelatowania innych leków i osłabieniu ich działania, co dotyczy m.in. równoczesnego zastosowania tetracyklin, żelaza, cynku, bisfosfonianów czy chinolonów. Jeżeli pacjent zażywa leki z tych grup poinformuj go, aby pomiędzy ich przyjęciem zachował co najmniej 2 godzinny odstęp,
• dopytaj czy pacjent stosuje GKS doustne, ponieważ osłabiają one wchłanianie wapnia, przez co konieczne jest ich przyjmowanie z zachowaniem 2 godzin odstępu.

Jakie środki ostrożności zalecić?

Kompleks osseiny jest preparatem bezpiecznym i dobrze tolerowanym. Ostrożność należy zalecić pacjentom stosującym duże dawki witaminy D, inne preparaty wapnia czy z niewydolnością nerek, u których należy monitorować stężenie wapnia we krwi. Hiperkalcemia może występować u osób unieruchomionych, dlatego należy zwrócić uwagę na pacjentów, którym lek podawany jest w przypadku złamań przebiegających z unieruchomieniem.

Jakie produkty komplementarne można polecić realizując receptę, na której jest kompleks osseiny?

Wydając pacjentowi kompleks osseiny, możesz proponować preparaty witaminy D a standardowych dawkach. Przy długotrwałym stosowaniu warto jednak oznaczyć stężenie witaminy D oraz wapnia we krwi.

Interakcje leków i kontakt z lekarzem – Case study

Czego się nauczysz z tego przypadku? Po zapoznaniu się z tym przypadkiem: Opis przypadku Do apteki przychodzi pani Teresa i chce zrealizować receptę na Klacid (klarytromycynę). Według rejestru zakupów w systemie aptecznym pani Teresa regularnie realizuje recepty na digoksynę (Digoxin Teva). Wywiad i rozpoznanie Ze względu na to, że klarytromycyna wchodzi w klinicznie istotną interakcję z digoksyną, konieczne jest przeprowadzenie wywiadu farmaceutycznego z pacjentką i udzielenie jej informacji na temat dalszego postępowania, a także kontakt z lekarzem. Czy poinformowała Pani lekarza o wszystkich lekach, które Panie przyjmuje regularnie?Pytanie umożliwia ocenę ryzyka interakcji lekowych i sprawdzenie, czy lekarz zna pełny schemat […]

Piśmiennictwo

1. Castelo-Branco, C., & Dávila Guardia, J. (2014). Use of ossein–hydroxyapatite complex in the prevention of bone loss: a review. Climacteric, 18(1), 29–37. doi:10.3109/13697137.2014.929107⬏
2. Haya-Palazuelos, J., Castelo-Branco, C., Cancelo-Hidalgo, M. J., Palacios, S., Ciria-Recasens, M., Fernández-Pareja, A., & Manasanch-Dalmau, J. (2015). Safety and efficacy of ossein-hydroxyapatite complex for the prevention of osteoporosis during perimenopause. A three year follow-up study. Maturitas, 81(1), 170. doi:10.1016/j.maturitas.2015.02.2⬏
3. Castelo-Branco, C., Cancelo Hidalgo, M. J., Palacios, S., Ciria-Recasens, M., Fernández-Pareja, A., Carbonell-Abella, C., … Haya-Palazuelos, J. (2019). Efficacy and safety of ossein-hydroxyapatite complex versus calcium carbonate to prevent bone loss. Climacteric, 23(3), 252–258. doi:10.1080/13697137.2019.1685488⬏