Czego się nauczysz z tego przypadku?
Po zapoznaniu się z tym przypadkiem:
- dowiesz się, jakie są objawy oraz sposoby leczenia zakażenia układu moczowego u mężczyzn,
- rozpoznasz zapalenie gruczołu krokowego.
Opis przypadku
Do apteki przychodzi pan Andrzej. Prosi o furaginę (Urofuraginum), najlepiej w najwyższej dawce, jaka jest dostępna. Mężczyzna może mieć około 30 lat. Zauważasz, że jest niespokojny i nerwowo przestępuje z nogi na nogę.
Wywiad i rozpoznanie
W przypadku mężczyzn każdy przypadek zakażenia układu moczowego (ZUM) należy traktować jako zakażenie powikłane, czyli związane z występowaniem innej choroby współistniejącej. W związku z tym, należy przeprowadzić wywiad farmaceutyczny i ustalić, jak można pomóc pacjentowi.
Czy kupuje Pan lek dla siebie?
Ustalenie, kto będzie stosował lek, pozwala uniknąć niewłaściwego stosowania lub nieświadomego podania leków innym osobom.
Tak, chcę otrzymać lek na własny użytek.
Potwierdzono, że pacjent planuje stosować lek samodzielnie; konieczne jest dopasowanie terapii do jego płci i rodzaju infekcji.
Jakie objawy Pan zauważył?
Dokładny opis objawów pozwala ocenić ciężkość infekcji i wskazać odpowiednie leczenie.
Częste i bolesne oddawanie moczu, pieczenie podczas mikcji, ból w okolicach podbrzusza.
Objawy sugerują zakażenie dolnych dróg moczowych; u mężczyzn każde ZUM należy traktować jako powikłane, możliwe zapalenie prostaty, wymagające konsultacji lekarskiej.
Czy objawom towarzyszy gorączka?
Gorączka może wskazywać na bardziej zaawansowane lub uogólnione zakażenie, wymagające pilnej interwencji.
Nie, gorączki nie mam.
Brak gorączki wskazuje na lokalne zakażenie, ale u mężczyzn infekcja w większości przypadków jest powikłana i wymaga ukierunkowanego leczenia.
Czy wcześniej zmagał się Pan z podobnymi dolegliwościami?
Historia wcześniejszych infekcji pozwala ocenić ryzyko nawrotów i przewlekłego przebiegu choroby.
Nigdy wcześniej nie miałem podobnych dolegliwości.
Mimo braku wcześniejszych epizodów, należy traktować je jako powikłane i odradzić samoleczenie furaginą.
Problem lekowy
Problem lekowy: Brak znajomości wskazań do stosowania leku | Występowanie: Rzeczywisty
U pacjenta występują objawy zakażenia układu moczowego, które u mężczyzn z góry należy traktować jako powikłane, czyli związane z występowaniem innej choroby współistniejącej. Furagina, wskazana w leczeniu niepowikłanych zakażeń dolnych dróg moczowych[1], nie powinna więc być lekiem pierwszego wyboru w tej sytuacji. Zakażenia układu moczowego u mężczyzn w większości przypadków przebiegają wraz z bakteryjnym zapaleniem prostaty, co wymaga ukierunkowanego leczenia. U kobiet, które prostaty nie mają, najczęściej występują proste zakażenia dróg moczowych, stąd możliwość samoleczenia z użyciem furaginy.
Trudności diagnostyczne zapalenia prostaty
Zapalenie gruczołu krokowego jest najczęstszym problemem związanym z układem moczowym u mężczyzn w wieku poniżej 50. roku życia i trzecim u mężczyzn powyżej 50. roku życia.
W połowie lat 90. Narodowe Instytuty Zdrowia (NIH) opracowały następujący podział zapalenia prostaty[2]:
- ostre bakteryjne zapalenie prostaty (kategoria I),
- przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty (kategoria II),
- przewlekłe zapalenie prostaty/przewlekły zespół bólowy miednicy (kategoria III),
- bezobjawowe zapalenie gruczołu krokowego (kategoria IV).
Zakażenia układu moczowego u mężczyzn w większości przypadków przebiegają wraz z bakteryjnym zapaleniem prostaty. Ostre bakteryjne zapalenie gruczołu krokowego wywoływane najczęściej przez bakterie E. coli, a następnie przez Pseudomonas aeruginosa oraz gatunki Klebsiella, Enterococcus, Enterobacter, Proteus i Serratia charakteryzują następujące objawy:
- częste i bolesne oddawanie moczu,
- parcie na mocz,
- słaby strumień moczu,
- bóle krocza i okolicy podbrzusza,
- gorączka, dreszcze i ogólne złe samopoczucie.
Jeśli objawy te utrzymują się ≥3 miesiące, można mówić już o przewlekłym bakteryjnym zapaleniu gruczołu krokowego[3].
Przewlekłe zapalenie prostaty/przewlekły zespół bólowy miednicy występuje u 10–15% wszystkich mężczyzn w pewnym momencie ich życia. Objawy mogą być różne w zależności od osoby, ale zwykle obejmują dolegliwości ze strony układu moczowo-płciowego, takie jak ból miednicy, prącia lub moszny oraz objawy ze strony dolnych dróg moczowych. Choroba ta może wystąpić w każdej grupie wiekowej, jednak jej przyczyny nie są do końca znane. Może być wywołana przez mikroorganizmy inne niż bakterie lub substancje chemiczne obecne w moczu, choć nie zostało to potwierdzone.
Ostre bakteryjne zapalenie prostaty to dolegliwość, która choć występuje u mężczyzn najrzadziej, jest najłatwiejsza do rozpoznania i leczenia. Zupełnie odwrotnie dzieje się w przypadku przewlekłego zapalenia prostaty/przewlekłego zespołu bólowego miednicy, które występuje u pacjentów najczęściej, a rozpoznanie tej choroby jest ciężkie ze względu na ograniczoną ilość informacji na temat jej patogenezy oraz brak ujednoliconego zespołu objawów[2].
Interwencja
Pacjenta wsparto w następujący sposób:
- Przekazanie informacji ustnej. Pacjentowi odradzono zażywanie furaginy, tłumacząc, że jej stosowanie może opóźnić wdrożenie odpowiedniego leczenia oraz utrudnić wykonanie posiewu, niezbędnego do wprowadzenia właściwej farmakoterapii. Zaznaczono też, że nieprawidłowo leczone zakażenie układu moczowego może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego.
- Skierowanie do lekarza. Zalecono pacjentowi wizytę u lekarza urologa, który na podstawie przeprowadzonego badania dobierze skuteczną i bezpieczną terapię.
Uzasadnienie interwencji
Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Urologicznego z 2022 roku zakażenia układu moczowego u mężczyzn bez towarzyszącej infekcji gruczołu krokowego występują rzadko, dlatego też zalecane jest zastosowanie leków przeciwbakteryjnych, czyli kotrimoksazolu lub fluorochinolonów, posiadających zdolność do wnikania w głąb tkanki gruczołu krokowego[4].
W retrospektywnym badaniu obserwacyjnym z 2020 roku wykazano, że leczenie zakażenia układu moczowego za pomocą furaginy zakończyło się niepowodzeniem u 27% badanych mężczyzn oraz 15% kobiet[5].
Nieprawidłowe leczenie zakażeń układu moczowego u mężczyzn wydłuża czas ich trwania, co w konsekwencji zwiększa szanse na wystąpienie groźnych powikłań, takich jak przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego. Ważne jest więc, aby prawidłowa terapia została podjęta jak najszybciej. Konsultacja z lekarzem ma tutaj kluczowe znaczenie, ponieważ ZUM u mężczyzn może być też skutkiem rozrostu prostaty. Dochodzi wówczas do niedrożności dróg moczowych, co prowadzi do zalegania moczu po mikcji i w konsekwencji rozwoju bakterii chorobotwórczych. Należy wówczas wdrożyć leczenie rozrostu gruczołu krokowego, aby zapobiec nawracającym zakażeniom układu moczowego[6].
Piśmiennictwo
- Teva Pharmaceuticals. (2003). ChPL Furaginum Teva⬏
- Smothers, A., Young, S., & Constantine, L. (2020). Management of Chronic Nonbacterial Prostatitis and Chronic Pelvic Pain Syndrome in the Adult Male Patient with Comorbid Conditions. Journal of Christian nursing : a quarterly publication of Nurses Christian Fellowship, 37(3), E21–E26. https://doi.org/10.1097/CNJ.0000000000000745⬏⬏
- Coker, T. J., & Dierfeldt, D. M. (2016). Acute Bacterial Prostatitis: Diagnosis and Management. American family physician, 93(2), 114–120.⬏
- European Association of Urology. (2022). EAU Guidelines on Urological Infections. https://d56bochluxqnz.cloudfront.net/documents/full-guideline/EAU-Guidelines-on-Urological-Infections-2022.pdf⬏
- Wolterink, I., Verheij, T., Platteel, T., van den Bruel, A., Stam, A., & van de Pol, A. (2020). Nitrofurantoin Failure in Elderly Men: A Retrospective Observational Study. Antibiotics (Basel, Switzerland), 9(5), 211. https://doi.org/10.3390/antibiotics9050211⬏
- Lipsky B. A. (1999). Prostatitis and urinary tract infection in men: what’s new; what’s true?. The American journal of medicine, 106(3), 327–334. https://doi.org/10.1016/s0002-9343(99)00017-0⬏
